به مناسبت فرا رسیدن سالروز میلاد حضرت زهرا سلام الله علیها استاد مصطفی احدی نسب از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «اسوه حسنه» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای دومین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: در مورد حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها وقتی به زن در بین عرب جاهلیت نگاه می کنیم، آنها زن را به عنوان یک جنس  پلید می دانست و اگر فرزندشان دختر بود، رنگشان سیاه می شد. قرآن کریم می فرماید:

«وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثَىٰ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ يَتَوَارَىٰ مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ ۚ أَيُمْسِكُهُ عَلَىٰ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرَابِ ۗ أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ» و چون یکی از آنها را به فرزند دختری مژده آید (از شدت غم و حسرت) رخسارش سیاه شده و سخت دلتنگ و خشمگین می ‌شود. و از عار این مژده روی از قوم خود پنهان می ‌دارد (و به فکر می‌ افتد) که آیا آن دختر را با ذلت و خواری نگه دارد و یا زنده به خاک گور کند؟ آگاه باشید که آنها بسیار بد حکم می ‌کنند. (نحل: 58 و 59)

وی در ادامه بیان کرد: قرآن کریم زنده به گور کردن دختران را سرزش می کند و می فرماید: «و اذا الموؤدة سُئلت بأیّ ذنبٍ قُتلت» از این دختران زنده به گور شده کافر پرسیده می شود که به چه جرمی شما کشته شدید؟ این منطق عرب بود که زن را به عنوان جنس پلید می دانستند؛ خداوند برای اینکه این منطق را از بین ببرد، با نور اسلام به مردم نشان داد که زن ارزش بسیار بالایی دارد.

وی افزود: در قرآن کریم چند آیه را به عنوان الگو و اسوه معرفی می کند؛ یکی در سوره احزاب که شخص پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را به عنوان اسوه و الگو معرفی کرده است؛ در آیه 23 می فرماید: پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان اسوه حسنه برای همه انسان های آزاده است.

«لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا»

استاد احدی نسب در ادامه خاطرنشان کرد: در سوره تحریم هم به سه گروه اشاره شده است که به عنوان اسوه حسنه معرفی گردیده اند. در این آیه شریفه می خوانیم که حضرت ابراهیم علیه السلام و پیروان او به عنوان اسوه حسنه هستند.

«قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ۖ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ» برای شما مؤمنان بسیار پسندیده و نیکوست که به ابراهیم و اصحابش اقتدا کنید که آنها به قوم (مشرک) خود گفتند: ما از شما و بتهای شما که به جای خدا می‌پرستید به کلی بیزاریم، ما مخالف و منکر شماییم و همیشه میان ما و شما کینه و دشمنی خواهد بود تا وقتی که تنها به خدای یگانه ایمان آرید، الاّ آنکه ابراهیم به پدر (یعنی عموی) خود گفت: (اگر ایمان آری) من برای تو از خدا آمرزش می‌طلبم (که از شرک و عصیان گذشته تو درگذرد) و (هر گاه ایمان نیاوری) دیگر من بر نجات تو از (قهر و غضب) خدا هیچ کاری نتوانم کرد، بار الها، ما بر تو توکل کردیم و رو به درگاه تو آوردیم و بازگشت تمام خلق به سوی توست. (ممتحنه: 4)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: می بینیم که در این آیات، پیغمبر و حضرت ابراهیم علیهما السلام به عنوان اسوه حسنه معرفی شدند؛ در مقابل، قرآن کریم تأکید دارد که تنها مردان اسوه حسنه نیستند، بلکه زنان نیز می توانند اسوه حسنه باشند؛ در این آیه از سوره تحریم می خوانیم همسر فرعون برای همه مردم، چه زن و چه مرد، اسوه حسنه است که در مقابل فرعون و فرعونیان ایستاد و ایستادگی کرد.

«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ» و باز خدا برای مؤمنان (آسیه) زن فرعون را مَثَل آورد هنگامی که (از شوهر کافرش بیزاری جست و) عرض کرد: بار الها (من از قصر فرعونی و عزت دنیوی او گذشتم) تو خانه ‌ای برای من نزد خود در بهشت بنا کن و مرا از شرّ فرعون (کافر) و کردارش و از قوم ستمکار نجات بخش.

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: قرآن کریم علاوه بر آسیه، زنی که همسر پلیدترین انسان ها بود اما به مقامات والا دست یافت، به دختر عمران مثال می زند که کیفیت خلقتش، خلقت ویژه ای بود.

«وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ» و نیز مریم دخت عمران را (مَثَل آورد) که رَحِمش را پاکیزه داشت و ما در آن از روح قدسی خویش بدمیدیم، و او کلمات پروردگار خود و کتب آسمانی او را (با کمال ایمان) تصدیق کرد و از بندگان مطیع خدا به شمار بود. (تحریم: 12)

وی افزود: اصل پیدایش حضرت مریم سلام الله علیها در آل عمران در آیه 35 به بعد بیان می کند:

«إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿۳۵﴾ فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ﴿۳۶﴾ فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿۳۷﴾»

[یاد کنید] هنگامی که همسر عمران گفت: پروردگارا! برای تو نذر کردم که آنچه را در شکم خود دارم [برای خدمت خانه تو از ولایت و سرپرستی من] آزاد باشد، بنابراین از من بپذیر؛ یقیناً تو شنوا و دانایی. (۳۵) زمانی که او را زایید، گفت: پروردگارا! من او را دختر زاییدم. و خدا به آنچه او زایید داناتر بود؛ و آن پسر [که زاییدن او را آرزو داشت، در کرامت، عظمت، ارزش و شخصیت] مانند این دختر نیست؛ [پس در مقام نام گذاریش گفت:] البته من نامش را «مریم» نهادم، و او و فرزندانش را از خطرات مهلک و وسوسه های بنیان برانداز شیطان رانده شده به پناه تو می آورم. (۳۶)پس پرودگارش او را به صورت نیکویی پذیرفت، و به طرز نیکویی نشو و نما داد، و زکریا را کفیلِ [رشد و تربیت معنوی] او قرار داد. هر زمان که زکریا در محراب [عبادت] بر او وارد می شد، رزق ویژه ای نزدش می یافت. [روزی در کمال شگفتی] گفت: ای مریم! این رزق ویژه برای تو از کجاست؟! گفت: از سوی خداست، یقیناً خدا هر کس را بخواهد، رزق بی حساب می دهد. (۳۷)

وی افزود: مادر حضرت مریم گمان می کرد فرزندی که از او به دنیا خواهد آمد، پسر است؛ از این رو فرزند را وقف خداوند متعال کرد؛ با به دنیا آمدن این فرزند، دیدند که فرزند، دختر است؛ با این حال این فرزند را وقف خداوند نمود و خداوند باری تعالی نیز آن را پذیرفت. «فتقبّلها ربّها بقبولٍ حسنٍ»؛ این فرزند تا به آنجا مقامات را طی کرد که زکریای پیامبر علیه السلام می بیند هر زمان مریم را ملاقات می کند، می دید که در کنار حضرت مریم سلام الله علیها رزق آسمانی است؛ از او سؤال می کرد که این رزق از کجاست؟ پاسخ می داد: این رزق از جانب خداوند است؛ خداوند متعال به هر کس که بخواهد، بی حساب عطا می کند.«كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ»

استاد احدی نسب در ادامه بیان کرد: وقتی حضرت زکریا علیه السلام این حالت را در حضرت مریم سلام الله علیها می بیند، به خداوند عرضه می دارد که خدایا به من نیز فرزندی عطا نما؛ که خداوند هم حضرت یحیی علیه السلام را به ایشان عطا می کند.

«هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ ۖ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ»

وی در ادامه بیان کرد: زنان برگزیده چهار زن هستند؛ فاطمه، خدیجه، مریم و آسیه؛ که اینها زنان برتر هستند؛ در مورد حضرت خدیجه که کتاب های مقدس به نام «مبارکه» نامیده شده است؛ پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم با این زن ازدواج کرد تا مقدمه ای باشد تا آن سنت جاهلی برداشته شود؛ آن دید جاهلی که به زن داشتند، شاید صرفا با نزول آیه کافی نبود، باید در عمل هم کاری می افتاد تا این سنت جاهلی از بین برود؛ به همین دلیل پیامبر با حضرت خدیجه ازدواج کردند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: مردم می دیدند که فرزندان پسر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، از دنیا رفتند، دو فرزند پسر به نام طاهر و طیب از حضرت خدیجه داشتند که از دنیا رفتند؛ پیامبر را مسخره می کردند که پیامبر ابتر است؛ به همین دلیل خداوند متعال این مشیت را داشت که ادامه نسل پیامبر از طریق یک دختر و یک زن انجام بگیرد؛ به همین خاطر خطاب شد که چهل شبانه روز از حضرت خدیجه فاصله بگیر.

به حضرت خدیجه پیام داد که این، دستور الهی است؛ بعد از چهل شب، جبرئیل آمد و سیب بهشتی آورد و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از آن تناول کرد و نطفه فاطمه سلام الله علیها از آن بسته شد.

وی افزود: در سال پنجم بعثت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها متولد شد و سوره کوثر نازل گردید:

«انا اعطیناک الکوثر فصلّ لربّک و انحر انّ شانئک هو الابتر»

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: سنتی که پیامبر آورد، این است که دختر تا این حد می تواند مقام پیدا کند که نسل پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم از طریق این دختر می تواند ادامه یابد.

وی اضافه نمود: جالب اینجا است که درباره فتح مکه سوره نصر نازل شد؛ «اذا جاء نصر الله و الفتح و رأیت الناس یدخلون فی دین الله افواجا فسبّح بحمد ربّک و استغفره انّه کان توّابا» در اینجا بیان می کند که تسبیح کن و استغفار کن؛ اما در مورد حضرت فاطمه سلام الله علیها و نزول آیات سوره کوثر، می فرماید: «فصلّ لربّک و انحر» شکر خدا را بجا بیاورد و قربانی کن. معلوم می شد که این امر مقام بسیار ویژه ای است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با این مقدمه چینی ها خداوند می خواهد آن سنت جاهلی و آن تفکر عرب نسبت به جنس زن را از بین ببرد. البته شاید اختصاص به عرب نداشت و افراد دیگری هم جنس زن را پایین می دانستند؛ خداوند می خواست به این ترتیب ذهن انسان ها را به این سمت معطوف کند که جنسیت ملاک نیست و آنچه ملاک است، مقام قرب معنوی است.  چه زن باشد و چه مرد باشد. حضرت مریم سلام الله علیها باشد یا آسیه باشد یا حضرت خدیجه باشد یا حضرت فاطمه زهرا، جنسیت ملاک نیست، بلکه اخلاص ملاک است.

وی افزود: خداوند خواست به صورت عملی به همه انسان ها بفهماند که حضرت فاطمه مقام ویژه ای دارد؛ آنچنان که حضرت ولی عصر امام زمان ارواحنا فداه می فرماید: «و فی ابنة رسول الله اسوة حسنه» (بحار الانوار، ج 53، ص 108)

استاد مصطفی احدی نسب در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: به طور خلاصه بیان گردید که هم حضرت ابراهیم علیه السلام و هم یاران و  تابعین او، هم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، هم مریم و هم آسیه سلام الله علیهما و هم فاطمه زهرا سلام الله علیها اسوه حسنه هستند و همه مؤمنین باید به آنها اقتدا کنند.

/270/260/20/