استاد محمد جهانگیری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان فضایل ماه رجب المرجب پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علیمه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: ماه رجب، در روایتی به شهر الله و ماه خدا نامیده شده است؛ نام دیگر ماه رجب، «اصبّ» است؛ یعنی ماهی که رحمت خدا در این ماه نسبت به ماه های دیگر، پر ریزش است. ماه رجب، ماهی است که پر از رحمت الهی است؛ ماه رجب از ماه های حرام است و فضایل و برکات فراوانی هم در آن وجود دارد که مزید حرمت این ماه شریف است. از روایاتی که در مورد ماه رجب آمده است، ارزش و فضیلت این ماه، آشکار می شود.

استاد جهانگیری خاطرنشان کرد: اعمال زیادی برای این ماه ذکر شده است. با توجه به اینکه در دهه آخر ماه رجب هستیم، خوب است که به ادعیه وارده برای این ماه رجب اهتمام بیشتری قائل بشویم. خداوند شیخ عباس قمی مورد رحمت خود قرار دهد؛ ایشان در مفاتیح الجنان، 6 دعا را آورده اند که برای ماه رجب ذکر شده است. ادعیه ای که مستحب است هر روز از روزهای ماه رجب خوانده بشود. شاید بهانه ای باشد که ارتباط با خدا در این ماه رجب بیشتر باشد. 

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از دعاها که نقل شده تا در تمام روز‌های ماه رجب خوانده شود، این دعا است؛ که حضرت زین العابدین علیه ‌السلام در آغاز رجب در حجر اسماعیل خواند:

«یَا مَنْ یَمْلِکُ حَوائِجَ السَّائِلِینَ، وَیَعْلَمُ ضَمِیرَ الصَّامِتِینَ، لِکُلِّ مَسْأَلَةٍ مِنْکَ سَمْعٌ حَاضِرٌ، وَجَوَابٌ عَتِیدٌ. اللّٰهُمَّ وَمَواعِیدُکَ الصَّادِقَةُ، وَأَیادِیکَ الْفَاضِلَةُ، وَرَحْمَتُکَ الْوَاسِعَةُ، فَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَقْضِىَ حَوائِجِى لِلدُّنْیا وَالْآخِرَةِ، إِنَّکَ عَلَىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدِیرٌ.»

وی افزود: یکی دیگر از دعاها، دعایی است که امام صادق علیه ‌السلام در هر روز ماه رجب می‌ خواند:
«خابَ الْوافِدُونَ عَلَىٰ غَیْرِکَ، وَخَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلّا لَکَ، وَضاعَ الْمُلِمُّونَ إِلّا بِکَ، وَأَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ إِلّا مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَکَ، بَابُکَ مَفْتُوحٌ لِلرَّاغِبِینَ، وَخَیْرُکَ مَبْذُولٌ لِلطَّالِبِینَ، وَفَضْلُکَ مُباحٌ لِلسَّائِلِینَ، وَنَیْلُکَ مُتَاحٌ لِلْآمِلِینَ، وَرِزْقُکَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصَاکَ، وَحِلْمُکَ مُعْتَرِضٌ لِمَنْ نَاوَاکَ، عَادَتُکَ الْإِحْسانُ إِلَى الْمُسِیئِینَ، وَسَبِیلُکَ الْإِبْقاءُ عَلَى الْمُعْتَدِینَ. اللّٰهُمَّ فَاهْدِنِى هُدَى الْمُهْتَدِینَ، وَارْزُقْنِى اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدِینَ، وَلَا تَجْعَلْنِى مِنَ الْغَافِلِینَ الْمُبْعَدِینَ، وَاغْفِرْ لِى یَوْمَ الدِّینِ....»

استاد جهانگیری در ادامه بیان کرد: از شیخ طوسی اعلی الله مقامه نقل شده است که در هر روز ماه رجب مستحب است تا این دعا را بخوانند:

«اللّٰهُمَّ یَا ذَا الْمِنَنِ السَّابِغَةِ، وَالْآلَاٰءِ الْوَازِعَةِ، وَالرَّحْمَةِ الْوَاسِعَةِ، وَالْقُدْرَةِ الْجَامِعَةِ، وَالنِّعَمِ الْجَسِیمَةِ، وَالْمَواهِبِ الْعَظِیمَةِ، وَالْأَیادِى الْجَمِیلَةِ، وَالْعَطایَا الْجَزِیلَةِ. یَا مَنْ لَایُنْعَتُ بِتَمْثِیلٍ، وَلَا یُمَثَّلُ بِنَظِیرٍ، وَلَا یُغْلَبُ بِظَهِیرٍ ...»

وی افزود: دعای دیگر، این دعای شریفه است که با ذکر شریف «بسم الله الرحمن الرحیم» آغاز می شود. از ناحیه مقدّسه به دست شیخ کبیر ابی جعفر محمّد بن عثمان بن سعید، این توقیع شریف [یعنی دست نویس شریف] بیرون آمد که هر روز از روز‌های رجب بخوان:
«بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ، اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُکَ بِمَعانِى جَمِیعِ مَا یَدْعُوکَ بِهِ وُلاةُ أَمْرِکَ الْمَأْمُونُونَ عَلَىٰ سِرِّکَ، الْمُسْتَبْشِرُونَ بأَمْرِکَ، الْواصِفُونَ لِقُدْرَتِکَ، الْمُعْلِنُونَ لِعَظَمَتِکَ، أَسْأَلُکَ بِما نَطَقَ فِیهِمْ مِنْ مَشِیئَتِکَ فَجَعَلْتَهُمْ مَعادِنَ لِکَلِماتِکَ، وَأَرْکاناً لِتَوْحِیدِکَ، وَآیاتِکَ وَمَقاماتِکَ الَّتِى لَاتَعْطِیلَ لَهَا فِى کُلِّ مَکَانٍ یَعْرِفُکَ بِهَا مَنْ عَرَفَکَ، لَا فَرْقَ بَیْنَکَ وَبَیْنَها إِلّا أَنَّهُمْ عِبادُکَ وَخَلْقُکَ، فَتْقُها وَرَتْقُها بِیَدِکَ، بَدْؤُها مِنْکَ وَعَوْدُها إِلَیْکَ، أَعْضادٌ وَأَشْهادٌ وَمُناةٌ وَأَذْوَادٌ وَحَفَظَةٌ وَرُوَّادٌ، فَبِهِمْ مَلَأْتَ سَمَاءَکَ وَأَرْضَکَ حَتَّىٰ ظَهَرَ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا أَنْتَ، فَبِذٰلِکَ أَسْأَلُکَ، وَبِمَواقِعِ الْعِزِّ مِنْ رَحْمَتِکَ وَبِمَقاماتِکَ وَعَلامَاتِکَ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَأَنْ تَزِیدَنِى إِیماناً وَتَثْبِیتاً»
 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: دعای دیگر دعایی است که سید ابن طاووس از محمّد بن ذکران ذکر کرده است؛ ابن ذکران معروف به سجّاد است، چرا که آنقدر سجده کرد و در حال سجده گریست که نابینا شد، روایت کرده است که گفت: به امام صادق علیه ‌السلام عرض کردم: فدایت شوم، این ماه، ماه رجب است، مرا در این ماه دعایی بیاموز که حق تعالی مرا به آن سود بخشد. حضرت فرمود: بنویس «بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ» و در هر روز از رجب در صبح و شام پس از نماز‌های روز و شب بگو:

«یَا مَنْ أَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْرٍ، وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ، یَا مَنْ یُعْطِى الْکَثِیرَ بِالْقَلِیلِ، یَا مَنْ یُعْطِى مَنْ سَأَلَهُ، یَا مَنْ یُعْطِى مَنْ لَمْ یَسْأَلْهُ وَ مَنْ لَمْ یَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً، أَعْطِنِى بِمَسْأَلَتِى إِیَّاکَ جَمِیعَ خَیْرِ الدُّنْیا وَ جَمِیعَ خَیْرِ الْآخِرَةِ، وَ اصْرِفْ عَنِّى بِمَسْأَلَتِى إِیَّاکَ جَمِیعَ شَرِّ الدُّنْیا وَ شَرِّ الْآخِرَةِ، فَإِنَّهُ غَیْرُ مَنْقُوصٍ مَا أَعْطَیْتَ، وَ زِدْنِى مِنْ فَضْلِکَ یَا کَرِیمُ» راوی گفت: حضرت مَحاسن (مو‌های صورت) شریف خود را در پنجه‌ چپ گرفت و این دعا را با حالت درماندگی و زاری همراه حرکت دادن انگشت اشاره دست راست خواند و پس از این گفت: «یَا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ، یَا ذَا النَّعْماءِ وَالْجُودِ، یَا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ، حَرِّمْ شَیْبَتِی عَلَى النَّارِ.»

استاد جهانگیری خاطرنشان کرد: دعای دیگری که در ماه رجب وارد شده است، دعایی است که از ناحيه مقدّسه به دست شيخ ابو القاسم رحمه الله بیان شده که در ايّام رجب صادر شده است. 

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِالْمَوْلُودَيْنِ فِي رَجَبٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الثَّانِي وَ ابْنِهِ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ وَ أَتَقَرَّبُ بِهِمَا إِلَيْكَ خَيْرَ الْقُرَبِ يَا مَنْ إِلَيْهِ الْمَعْرُوفُ طُلِبَ وَ فِيمَا لَدَيْهِ رُغِبَ أَسْأَلُكَ سُؤَالَ مُقْتَرِفٍ مُذْنِبٍ قَدْ أَوْبَقَتْهُ ذُنُوبُهُ وَ أَوْثَقَتْهُ عُيُوبُهُ فَطَالَ عَلَى الْخَطَايَا دُءُوبُهُ وَ مِنَ الرَّزَايَا خُطُوبُهُ يَسْأَلُكَ التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ وَ النُّزُوعَ عَنِ الْحَوْبَةِ وَ مِنَ النَّارِ فَكَاكَ رَقَبَتِهِ وَ الْعَفْوَ عَمَّا فِي رِبْقَتِهِ فَأَنْتَ مَوْلايَ أَعْظَمُ أَمَلِهِ وَ ثِقَتِهِ [ثِقَتُهُ ] اللَّهُمَّ وَ أَسْأَلُكَ بِمَسَائِلِكَ الشَّرِيفَةِ وَ وَسَائِلِكَ الْمُنِيفَةِ أَنْ تَتَغَمَّدَنِي فِي هَذَا الشَّهْرِ بِرَحْمَةٍ مِنْكَ وَاسِعَةٍ وَ نِعْمَةٍ وَازِعَةٍ وَ نَفْسٍ بِمَا رَزَقْتَهَا قَانِعَةٍ إِلَى نُزُولِ الْحَافِرَةِ وَ مَحَلِّ الْآخِرَةِ وَ مَا هِيَ إِلَيْهِ صَائِرَةٌ»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مستحب است تا این ادعیه هر روز خوانده شود؛ زیارت رجبیه هم برای این ماه ذکر شده است و مستحب است تا اهل بیت علیهم السلام را با این زیارت رجبیه زیارت کنند.  جناب ابوالقاسم حسين ‌بن ‌روح كه نايب خاصّ حضرت صاحب‌ الامر عليه السلام است، روايت كرده كه آن‌ حضرت فرمود: در ماه رجب در هر زيارتگاهي از زيارتگاه ‌هاي شريف كه باشي، به اين زيارت صاحبِ ‌مزار را زيارت كن:

«الحَمدُ لِلّٰهِ الَّذي أشهَدَنا مَشهَدَ أوليائِهِ في رَجَب و أوجَبَ عَلَينا مِن حَقِّهِم ما قَد وَجَب و صَلَّي اللٰهُ عَلَيٰ مُحَمَّدٍ المُنتَجَبِ و عَلَيٰ أوصيائِهِ الحُجُب اللٰهُمَّ فَكما أشهَدتَنا مَشهَدَهُم فَأنجِز لَنا مَوعِدَهُم و أورِدنا مَورِدَهُم غَيرَ مُحَلَّئينَ عَن وِردٍ في دارِ المُقامَةِ و الخُلد و السَّلامُ عَلَيكم إنّي قَد قَصَدتُكم و اعتَمَدتُكم بِمَسألَتي و حاجَتي و هي فَكاك رَقَبَتي مِنَ النّارِ و المَقَرُّ مَعَكم في دارِ القَرارِ مَعَ شيعَتِكمُ الأبرار وَ السَّلامُ عَلَيكم بِما صَبَرتُم فَنِعمَ عُقبَي الدّار أنا سائِلُكم و آمِلُكم فيما إلَيكمُ التَّفويضُ و عَلَيكمُ التَّعويض فَبِكم يجبَرُ المَهيضُ و يشفَي المَريضُ وَ ما تَزدادُ الأرحامُ وَما تَغيض ...»

استاد محمد جهانگیری خاطرنشان کرد: از جمله مواردی که در ماه رجب بسیار وارد شده است، «استغفار» است. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده است هر که در ماه رجب «صد مرتبه» بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الَّذِي لَاإِلٰهَ إِلّا هُوَ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ» و آن را با صدقه پایان دهد، حق ‌تعالی سرانجام کارش را ختم به رحمت و آمرزش می کند و هر که «چهارصد مرتبه» بگوید، ثواب شهادت صد شهید را برای او بنویسد.

وی افزود: روایت شده است هر که در ماه رجب به هنگام صبح، «هفتاد مرتبه» و در زمان پسین (شامگاه) هم «هفتاد مرتبه» بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ» و وقتی به پایان رساند، دست‌ ها را بلند کند و بگوید: «اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَيَّ»؛ پس اگر در ماه رجب از دنیا برود، خدا از او خشنود باشد و به برکت ماه رجب، آتش دوزخ با او تماس نگیرد. در همه‌ این ماه «هزار مرتبه» بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ ذَا الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ مِنْ جَمِيعِ الذُّنُوبِ وَالْآثامِ» تا خداى مهربان او را بیامرزد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این بیان ها نشان می دهد که ماه رجب، ماه ویژه است؛ ماهی است که حتی برخی از امتیازهای این ماه را دیگر ماه ها، ولو ماه مبارک رمضان آن ویژگی ها را ندارد. مرحوم میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در «المراقبات» خود، و هم مرحوم سید بن طاووس در کتاب «اقبال» بیان کرده اند؛ در جوامع روایی ما هم آمده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «خدای متعال در آسمان هفتم فرشته‌ ای را قرار داده است که «داعی» گفته می ‌شود. هنگامی که ماه رجب آمد، این فرشته در هر شب این ماه تا صبح می‌ گوید: خوشا به حال تسبیح کنندگان خدا، خوشا به حال فرمان برداران خدا.

خدای متعال می ‌فرماید: همنشین کسی هستم که با من همنشینی کند، فرمان ‌بردار کسی هستم که فرمان‌ بردارم باشد و بخشنده خواهان بخشایش هستم.  ماه ماه من، بنده بنده من و رحمت رحمت من است. هر کسی در این ماه من را بخواند او را اجابت می‌ کنم و هرکس از من بخواهد به او می‌دهم و هرکس از من هدایت بخواهد او را هدایت می ‌کنم. این ماه را رشته ‌ای بین خود و بندگانم قرار دادم که هرکس آن را بگیرد به من می‌ رسد»

"عن النّبي ِ صلّي الله عليه واله: أنّ الله تعالي نصب في السماء السابعه ملکاً، يقال له الدّاعي. فاذا دخل شهر رجب ينادي ذلک الملک کلّ ليلة منه الي الصباح: طوبي للذّاکرين، طوبي للطّائعين؛ يقول الله تعالي: أنا جليس من جالسني، و مطيع من أطاعني، غافر من استغفرني، الشهر شهري و العبد عبدي، والرحمه رحمتي، فمن دعاني في هذا الشهر أجبته، و من سألني أعطيته، و من أستهداني هديته، و جعلت هذا الشهر حبلاً بيني و بين عبادي، فمن اعتصم به وصل الیّ.»

استاد جهانگیری خاطرنشان کرد: ماه رجب ماه بزرگی است؛ ماه بزرگی است؛ ماه بزرگی است؛ این ندایی که برای ملک داعی ذکر شده است، برای حتی ماه رمضان هم ندیده ام که در روایات چنین ذکر شده باشد.

وی افزود: ماه رجب با تمام برکات و فیوضات و رحماتش کم کم به پایان می رسد. روزه  ماه رجب بسیار سفارش شده است؛ در کتاب شریف «المراقبات» می خوانیم:

 روایات بسیاری برای روزه ایام رجب وارد گردیده و همچنین ثوابهای بسی سنگین و گرانبهای برای کسی که یک یا دو یا سه روز از آن روزه بدارد ورود نموده تا برسد به اینکه تمام ماه را روزه بگیرد و کسی که بخواهد جد و جهد را کامل گرداند بایستی تمام ماه را روزه‌دار باشد تا به تمام ثوابهای وارد برای هر روز کامیاب گردد.

چنانچه صدوق در «ثواب الاعمال» و «امالی» به اسناد خود از پیغمبر(ص) روایت نموده است که فرمود:

هر کس سی روز از رجب را روزه بدارد منادی از آسمان ندا خواهد نمود که ای بنده خدا، اما آنچه از تو گذشته است برای تو آمرزیده شد پس عمل را در مابقی عمر از سر بگیر، خداوند در تمام بهشت در هر بهشتی چهل میلیون (چهل هزار هزار) شهر از «زر» به او عطا خواهد فرمود که در هر شهر، چهل میلیون قصر باشد و در هر قصر، چهل میلیون اطاق و در هر اطاق، چهل میلیون خوان زرین و بر هر خوانی، یک میلیون(هزار هزار) ظرف و در هر ظرف، چهل میلیون رنگ از خوردنی و نوشیدنی و برای هر خوردنی و نوشیدنی، رنگی جداگانه و در هر اطاق نیز چهل میلیون تخت زرین که هر تختی هزار ذراع درازا در هزار ذراع پهنا و بر هر تختی کنیزی از حورالعین که دارای سیصد هزار گیسو از نور و هر گیسوی آن یک میلیون حلقه‌های جواهر نشانی که به مشک و عنبر آمیخته است تا اینکه روزه‌دار ماه رجب خود را به آن برساند و این ثواب برای کسی است که تمام ماه رجب را روزه گرفته باشد.

عرض کردند: یا نبی الله صلی الله علیه و آله و سلم کسی که به واسطه ناتوانی یا بیماری عاجز از این روزه باشد یا زنی که پاک نباشد، چه کند تا به همچنین ثوابی که توصیف فرمودی، برسد؟

فرمود: در عوض هر روز، گرده نانی به تصدق بدهد که قسم به کسی که جانم به دست او است، هرگاه چنین تصدقی هر روزه بدهد، به آنچه توصیف کردم و بیشتر از آن خواهد رسید؛ چه هرگاه تمام خلائق کلا از اهل آسمان ها و زمین جمع شوند، بر اینکه مقدار ثواب آن را اندازه بگیرند، به عشر آن چیزی که در بهشت از فضایل و درجات عاید می‌ گردد، نمی ‌رسند.

 گفتند: یا رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اگر کسی دادن این صدقه را هم نتواند، برای اینکه به ثوابی که توصیف فرمودی، نائل شود، چه بایدش کرد؟
فرمود: در هر روز از ماه رجب تا سی روز تمام شود، این تسبیح را یک صد مرتبه بگوید:
«سُبْحَانَ الْإِلَهِ الْجَلِیلِ سُبْحَانَ مَنْ لا یَنْبَغِی التَّسْبِیحُ إِلا لَهُ سُبْحَانَ الْأَعَزِّ الْأَكْرَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ الْعِزَّ وَ هُوَ لَهُ أَهْلٌ» (کتاب ترجمه المراقبات، ص 123)
 

استاد محمد جهانگیری خاطرنشان کرد: به نقلی از مرحوم شهید مطهری شنیدم که می گفت: در اصفهان خدمت مرحوم آیت الحق، عارف بزرگ، حاج رحیم ارباب رضوان الله تعالی علیه رسیده بودیم؛ در ماه رجب بود؛ سنّ ایشان بالا بود؛ می گفتند: «مقید بودم که کلّ ماه  رجب و ماه شعبان را روزه می گرفتم؛ و به ماه رمضان وصل می کردم؛ اکنون که سنّ من بالا رفته است و نمی توانم به طور کامل روزه بگیرم، مقید هستم که این ذکر را صد مرتبه بگویم تا ان شاء الله جبران روزه بشود.» با تأنی خاصّی این ذکر را می گفتند تا جبران روزه نگرفتن ماه رجب بشود.

/270/260/20/