به مناسبت فرا رسیدن 13 آبان، استاد حمیدرضا جعفری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «استکبار ستیزی» پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: از جمله مفاهیم اصیل اسلامی که برکت انقلاب اسلامی دوباره در ادبیات سیاسی مسلمانان جان تازه ای گرفت، استکبار ستیزی بود.

وی  افزود: در ایران اسلامی روز 13 آبان هر سال یاد آور تلاش ملت آگاه ایران در مقابله مستکبران عالم است؛ این روز، روز ملی مبارزه با استکبار  و فریاد ملت های آزاده بر سر نظام های مستکبر عالم است. از آن جهت که در طول مبارزات ملت قهرمان ایران در این روز سه اتفاق مهم رخ داده است:

اول:  تبعید حضرت امام در سال 43

دوم: کشتار دانش آموزان در سال 57 

سوم: تسخیر لانه جاسوسی در سال 58

استاد جعفری خاطرنشان کرد: با توجه به این سه، می بینیم هر  سه اتفاق یک هویت واحد دارند و آن هم ایستادگی در مقابل استکبار و مستکبرین؛ از این رو این روز را روز ملی مبارزه با استکبار جهانی نامیدند.

وی اضافه نمود: مبارزه با استکبار و مستکبر آن چنان با فرهنگ دینی و ملی ما عجین شده است که در  اصل 154 قانون اساسی چنین آمده است:

«جمهوری اسلامی ایران سعادت انسان در کل جامعه بشری را آرمان خود می‌داند و استقلال و آزادی و حکومت حق و عدل را حق همه مردم جهان می‌ شناسد. بنابراین در عین خودداری کامل از هر گونه دخالت در امور داخلی ملت‌های دیگر، از مبارزه حق ‌طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه از جهان حمایت می‌ کند.»

اين استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از این رو یکی از راهبردهای مهم در سیاست خارجی که مبتنی بر ارزش های اسلامی است، حمایت از مستضعفین و مبارزه با مستکبرین عالم است.

استاد حمیدرضا جعفری خاطرنشان کرد: در این گفتگوی کوتاه که به مناسب 13 آبان نگاشته شده است، به چند سوال پاسخ می دهیم:

سوال اول: استکبار چیست و مستکبرین عالم چه خصوصیاتی دارند؟

سوال دوم: معنای استکبار ستیزی چیست؟

سوال سوم: ادلّه فقهی استکبار ستیزی چیست؟

خصوصیات استکبار و مستکبر

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در پاسخ به سوال اول باید گفت: دولت یا نظام یا مجموعه مستکبر که از آن به استکبار تعبیر می کنیم، یعنی آن کسانی که قصد دخالت در امور انسان ها و ملت های دیگر را دارند، در همه کارهای آنها مداخله می کنند  برای حفظ منافع خود، انجام هر کاری را مجاز می دانند؛ حق تحمیل و حق دخالت در امور کشورها را برای خود قائل و پاسخگو هم به هیچ کس نیستند؛ این معنای مستکبر است.

وی افزود: نقطه مقابل این جبهه ظالم و ستمگر، دو گروه هستند؛ گروهی که تسلیم مستکبر و نظام استکبار شده و گروه دوم کسانی که با استکبار و مستکبر بر اساس فطرت و تعالیم دینی مبارزه کرده و هزینه های آن را هم پرداخت می کنند؛ که مصداق اتم آن انبیاء و اولیاء هستند؛ همانها که به خاطر ایستادگی در مقابل مستکبران زمان خود، چه رنج ها و مشکلاتی را تحمل و حتی به شهادت رسیدند.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: این معنا با مراجعه به قرآن کریم کاملا به دست می آید که به دو مورد اشاره می کنیم؛

مورد اول:

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: نخستین آیه ای که به آن اشاره می شود، آیه 88 اعراف است؛ آنجا که می فرماید:

«قالَ الْمَلَأُ الَّذينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَ الَّذينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ في‏ مِلَّتِنا قالَ أَ وَ لَوْ كُنَّا كارِهينَ » اشراف زورمند و متکبّر از قوم او گفتند: «ای شعیب! به یقین، تو و کسانی را که به تو ایمان آورده‌ اند، از شهر و دیار خود بیرون خواهیم کرد، یا به آیین ما بازگردید. (آیه 88 سوره اعراف)

وي افزود: در این آیه دو نکته مهم وجود دارد.

نکته اول: مستکبرین برای مقابله با جبهه حق در گروه و اجتماع  قرار  میگیرند تا قدرتشان بیشتر شود.

 نکته دوم:  مستکبرین بر خود روا می دانند که سرنوشت قوم را رقم زده و آنها را در صورت ایمان، اخراج نمایند. همان رفتاری که مستکبران زمان ما با ابزار تحریم با ملت های آزاده انجام می دهند.

مورد دوم:

استاد جعفری خاطرنشان کرد: آیه دیگر، آیه 39 از سوره عنکبوت است؛ آنجا که می فرماید:

«وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى‏ بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقينَ » و قارون و فرعون و هامان را [هم هلاك كرديم‌]. و به راستى موسى براى آنان دلايل آشكار آورد، و[لى آنها] در آن سرزمين سركشى نمودند و [با اين همه بر ما] پيشى نجستن.

وی افزود: در این آیه هم این سه نفر نماد مستکبرین زمان خودشان هستند که وجه مشترکشان استکبار ورزی در روی زمین بوده است؛ نه اینکه فقط ایمان نیاوردند و از پیامبر خود اطاعت نکردند؛ بلکه به عنوان یک گروه در مقابل پیامبر ایستادند و به خود اجازه می دادند که هر بلائی را بر سر مردم بیاورند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پس دالّ مرکزی معنای استکبار و مستکبر این است که در مقابل حق و برای حفظ سلطه خود، دست به اقدام عملی می زنند و از انجام هر توطئه ای برای سرکوب حق و استقلال ملت ها هیچ ابائی ندارند.

معنای استکبار ستیزی:

استاد حمیدرضا جعفری خاطرنشان کرد: با توجه به تعریفی که از استکبار و مستکبر داشتیم، این نکات به دست می آید.

نکته اول:

وی افزود: استکبار ستیزی به معنای درگیری با همه کشورها و دولت ها نیست؛ بلکه این مبارزه اختصاص به دولت هایی دارد که خوی استکباری دارند و عملا به خود اجازه می دهند در امور ملت های دخالت نمایند، فرقی هم نمی کند اسم آن دولت یا نظام چه باشد؛ که البته در این زمان مصداق آن شیطان بزرگ، دولت آمریکا و برخی از کشورهای اروپائی  است.

نکته دوم:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: استکبار ستیزی به معنای زیر بار زورگویی نرفتن و حفظ استقلال است؛ زیر بار مداخله جویی و تحمیل قدرت استکبارگر یا دولت مستکبر نرفتن است! این بدان معنا است که باید دو گروه، فرق گذاشت.

وی افزود: یک دولت و نظام استکباری برای منافع خودش هر امری را  روا دانسته، حتی با نرساندن دارو به بیماران خاص! با این نظام استکباری باید برخورد و مواجهه کرد که در حقیقت استکبار ستیزی یک عمل دفاعی در مقابل مستکبرین است.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: از این رو حضرت آیت الله خامنه ای دام ظله در مورد نظام استکباری آمریکا می فرمایند:

«شروع‌ کننده هم ما نبودیم؛ یعنی این جور نبود که اوّل [ما] شروع [کنیم] -در قرآن کریم هم اتّفاقاً در یک موردی عین همین وجود دارد: «وَ هُم بَدَءوکُم اَوَّلَ مَرَّة»(توبه : 13) آنها شروع ‌کننده بودند. بعد از انقلاب که ما به سفارت حمله نکردیم؛ سفارت آمریکا در اوّلِ انقلاب بود و مشغول کارشان هم بودند، امّا آنها شروع کردند علیه انقلاب حرکت کردن: هم در خود آمریکا قطعنامه بگذرانند، سخنرانی کنند، در کنگره علیه جمهوری اسلامی که تازه متولّد شده تصمیم‌ گیری کنند، گروه تروریستی راه بیندازند، گروه‌های کودتاگر به وجود بیاورند و تمهید کنند و برنامه ‌ریزی کنند، هم در خود سفارت - که بحق گفته شد «لانه‌ جاسوسی»- تمهیدات جاسوسی عظیمی را فراهم بکنند؛ [لذا] آنها شروع کردند و شروع‌ کننده آنها بودند. وقتی که شروع کردند، حرکت دانشجویان که به سفارت حمله کردند در حقیقت حرکت دفاعی بود، به ‌جا بود، به ‌موقع بود، کاملاً عقلانی بود»  (بیانات در سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سالروز ولادت پیامبر اعظم(ص) و امام صادق(ع) 13/8/1399)

وی افزود: دولتی دیگر، دولت و نظامی است که دنبال منافع خودش است؛ اما در امور داخلی کشور دیگر دخالت نمی کند و هر جا منافع اش اقتضاء کند حضور دارد. رابطه با چنین دولت هائی بر اساس منافع نظام و ملت مسلمان هیچ اشکالی ندارد؛ و  استکبار ستیزی به معنای منزوی شدن در دنیا نیست.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از این رو است که حضرت امام (قدس سره) و معمار انقلاب در تبیین این معنا و در مورد لزوم روابط با دولت ها  می فرماید:

«الان از قرارى که من شنیدم، شیطنت دیگرى مى‌ کنند و آن این که: ما چرا با دولت ‌ها رابطه داشته باشیم؟ ما مى‌ رویم به سراغ ملت‌ ها و با دولت‌ ها هیچ کارى نداریم! که این هم نقشه ‌اى است که اخیراً تعقیب مى‌ شود. ابرقدرت ها و امریکا خیال مى کردند که ایران به واسطه انقلابى که کرده است و مى خواهد استقلال و آزادى را, که یک مسأله تازه و برخلاف رویه همه حکومت هاست, به دست بیاورد به ناچار منزوى خواهد شد؛ وقتى که منزوى شد، زندگى نمى تواند بکند که دیدند نشد و ایران روابطش با خارجی ها زیادتر گردید. حالا به این مطلب افتادند که ما چه کار داریم به دولت ها، اینها ظالم و کذا هستند، و ما باید با ملت ها روابط داشته باشیم که این هم نقشه تازه و مسأله بسیار خطرناک و شیطنت دقیقى است… نمى توانیم بنشینیم و بگوییم که با دولت ها چه کار داریم. این بر خلاف عقل و برخلاف شرع است و ما باید با همه رابطه داشته باشیم؛ منتها چند تا استثنا مى شود که الآن هم با آنها رابطه نداریم….) (صحیفه نور, ج 19 ص 73)

وی افزود: اگر بخواهیم در مقابل استکبار بایستیم، لازمه اش چه بسا برخوردها سخت و نرم باشد. از این رو خدا در سوره فتح آیه 22 این امید را به مومنین می دهد که  نتیجه مقاومت در مقابل کفاری که در صدد مقابله با شما هستند، پیروزی است:

«وَ لَوْ قاتَلَكُمُ الَّذينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَ لا نَصيراً » و اگر كسانى كه كافر شدند، به جنگ با شما برخيزند، قطعاً پشت خواهند كرد، و ديگر يار و ياورى نخواهند يافت.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: ملاحظه می کنید که خداوند به طور غیر مستقیم مؤمنین را تشویق به مبارزه  و مقاومت در مقابل مستکبران می کند؛ یعنی از جنگ با ایشان نترسید؛ همان طور در طول این چهل سال بر ملت مسلمان و شهید پرور ایران روشن شد که هر زمان در مقابل  آمریکا و مستبکرین عالم ایستادگی کردند، موفق بودند؛ البته بدیهی است که هر مقاومتی هزینه ای دارد. ولی یقینا هزینه آن کمتر از زیر بار ظلم مستکبر و استکبار رفتن است.

ادله فقهی استکبار ستیزی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بعد از پاسخ به دو سؤال اول، نوبت به پاسخ به سؤال سوم یعنی دلیل یا ادله فقهی استکبار ستیزی می رسد. در این فرصت، به دو دلیل به طور مختصر اشاره می شود.

دلیل اول: قاعده نفی سبیل

استاد جعفری خاطرنشان کرد: همان طور که در تعریف مستکبر بیان شد، از جمله خصوصیات دولت و نظام مستکبر این است که برای بهره کشی از ملت های ، آنها را تحت سیطره خود قرار بدهد و با تسلط بر ایشان ، بر تمام منافع مادی و معنوی آن ملت ها حاکم می شوند.

 وی افزود: خدا در سوره نساء آیه 141 می گوید:

«وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرينَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ سَبيلا» خداوند هرگز کافران را بر مؤمنان تسلّطی نداده است. خدا به صورت نفی ابد تشریع کرده است که کافر بر مومن نباید مسلط باشد ،

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: فقهاء عظام در موارد بسیار جزئی، مثل فروش مصحف به کافر (مصباح الفقاهة (المكاسب)، ج ‌5، ص: 117) یا موارد دیگر، اگر طوری انجام پذیرید که یک کافر به انحاء مختلف بر مسلمان یا مسلمانان مسلط شود، با تمسک به همین قاعده آن حکم را منتفی م یدانند. حال  اگر یک دولت مستکبر بخواهد بر ملت مسلمان استعلاء و تسلط  پیدا نماید، به طریق اولی نفی می شود.

وی اضافه نمود: نکته مهم در دلالت این قاعده این است اگر به عنوان خبری به آن نگاه شود، خلاف واقع و کذب است؛ چرا که ملاحظه می کنیم کفار و مستکبرین بر برخی از کشورهای اسلامی تسلط  دارند؛ پس مراد چیست؟ بلکه این قاعده اصطلاحا به داعی انشاء است؛ یعنی خدا چنین قرار داده که کفار نباید مسلط بر مسلمین شوند. حال که خداوند چنین خواسته، مسلمانان و نظام اسلامی باید در مقابل استعلاء و تسلط نظام های مستکبر ایستادگی نمایند و طوری رفتار نکنند یا قانونی نداشته باشند که باعث تسلط آنها بر مسلمانان شود. پس آیه صرف یک خبر نیست؛ بلکه از مسلمانان می خواهد که در مقابل کفار و مستکبرین ایستادگی نمایند و اگر نظام استکباری خواست بر آنها مسلط شوند با آن نظام به مقابله عملی بپردازند.

دلیل دوم: لزوم علو اسلام

استاد حمیدرضا جعفری خاطرنشان کرد: شیخ صدوق رحمه الله روایتی را نقل می کند به این مضمون «الْإِسْلَامُ يَعْلُو وَ لَا يُعْلَى عَلَيْهِ‌» (من لا یحضره الفقیه ج 4 ص 334) معنای روایت این است که اسلام برتری دارد و ‌هیچ ‌چیز بر آن برتری ندارد.

وی افزود: حضرت آیت الله فاضل لنکرانی (رحمه الله) در تبیین معنای این روایت می فرماید:« این روایت نمی ‌خواهد خبر دهد که هیچگاه کفر بر اسلام برتری نمی‌ یابد؛ بلکه بیان ‌کننده این است که هیچ حکمی در اسلام وضع نشده است که موجب برتری کافران بر مسلمانان شود؛ یعنی همه احکام بین مسلمانان و کفار به‌ نفع مسلمانان است. (القواعد الفقهیه، فاضل لنکرانی)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از این رو فقهاء در موارد مختلف هر عملی یا حکمی که باعث تسلط کافر بر مسلمان یا مسلمانان شود، با استناد به همین دلیل، نفی می کنند. به عنوان نمونه، ابن براج در جائی که کافر بخواهد ارتفاع ساختمانش بیشتر از ساختمان سایر مسلمانان باشد، با استناد به همین روایت می فرماید: این کار جایز نیست؛ (جواهر الفقه - العقائد الجعفرية، ص: 51)

وی افزود: حال که در موارد جزئی چنین حقی به کافر داده نمی شود، ولو اینکه قصد استعلاء و تسلط هم نداشته باشد؛ به طریق اولی اگر نظام یا حکومتی بخواهد بر مسلمانان به انحاء مختلف مسلط شود، مخالف این دلیل است و مصداق آن می شود و بر مسلمانان لازم است. اولا: مقدمات چنین تسلطی را فراهم نکنند ثانیا: اگر استکبار خواست چنین کاری انجام بدهد با او برخورد مناسب را داشته باشند.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: با توجه به این دو دلیل بر همه مسلمانان و نظام اسلامی لازم است که در مقابل مستکبر و استکبار مقابله نمایند.

وی اضافه نمود: در پایان این کلام مختصر، ذکر این نکته لازم است که استکبار ستیزی اختصاص به روز خاصی ندارد؛ بلکه 13 آبان به عنوان نماد و گم نشدن راه، باید همیشه مورد تأکید باشد تا نسل های بعدی با فرهنگ استکبار ستیزی آشنا شوند.

/270/260/20/