استاد محمد محمدی قائینی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «حوزه انقلابی» به گفتگو پرداخت.

تعریف حوزه انقلابی

نگاهی به دوگانه های انحرافی در تعریف مفاهیم اصیل

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: صفت انقلابی برای حوزه از یک دید، قید احترازی است و از یک دید قید تاکیدی؛ همانند «انقلاب اسلامی» که برخی در مورد آن هم سؤال می کنند، اسلام چه نوع پسوندی برای انقلاب است.

وی افزود: آیا قید توضیحی است، آن چنان که شهید مطهری عقیده دارند و بقیه داشتند که اساساً دو نوع اسلام نداریم، اسلام انقلابی یا غیر انقلابی نیست. اسلام بذاته انقلابی است. نه اینکه اسلام یک حقیقت باشد، انقلابی ضمیمه ‌ای به آن شود و مسلمانان دو دسته باشند. بعضی ها اسلام انقلابی را انتخاب کرده باشند و بعضی ها اسلام غیر انقلابی را انتخاب کرده باشند.

وی افزود: در مورد تشیع وتسنن هم همین طور است.  تشیع و تسنن دو شعبه از اسلام نیستند. اسلام همان تشیع است ولی عده ‌ای منحرف شدند؛ آنها از حقیقت اسلام خارج شدند؛ ولو به حسب به مقام اثبات هر کسی عقیده، بینش و نظری دارد. ولی‌ نه این است که اسلام دو قسمت باشد.

استاد قائینی خاطرنشان کرد: اسلام دو قسمت نیست. اسلام یک حقیقت بیشتر نیست و از میان مذاهب یک مذهب بیشتر حق نیست، از این رو اسلام دو دسته نشد؛ اسلام یک حقیقت است و به اعتقاد ما اسلام ناب اسلام اهل بیت عصمت «علیهم السلام» است؛ ولی بقیه منحرف شدند و هر کدام به نوعی از حقیقت اسلام فاصله گرفتند.

وی اضافه نمود:  در رابطه با حوزه انقلابی هم همین طور است. حوزه علمیه به عنوان یک مرکز و جایگاه سابقه دار و ریشه دار در رابطه با علوم و معارف اسلامی است. اگر در بعد از انقلاب می گوییم حوزه انقلابی شده است، پس انقلابیون انقلابی را برپاکرده اند و این حوزه انقلابی باید بماند، نه به این معناست که حوزه دو بخش و دو قسمت دارد، دو نوع می ‌شود به آن نگاه کرد. حوزه ای که فقط به کار حوزوی مشغول است و به انقلاب کاری ندارد وحوزه ای که در آن علاوه بر  مسائل حوزوی همراه با انقلاب و فکراضافی به نام انقلابی بودن و انقلابی گری فعالیت انجام می دهند. حقیقت حوزه، انقلاب است و حوزه اصیل و مبتنی بر تفکر اسلام ناب در طول تاریخ انقلابی بوده است و این وصف بیشتر وصف توضیحی به نظر می رسد تا احترازی.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: علت احترازی بودن به این خاطر است که در حوزه به دنبال تحقیق پیرامون مسائل، موضوعات، احکام و قضایایی است که دین برای بشریت آورده است و بنا است بشر را با این تعلیمات، آموزش ها، دستورات، امرو نهی ها و‌تبین ها برسانند، به قله کمال خودش و لازمه این کار این است که به اسلام عمل بشود و درست فهمیده بشود و به مرحله اجرا در بیاید به این حوزه انقلابی می گویند.

وی افزود: حوزه انقلابی یعنی به دنبال اجرای عینی اسلام در متن حیات بشر بودن و اقامه اسلام در قالب حاکمیت دینی بر اساس آموزه ‌های اسلام ناب. این اندیشه که اسلام برنامه همه جانبه و عملیاتی برای هدایت و اداره امور جامعه دارد، نوعی نگرش است که از دل آن حوزه انقلابی در می ‌آید.

حوزه اصیل شیعی در طول تاریخ انقلابی بوده است

استاد محمد محمدی قائینی خاطرنشان کرد: با توجه به آنچه گذشت دیگر کسی گمان نکند حالا حوزه یک حقیقت است و انقلاب و انقلابی بودن حقیقتی دیگر و اکنون اینها با هم ضمیمه شده اند و ما تاکید داریم که حوزه باید انقلابی بماند. نه این طور نیست؛ بلکه حوزه اصیل شیعی در ذات خود انقلابی است و در طول تاریخ هم انقلابی بوده است.

وی اضافه نمود: حوزه غیر انقلابی ولو حوزه است، اما مورد تأیید نیست، حوزه اگر انقلابی نباشد، به همان مقدار از حقیقت دین خارج شده، حوزه آن است که آموزه های دین را آنچنان که اولیای دین پیغمبر و ائمه معصومین خواستند، عمل و پیاده کند و اینها را در میان مردم نشر دهد و دین را اصلاً عملیاتی کند.

هنر امام خمینی

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد:هنری که مرحوم امام (ره) داشتند نسبت به همه علمای بزرگوار دیگر که خدا همه را مزد و اجر عنایت فرماید، این بود که اسلام را عملی پیاده کردند و نقش پیغمبران را بازی کردند و عملاً دین را به متن جامعه آورد.

وی افزود: امام (ره) دین را در متن جامعه نشاند و پیاده کرد و فهماند که دین، آموزه های ذهنی گوشه کتابخانه و برای نظریه پردازی صرف نیست؛ بلکه یک حقیقت تکوینی واقعی پیاده شدنی است که انبیاء این کار را کردند و مدت ها بود که این چراغ سوسو می زد. ایشان این چراغ را کاملاً روشن کرد و گفت دین یعنی این. دین یعنی متن سیاست واجتماع. دین یعنی عین حقیقت، پیشرفت، جولان، ظهور و بروز داشتن درهمه ابعاد زندگی و از این رو حوزه انقلاب همینطور است. حوزه به معنای واقعی این است و این را می گویند حوزه  انقلابی.

حوزه و سیاست؛ آری یا نه؟

استاد محمدی قائینی خاطرنشان کرد: در تعریف حوزه انقلابی به چهار قید تأکید می شود.

1. علم آموزی

2. تهذیب گرایی

3. تخصص محوری

4. جامعه سازی اسلامی بر اساس مبانی دینی و در راستای آرمان های اصیل شیعی.

وی افزود: عده ای سه ویژگی از تعریف را قبول دارند که حوزه محل درس و بحث و محل تربیت نفوس مستعده است؛ اما معتقدند نباید آلوده سیاست و اجتماع شود و ورود به عرصه سیاسی و اجتماعی حوزه را از حوزه بودن جدا می کند.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پاسخ آن است که  اگر کسانی چنین نظری داشته باشند، عمدتاً از سر ناآگاهی است و مشکل آنها از عدم فهم صحیح معنای سیاست و اجتماع است.

وی اضافه نمود: برخی خیال می کنند سیاست یعنی دغل بازی و باری به هر جهت بودن و انواع و اقسام اقدامات نفس طلبانه و جاه طلبانه و غرق در لذات و امکانات دنیا شدن برای تأمین شهوت و التذاذات نفسانی؛ اگر سیاست این باشد، ما نیز با آن مخالفیم و آموزه ‌های دینی به ما چنین اجازه ‌ای را نمی ‌دهد که وارد چنین عرصه‌ای شویم.

استاد محمدی قائینی خاطرنشان کرد: اما یقیناً سیاست در دین و بینش ما این نیست. اجتماع هم به معنی فعالیت های تجاری یا لهو و لعب یا لغو نیست که بگوییم حوزه اگر دراین مورد وارد شود، از حوزه بودن بیرون می رود؛ خیر. اجتماع یعنی همان حرکتی که همه انبیاء می کردند. کارشان تربیت نفوس بود. کارشان سردمداری غافله‌ی بشریت در رسیدن به سعادت در همه ابعاد بود.

وی افزود: سیاست یعنی در روابط و مسائل اجتماعی بین افراد و امت ها قوانین و روش هایی باید حاکم باشد که اراده خدا در آن تجلی پیدا کند و زیربار ظلم نروند. تقابل با جبهه استکبار و باطل و تلاش برای تقویت و گسترش  جبهه حق در مقابل طاغوت از وظایف اصلی و اساسی عالمان دینی است. آنها باید سیاست جامعه اسلامی یعنی صلاح و کمال را ترویج بدهند، ایستایی نداشته باشند، از  مظلوم دفاع کنند، جلوی فحشا و منکر گرفته شود. البته در این رویکرد تعریف فحشا و منکر منحصر به امور اخلاقی نیست بلکه اقتصادی، سیاسی، مدیریتی، تربیتی که الان دنیا را فراگرفته است را نیز در بر می‌گیرد. این نیز یک مغالطه بزرگ تاریخی است که فحشا و منکر را در امور اخلاقی منحصر کرده‌ اند و تنها در قبال آن وظیفه نهی و برخورد ایجاب کرده ‌اند، اما در حوزه ‌ها و عرصه ‌های دیگر حیات اجتماعی سخنی از مصادیق فحشا و منکر زده نمی ‌شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همین امر موجب شده که برخی در حوزه وظیفه و رسالت خود را محدود به همین عرصه‌ های خاص بدانند.  رسالت اجتماعی بر اساس آیات و روایات پرشمار از وظایف ذاتی و قطعی عالمان دینی است که در سیره انبیاء الهی و امامان ما همواره جریان داشته است.

وی افزود:  می توانیم بگوییم هیچ امام و پیغمبری نداشتیم که یا کشته نشده باشد یا زندان نرفته باشد یا تبعید نباشد یا تحت فشار نبوده باشد؟ اگر آنها به اجتماع و سیاست کاری نداشتند، این همه تحت رنج و فشار نبودند. از این رو اگر حوزه در آن عرصه وارد نشود، به حوزوی بودن خود عمل نکرده است، یعنی در حقیقت مقداری از آموزه‌های دین وسیره انبیا و ائمه را زیر پا گذاشته و ساکت گذاشته است.

استاد محمد محمدی قائینی خاطرنشان کرد: پس مسئله عکس آن چیزی است که مطرح می‌ شود و اشکال به کسانی وارد است که می گویند باید در محدوده خاصی فعالیت کنید. در سطح گسترده جامعه نباید فعالیت عمومی انجام دهیم. یعنی به سیاست و اجتماع به معنای کلان آن نپردازیم.

وی اضافه نمود: این منش بر اساس آموزه‌ های دینی مورد اشکال و سؤال است. حوزه علمیه شیعه افتخارش آن است که در طول تاریخ همیشه حوزه ای بوده است که درهمه  صحنه ها حاضر بوده و تمدن ساز و تاریخ ساز بوده است. اما آن زمان که حوزه¬ها وارد عمل نشدند، عقب نشینی و افول نصیب ما شده است و به جامعه #عقب_ماندگی و بی¬فرهنگی رسیده است. نمونه اش در افغانستان و پاکستان می بینیم که از این فعالیت ها برخوردار نبوده اند و چه روزگاری دارند. یا کشورهای مسلمان افریقایی که دائماً زیر بار ظلم هستند و عملاً از  تمدن اسلامی فاصله گرفته اند.

/270/260/20/