استاد محمد مهدی بحرینی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آنچه که در این چند دقیقه به آن اشاره می شود، پاسخ به این سؤال است که در فضای اصلاح نفس و اصلاح جامعه، آیا اولویت با اصلاح اعتقادات قلبی است یا اصلاح اخلاق عملی؟ به این معنا که در فضای تبلیغی مان یا فضای حضورمان در جامعه، آن هدف اولیه ما نسبت به مخاطب و کسی که با ما برخورد می کند، چه باید باشد؟ البته که واضح است در اهمیت هر دو جنبه شکی نیست؛ اما سخن در اولویت است که با کدام است.

وی افزود: طیفی بیشتر در پی اصلاح اعتقادات قلبی و مخصوصا اعتقاد نسبت به اهل بیت علیهم السلام هستند. خیلی روی این قضیه متمرکز می شوند که جامعه باید از جنبه اعتقاد قوی بشود؛ این کلام، کلام خوبی است و با اصلاح اعتقاد بسیاری از امور جامعه نیز اصلاح می شود. اما به نظر می رسد اگر در مسیر اصلاح اخلاق عملی گام برداریم،  شاید نسبت به اصلاح اعتقاد قلبی اولویت داشته باشد.

استاد بحرینی در ادامه بیان کرد: علت هم در این است که اصلاح اخلاق عملی نسبت به اصلاح قلبی سهل الوصول تر است؛ چرا که پشتیبان اخلاق عملی، فطرت، انسانیت انسان است و ایمان، به هر اندازه که باشد، نیز در امر پشتیبانی اخلاق عملی می تواند مؤثر باشد.

وی اضافه نمود: وقتی می خواهیم جامعه دروغگو را می خواهیم از دروغ دور بشود، اگر از زاویه اخلاق عملی وارد بشویم، تغییر از سه زاویه صورت می گیرد؛ هم انسانیت دروغ را بد می داند، هم فطرت دروغ را بد می داند و هم، همان یک ذره کم از ایمانی که در دل او باقی مانده، دروغ را بد می داند؛ اما اگر بگوییم اول اعتقادش را درست کنیم تا بعد دروغش اصلاح بشود، خیلی فاصله را باید طی کرد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: انسان که می خواهیم تا به اعتقادش عمل بشود، نیاز به آرامش  روحی روانی دارد تا آن امر اعتقادی را اجرا کند؛ و تا وقتی که اخلاقش درست نشود، طبیعتا آرامش روانی را پیدا نمی کند.

وی افزود: در سیره رسول گرامی اسلام و اهل بیت علیهم السلام، روی رفتارهایی که اخلاق عملی مخاطب را متأثر کند، کأنّ بیشتر دیده می شود تا مباحث اعتقادی! حتی تأثیرگزاری پیامبر و معصومین علیهم السلام، از جنبه اخلاقی بیشتر بوده است. تأثیرگزاری اخلاق عملی بیشتر از آن است که انسان بخواهد به دنبال تغییر مباحث اعتقادی طرف مقابل باشد.

استاد بحرینی خاطرنشان کرد: وقتی معصوم علیه السلام می گوید: «دورغ نگویید» طرف مقابل می بیند که هم فطرتش هم اخلاق مورد پسندش هم همین را می گوید و این تغییر به سمت اصلاح، بیشتر و راحت تر صورت می پذیرد و تأثیر در نفس می گذارد و به دنبال آن مباحث اعتقادی هم شکل می گیرد و مرید اهل بیت علیهم السلام می شود.

وی اضافه نمود: باید ببینیم که شیاطین در جامعه ایمانی به دنبال چه فضاهایی می گردند؛ امام خمینی رضوان الله علیه فرمود: اگر دیدید که دشمن از شما تعریف می کند، ببینید که چه اشتباهی انجام داده اید که مورد تمجید دشمن واقع  شده اید».

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آنها می خواهند جامعه ایمانی را به ضلالت بکشانند؛ احساس شخصی بنده این است که عرصه اخلاق عملی در تغییر انسان، از عرصه اعتقادی مهمتر است؛ اگر تغییر در اخلاق عملی محقق بشود، در عرصه اعتقادی را نیز به دنبال خواهد داشت.

وی اضافه نمود: ظاهر امر این است که شیاطین این داستان را متوجه شده اند؛ می دانید که ابلیس اعلم علمای  عصر خود است؛ 124 هزار پیامبر و همه گونه انسان را دیده است؛ شیاطین به دنبال چه هستند؟ احساس شخصی بنده این است که شیاطین در تغییر اعتقاد و تغییر اخلاق عملی جامعه، ترجیحشان با دومی است و می خواهند جامعه را در عرصه اخلاق عملی به انحطاط بکشانند؛ که اگر محقق بشود، خود به خود در عرصه اعتقاد هم تغییر شکل می گیرد یا عرصه تغییر در اعتقاد آماده می شود تا با یک تلنگر تغییر کند.

استاد محمد مهدی بحرینی خاطرنشان کرد: قبل از اینکه اعتقادمان نسبت به مولا خراب بکنند، به دنبال آن هستند که مردم را حرام خور، آلوده به شهوت و آلوده به  دروغ و ضد اخلاقیات کنند. خیلی مهم است که ببینیم در عرصه زندگی ما شیاطین به دنبال چه هستند.

وی افزود: نکته سوم از بحث بر این نکته تمرکز دارد که در مباحث تغییر جامعه، باید ببینیم که مباحث داغ چه است؛ ما منبر می رویم و کتاب می نویسیم؛ منبر و کتاب و  ... اخلاقی است؛ اما یک امر اخلاقی است که آن چنان هم در جامعه داغ نیست. یک فضیلت اخلاقی برای گوشه و کنار جامعه است. فراموش کردیم که آن عرصه اصلی که فعلا جامعه با آن درگیر است، چیست. مهم است آنجا که جامعه با آن همراه است و درگیر است، در آن  نقطه کار  کنیم؛ که هم دست شیطان را می بندد، هم به روز است، و هم مسأله ای است که ذهن مردم جامعه را درگیر خود کرده است. نه اینکه ما کار خودمان را بکنیم و شیاطین در نقطه ای دیگر کار دیگری را انجام می دهد. شیاطین انس و جن کار می کنند؛ ما در همان عرصه باید کار کنیم؛ نه اینکه در بحث های متفرقه ای که آنچنان داغ نیست، وقت بگذاریم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مسأله بسیار مهم می شود که ببینیم میدان نبرد را درست تشخیص داده ایم یا خیر! در چندین آیه از آیات قرآن کریم، تصریح شده است که شیطان دشمن آشکار شما و «عدوّ مبین» است.

«يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالاً طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (بقره: 168)

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (بقره: 208)

«وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (انعام: 142)

«فَدَلاَّهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُلْ لَكُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُما عَدُوٌّ مُبينٌ» (اعراف: 22)

«قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى‏ إِخْوَتِكَ فَيَكيدُوا لَكَ كَيْداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبينٌ» (یوسف: 5)

«أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (یس: 60)

«وَ لا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (زخرف: 62)

استاد محمد مهدی بحرینی خاطرنشان کرد: این آیات نشان می دهد که عداوت و دشمنی، میدان نبرد را می طلبد؛ ابلیس و جنود ابلیس، اعم از شیاطین جن و انس دشمنان این میدان هستند. در سوره مبارکه انعام می خوانیم که ابلیسیان جلسات مشورتی هم با هم دارند:
«وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحي‏ بَعْضُهُمْ إِلى‏ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ ما يَفْتَرُونَ» (112)

وی افزود: چه بسا شیاطین انس، قوی تر از شیاطین جنّ عمل می کنند؛ چون ابزارهای بیشتری نسبت به شیاطین جن دارند؛ اما در میدان نبرد، هنر یک عالم دین آن است که تشخیص بدهد میدان نبرد کجا است؛ دشمن از شرق حمله کرده و من به غرب بروم تا دفاع را انجام بدهم؟! این دفاع به درد نمی خورد. دشمن تمام مملکت و میدان را می گیرد. تشخیص عرصه میدان نبرد بسیار مهم است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در میدان نبرد کنونی اینگونه به نظر می رسد که شیاطین به دنبال  تغییر اخلاق عملی انسان ها هستند؛ این کار را با رسانه ها و فضاهای مجازی پی می گیرند. این فضاها برای ما اهمیت پیدا می کند؛ نه برای اتلاف وقت، بلکه برای شناسایی دشمن و اینکه بدانیم دشمن از چه طریقی وارد میدان شده است و در کدام منطقه می جنگد، تا از آن زاویه جبهه ایمانی را قوی تر کنیم.

وی افزود: یکی از بحث های داغی که شیاطین خیلی روی آن کار می کنند، بحث «تعصب بر باطل» است؛ متأسفانه آثارش هم  کمابیش دیده می شود؛ تعصب منفی از مواردی است که شیاطین از آن بسیار استفاده می کنند. باید روی این قضیه کار بشود؛ در جامعه ایمانی ایران، حضور هدفمندی باید داشته باشیم. یکی از اهداف همین است و روی این قضیه خیلی پر رنگ کار می کنند که تعصب باطل را در فضای جامعه قوی بکنند.

استاد بحرینی خاطرنشان کرد: غیر از تعصب  بر حق، هر تعصب دیگر، تعصب باطل است؛ خواه تعصب روی ملیت، زبان، قومیت، تعصب روی خودمان، روی فامیل باشد. برخی از جامعه ایمانی مؤمن نماز شب خوان روی عرب ها نفرت دارند؛ به زیارت امام رضا علیه السلام می روند؛ اما وقتی از حرم بیرون می آیند، نسبت به عرب ها انزجار نشان می دهند؛ این امر در حالی است که ثواب آن عرب که از عراق به زیارت مشرف شده است، هم زمان بیشتر و هم هزینه بیشتری را نسبت به ما صرف کرده است که به زیارت امام هشتم در مشهد آمده است؛ بجای خوشحالی از زائر بودن آنها برای امام رضا علیه السلام، منزجر می شویم!!!

وی اضافه نمود: عصبیت زبان، عصبیت شهر، عصبیت ملیت، حتی عصبیت وطن و خاک، این مرزهای اعتباری که استعمارگران آن را خط کشی کردند. اگر چه «حب الوطن من الایمان» یک روایت است، اما این روایت به معنای تعصب بر وطن نیست. گویی این گونه تعصبات منفی در این روزگار بیش از گذشته پررنگ تر می شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از میادین مبارزه شیاطین جن و انس در همین میدان است و از این رو ما هم به روز و بالفعل روی این قضیه به صورت میدانی کار کنیم. جا دارد که روی این قضیه بیش از پیش به صورت علمی و عملی کار کنیم.

/270/260/20/