به مناسبت فرا رسیدن فرخنده سالروز ولادت حضرت زینب کبری سلام الله علیها، استاد محمد نقی جوانعلی آذر (معروف به مجتهدی تبریزی) از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان پاره ای از ابعاد شخصیت والای آن بانوی گرانقدر و قهرمان کربلا پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در آستانه میلاد بزرگ بانوی اسلام، زهرای ثانی، زینب کبری سلام الله علیها هستیم و مناسب است تا شمّه ای از فضایل آن بانوی بزرگ بیان شود.

وی افزود: سخن در رابطه با شخصیت عظیم زینب کبری است؛ البته صحبت در این وقت محدود در رابطه با آن بانوی معظمه اگر ممتنع نباشد، برای من سخت است. ویژگی های آن بزرگوار به حدی است که در رابطه با ایشان ده ها کتاب مستقل نوشته شده است؛ ولی هنوز جای سخن در رابطه با شخصیت ایشان باقی است.

مدير گروه مدرسه تخصّصي فقه و معارف در ادامه بیان کرد: کتابی به عنوان «خصائص الزینبیة» توسط یکی از علمای شیعه به نام سید نورالدین جزایرى یکى از پژوهشگران چیره‏ دست قرن چهارده هجرى، نگاشته شده است که در آن، به حدود 50 ویژگی حضرت زینب کبری سلام الله علیها به صورت فهرستوار اشاره شده است. به نظرم اگر این خصوصیت ها به تفصیل بیان می گردید، یک موسوعه 5 جلدی از این بانوی گرانقدر می توانستیم در اختیار داشته باشیم.

وی اضافه نمود: در این گفتگو در رابطه با چندین ویژگی آن بانوی با فضیلت سخن خواهم گفت؛ امید است مورد عنایات خاصّه این بزرگوار قرار بگیریم.

میلاد حضرت زینب سلام الله علیها

استاد مجتهدی تبریزی خاطرنشان کرد: ولادت ایشان را غالبا در پنجم جمادی الثانی سال ششم هجرت بیان کرده اند؛ البته بنا بر قولی در سال پنجم هجرت بوده است. این ولادت در بیت شرف، بیت حضرت زهرا سلام الله علیها به دنیا آمد.

وی افزود: مطالبی را که بیان می کنم، از کتاب سرور المؤمنین به نگارش شیخ محمد کاظمینی است. البته این مطالب در کتاب تراجم اعلام النساء نیز مشروحا بیان گردیده است. اما من از سرور المؤمنین نقل می کنم؛ و این کتاب، به ناسخ التواریخ آدرس داده است؛ و احتمال اینکه صاحب کتاب اعلام النساء هم از ناسخ التواریخ نوشته باشد، وجود دارد.

این استاد نمونه جامعة المصطفی در ادامه بیان کرد: شیخ محمد کاظمینی در کتاب سرور المؤمنین حکایت می کند هنگامی که حضرت زینب سلام الله علیها متولد شد، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در سفر بودند. فاطمه زهرا سلام الله علیها به امیر مؤمنان علیه السلام عرض کرد: یا علی پدرم در مسافرت است؛ نام این دختر را چه بگذاریم. نام این مولود را تعیین کنید.

امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: بر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم سبقت نمی گیرم. صبر کن تا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم از مسافرت برگردند.

وقتی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم از سفر آمدند، امیرالمؤمنین علی علیه السلام عرض کرد: یا رسول الله خداوند متعال برای فاطمه دختری عطا فرموده، نامش را معین کنید.پ

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: فرزندان فاطمه، فرزندان من هستند؛ ولی امر ایشان با پروردگار عالم است. منتظر دستور خدایم.

در آن حال جبرئیل امین نازل شد؛ عرض کرد: خداوند متعال به شما سلام می رساند و می فرماید: نام این دختر را «زینب» بگذار. من این نام را در لوح محفوظ نوشته ام.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این دختر را به آغوش گرفت و بوسید، فرمود: «به حاضران و غائبان توصیه می کنم حرمت این دختر را نگاه دارند؛ او شبیه به خدیجه کبری است. »

استاد مجتهدی تبریزی خاطرنشان کرد: این روایت که بیان گردید، در ناسخ التواریخ هم آمده است؛ در همین رابطه روایتی دیگر هم در تراجم اعلا به اتّساع نوشته شده است؛ و در ریاحین الشریعه هم آمده است؛ در کتاب های دیگر هم آمده است

«روي أن زينب بنت علي بن أبي طالب (عليهما الصلاة والسلام) لما ولدت أخبر بذلك رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم) فجاء إلى منزل فاطمة (عليها السلام) و قال: يا بنتاه! إيتيني بنيّتك المولودة، فلما أحضرتها أخذها رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم) و ضمّها إلى صدره الشريف، و وضع خده المنيف على خدها فبكى بكاءً عاليا، و سال الدمع حتى جرى على كريمته الشريفة.

فقالت فاطمة (عليها السلام): مم بكاءك، لا أبكى الله عينيك يا أبتاه؟

فقال (صلى الله عليه و آله و سلم): يا بنية يا فاطمة! اعلمي أن هذه البنت بعدك و بعدي تبتلى ببلايا فادحة، و ترد عليها مصائب و رزايا مفجعة.

فبكت فاطمة (سلام الله عليها) عند ذلك، ثم قالت: يا أبه! فما ثواب من يبكي عليها وعلى مصائبها؟

فقال (صلى الله عليه و آله و سلم): يا بضعتي و يا قرة عيني إن من بكى عليها وعلى مصائبها كان ثواب بكائه كثواب من بكى على أخويها، ثم اختار لها اسم: (زينب؛ الجزائري، السيد نور الدين، الخصائص الزينبية، ص ۳۲ ، دار النشر: الحوراء، الطبعة الأولي، ۱۴۲۵ هـ، ۲۰۰۴م.)

روايت شده است هنگامي که زينب سلام الله عليها دختر حضرت علي عليه السلام به دنيا آمد، به رسول خدا صلي الله عليه و آله خبر دادند و آن حضرت به خانه حضرت زهرا سلام الله عليها آمد و فرمودند: دخترم! دختر تازه متولد شده ات را به نزدم بياور. هنگامي ايشان را آوردند، پيامبر آن کودک را در آغوش گرفتند و به سينه مبارک خود چسباندند و گونه مبارک خويش را به صورت آن نازدانه گذاشتند و بسيار گريستند تا جايي که اشک آن حضرت جاري و بر روي آن بانو ريخت. حضرت زهرا سلام الله عليها عرضه داشتند: علت گريه شما چيست؟ پدر جان خداوند چشم شما را گريان نکند. رسول خدا صلي الله عليه وآله فرمودند: دخترم! بدان که بعد از من و تو او به بلاهاي دشواري مبتلا شده و سختي هاي زياد و جانسوزي بر او وارد مي شود.

در اين هنگام حضرت زهرا سلام الله عليها گريه کردند و عرضه داشتند: اي پدر! ثواب کسي که بر او و بر مصائب او گريه کند چيست؟

رسول خدا  صلي الله عليه وآله پاسخ دادند: اي پاره وجودم و نور چشمم! کسي که بر او و مصيبت هايش گريه کند، ثوابش مانند گريه بر دو برادرش [امام حسن و امام حسين صلوات الله و سلامه عليهما] مي باشد. و سپس نام زينب را بر آن دختر انتخاب فرمود.

نسب و حسب این بانوی عظیم الشأن

استاد مجتهدی تبریزی خاطرنشان کرد: ما در جهان بشریت کسی را نداریم که تا این اندازه از نظر حسب و نسب، عریق و ریشه دار و از بیت رفیع و مکرم باشد، غیر از چند نفر، که عبارت است از: حضرت محسن بن علی علیه السلام، حضرت امام حسن بن علی علیهما السلام، حضرت امام حسین بن علی علیهما السلام، حضرت زینب بنت علی علیهما السلام و حضرت ام کلثوم بنت علی علیهما السلام. این پنج نفر، این ویژگی ها را دارند و کسی غیر این دو خواهر و سه برادر، کسی از این ویژگی ها برخوردار نیست.

جدّشان اشرف کائنات و معصوم است. چنان که می فرماید: لولاک لما خلقت الأفلاک

پدر بزرگوارش، نفر دوم جهان بشریت است. و معصوم است.

مادر بزرگوارشان سیده نساء عالمین و معصومه است.

برادر، امام حسن و امام حسین علیهما السلام معصوم هستند.

حضرت زینب سلام الله علیها عمّه 9 امام است. بزرگترین افتخار، همین است. «کلّهم معصومون و طاهرون و مطهّرون»

مادربزرگ ایشان خدیجه کبری است؛ کسی که «هی اوّل امرأة تزوّجها و اول خلق الله اسلم بإجماع المسلمین لم یتقدمها رجل و لا إمرأة کانت یدعی فی الجاهلیة الطاهرة» ایشان اولین بانویی است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم با او ازدواج کرد. اسد الغابه می نویسد که خدیجه اولین انسان و اولین خانمی است که به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم ایمان آورده است؛ در زمان جاهلیت به این بانو، طاهره می گفتند. (اسد الغابة، جلد 5، ص: 434)

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در کلامی دیگر از اسد الغابه آمده است: «کانت خدیجة (سلام الله علیها) وزیرة صدقٍ علی الإسلام و کان صلی الله علیه و آله یسکن علیه». خدیجه (سلام الله علیها) وزیر و کمک راستین و بازویی برای اسلام بودو مایه سکون و آرامش قلب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)

علم حضرت زینب سلام الله علیها

استاد مجتهدی تبریزی خاطرنشان کرد: ایشان علاوه بر اینکه از محضر امیر مؤمنان علیه السلام و احیانا از محضر امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام کسب علم نموده است، دارای علم لدنّی و خدادادی است. همانند قمر بنی هاشم، برادرشان. از آنجا که امام سجاد علیه السلام می فرماید: «انتِ بحمدالله عالمة غیر معلمة و فهمة (فهیمة) غیر مفهّمة» عمه جان! شما صاحب علم لدنی هستید؛ شما محدّثه هستید؛ همانند مریم مقدس که محدثه بوده است و ملائک با او سخن می گفتند.

وی افزود: مرحوم علامه اعلمی قدس الله نفسه الشریفه در کتابش در رابطه با علم حضرت زینب سلام الله علیها می نویسد: «و لها مرتبة سامیه لا ینالها الا ذو حظّ عظیم و هی الرتبة الحاصلة من الریاضات الشرعیة و لها من الآثار الکشفیه ما لا نهایة لحدّها و شؤوناتها الباطنه و مقاماتها المعنویة و عصمتها و عفتها و نورها و ضیائها و شرفها و بهاءها تالیة امّها و کانت تفسّر القرآن للنساء» برای این بانو مرتبه ای بالا وجود  دارد؛ و نمی رسد به درک آن مقام، مگر کسانی که دارای حظّی عظیم اند و دارای بهره ای  از جانب خداوند متعال هستند. این، آن رتبه ای است که از ریاضات شرعی برای آن بزرگوار حاصل شده است. از آن آثار عظیم آن قدر برای آن بزرگوار وجود دارد که اندازه ندارد. در مقاماتش مقامات باطنی اش، در عصمتش، در عفّتش، در نورانیتش، در ضیائش، در شرافتش و در عظمتش تالی تلو مادرش زهرا است. از نشانه های علم او این است که برای بانوان کوفه تفسیر قرآن می فرمود.

و فی بعض الایام کانت تفسر «کهیعص» اذ دخل امیرالمؤمنین فنادی لها یا نور عینی سمعتک تفسر هذا الآیه

فقالت نعم

فقال هذا رمز مصیبة تصیبکم عترة رسول الله .

ثم شرح لها المصائب

فبکت بکاء عالیا

عرفان حضرت زینب سلام الله علیها

استاد مجتهدی تبریزی خاطرنشان کرد: من برای خوانندگان محترم، عرض می کنم زینب کبری ره صد ساله را در یک شب رفته است. بزرگ بانوی اسلام است. خداوند رحمت کند آ سید علی آقای قاضی را که می گفت: «من 40 سال زحمت کشیدم تا باب معرفت بر من باز بشود.» زینب کبری به عرفان بالا رسیده است.

مورد اول از عرفان آن بزرگوار

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: زینب کبری سلام الله علیها در عاشورا عرض کرد: «اگر جهاد بر من واجب بود، هر آن آماده بودم هزار هزار جان را نثار جانان کنم. ولی این دو فرزندم را بپذیر و در راه خود قربانی کن.» نام یکی «عون» بوده است. در روز عاشورا به میدان آمدند و رجز خواندند:

ان تنکرونی فأنا بن جعفر

شهید صدق فی الجنان ازهر

يطير فيها بجناح اخضر

کفی بهذا شرفأ فی المحشر

اگر مرا نمی شناسید بدانید که من پسر جعفر طیارم؛ همان که در راه حق و حقیقت به شهادت رسید و در فردوس برین می درخشد؛ و همو که بر فراز بهشت با بالهایی سبز به پرواز در می آید؛ و همین نسب و شرف برای روز محشر کافی است.

وی افزود: اینها معنویت و مقام جعفر طیار را یادآوری کردند. رجز خواند و دلیرانه نبرد کرد؛ 3 نفر از سواران و 18 تن از پیادگان را کشت و بعد از آن شربت شهادت را نوشید.

 استاد مجتهدی تبریزی در ادامه بیان کرد: یکی دیگر از فرزندان حضرت زینب سلام الله علیها که در کربلا به شهادت رسید، «محمد» بوده است؛ که رجز می خواند:

أشْکو إِلَی الله مِنَ العُدْوانِ

فِعالَ قَومٍ فی الرَّدی عِمیانِ‌

قَدْ بَدَّلوا مَعالِمَ القُرآنِ

وَ مُحکمِ التَّنزیلِ و التَّبیان‌

وَ أَظهَروا الکفرَ مَعَ الطُّغیانِ

به خدا شکایت می ‌کنم از کردار گروهی که کورکورانه به سوی هلاکت می ‌روند؛ همانها که نشانه ‌های قرآن را دگرگون و بیان محکم تنزیل را تغییر داده‌اند و کفر و طغیان و سرکشی را آشکار ساختند.

این فرزند گرانقدر حضرت زینب سلام الله علیها نیز 10 نفر را کشت و بعد از آن به برادرش ملحق گردید و به شهادت رسید.

/270/260/20/