استاد احمد دهقان از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «ابعاد عبادی و شناختی ماه شعبان» پرداخت.

بخش اول: بعد عبادی ماه شعبان

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: این ماه و ماه رجبی که گذشت، به عنوان پیشنیاز برای درک ماه مبارک رمضان به حساب می آیند. همانند آن است که انسان پیش از رفتن به مهمانی لباس پاک می پوشد؛ ما نیز باید چنین باشیم و خودمان را پاک کنیم تا وارد ماه مبارک رمضان بشویم. شیخ صدوق در کتاب شریف «فضائل الأشهر الثلاثه» این حدیث نبوی را آورده است که پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: آگاه باشید! ماه رجب ماه خدا، ماه شعبان ماه من، و ماه رمضان ماه امت من است.

«قال النبی صلی الله علیه و آله و سلم «... أَلَا وَ إِنَّ رَجَبَ شَهْرُ اللَّهِ وَ شَعْبَانَ شَهْرِي وَ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ أُمَّتِي‏» (فضائل الاشهر الثلاثه، ص 24)

استاد دهقان خاطرنشان کرد: ماه شعبان، ماه خودسازی است و ماهی است که به پالایش انسان می تواند بیانجامد؛ یکی از اعمالی که بسیار در این ماه سفارش شده است، روزه داری است؛ بسیار بسیار بر آن تأکید شده است؛ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر کس دو شنبه و پنجشنبه های ماه شعبان را روزه بدارد، خدای متعال بیست حاجت دنیوی و بیست حاجت اخروی او را برآورده می سازد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: روایات درباره روزه ماه شعبان فراوان است. محدث بزرگ شیعه شیخ محمد کلینی به سند معتبر از حلبی روایت می‌ کند که از امام صادق علیه السلام پرسیدم از پدران شما آیا کسی ماه شعبان را روزه گرفته است؟ امام فرمودند: «بهترین پدر من رسول خدا آن را روزه گرفته است.»

وی افزود: از روایات متعددی استفاده می‌شود که پیامبر خدا صلی الله و علیه وآله اهتمام خاصی برای روزه گرفتن در این ماه داشتند. به برخی از روایات دیگر هم اشاره خواهیم کرد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همچنین مرحوم کلینی به سند معتبر از فضیل بن یسار روایت کرده که می ‌گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «خدای متعال در طول سال روزه ماه رمضان را واجب نمود و پیامبر [هم] روزه ماه شعبان و سه روز روزه هر ماه را دو برابر روزه واجب، سنت قرار داد و خداوند این حکم را تأیید کرد.»

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: شیخ صدوق به سند خود از امام رضا علیه السلام نقل می‌ کند که فرمودند: «پیامبر خدا صلی الله و علیه وآله در ماه شعبان زیاد روزه می ‌گرفتند و می‌ فرمودند: شعبان ماه من است و پس از ماه رمضان برترین ماه است. هر کس یک روز آن را روزه بگیرد، در روز قیامت شفیع او خواهم بود.» وعده شفاعت پیامبر مطلب بسیار پر ارزشی است که به سادگی نمی‌ توان از آن گذشت.

وی افزود: شیخ صدوق به سند خود از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کردند که آقا فرمودند: «هر کس شعبان را از روی محبت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و با تقرب به خدای عزوجلّ روزه بگیرد، خدا او را دوست می ‌دارد و روز قیامت وی را به کرامت خود نزدیک نموده و بهشت را برایش مقرر خواهد نمود.»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شیخ صدوق به سند خود از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: «هرکس روز اول شعبان را روزه بگیرد، حتما بهشت برای او ثابت می‌ شود. و هر کس دو روز از آن را روزه بگیرد، خداوند هر روز و شب در دنیا به او نگاه می ‌کند و این نگاه در بهشت ادامه خواهد داشت؛ و هر کس سه روز در این ماه روزه بگیرد، در بهشت خدا را در عرشش، هر روز زیارت می‌ کند.»

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: عالم ربانی مرحوم آقا میرزا جواد ملکی تبریزی رحمت الله علیه در کتاب ارزشمند المراقبات درباره روزه ماه شعبان نکته جالبی دارد. وی می‌ نویسد: «افضل این است که در این ماه زیاد روزه بگیرد تا در دعای مقدس پیامبر صلی الله و علیه وآله نسبت به کمک کردن به ایشان داخل شود و گمان نمی‌کنم با یک یا دو روز روزه چنین چیزی صدق کند.»

وی افزود: مورد دیگر از اعمالی که برای ماه شعبان بسیار سفارش شده است، «استغفار» است؛ در حدیثی شریف داریم:
«فَقَالَ الِاسْتِغْفَارُ إِنَّ مَنِ اسْتَغْفَرَ فِی شَعْبَانَ كُلَّ یَوْمٍ سَبْعِینَ مَرَّةً كَانَ كَمَنِ اسْتَغْفَرَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَرَّةٍ قُلْتُ فَكَیْفَ أَقُولُ قَالَ قُلْ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ» همانا کسی که در ماه شعبان هر روز 70  مرتبه استغفار نماید، همانند کسی است که در سایر ماه‌ ها 70 هزار بار این ذکر را گفته باشد. کیفیت نقل آن نیز چنین است: «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَة»  (فضائل الأشهر الثلاثة، ص: 56)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایتی امام رضا علیه السلام فرمود: «اگر کسی در تمام روزهای این ماه، هر روز هفتاد مرتبه استغفار نماید، خداوند متعال تمام گناهان، تمام گناهان او را می بخشد.» البته حق الناس باید ادا بشود؛ گناهانی که از طریق حق الناس ایجاد بشود، باید صاحبان آن را راضی کنیم.

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: در کنار روزه و استغفار، سومین عملی که در ماه شعبان بسیار بر آن تدکید و سفارش شده ست، «صدقه دادن» است؛ روزه و استغفار، ارتباط با خالق است؛ و ما نباید مخلوق را فراموش کنیم؛ صدقه دادن به نیازمندان و ضعیفان، همان ارتباط با مخلوق است. عید نوروز هم نزدیک است؛ خیلی بر صدقه در این ماه تأکید شده است؛ یعنی ارتباط با مخلوق و طبقات ضعیف جامعه تقویت بشود؛ گرچه دولت هم در این میان، وظیفه دارد، اما نباید بیکار بنشینیم؛ بلکه باید تا حدی که می توانیم، دست نیازمندان را بگیریم.

وی افزود: در کنار روزه و استغفار و  صدقه، بر صلوات بر محمد و آله محمد تأکید شده است؛ مخصوصا صلوات مخصوص شعبان، «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفِ الْمَلَائِكَةِ وَ مَعْدِنِ الْعِلْمِ وَ أَهْلِ بَيْتِ الْوَحْيِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ الْفُلْكِ الْجَارِيَةِ فِی اللُّجَجِ الْغَامِرَةِ يَأْمَنُ مَنْ رَكِبَهَا وَ يَغْرَقُ مَنْ تَرَكَهَا الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ وَ الْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زَاهِقٌ وَ اللَّازِمُ لَهُمْ لَاحِقٌ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ- الْكَهْفِ الْحَصِينِ وَ غِيَاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَكِينِ وَ مَلْجَإِ الْهَارِبِينَ وَ عِصْمَةِ الْمُعْتَصِمِينَ ...»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در کنار این صلوات، مناجات شعبانیه از جایگاه ولایی برخوردار است؛ مناجاتی که همه معصومین علیهم السلام آن را می خواندند؛ به فرمایش امام خمینی رحمت الله علیه: «من یاد ندارم دعای دیگری غیر از مناجات شعبانیه را که بیان شده باشد همه معصومین آن را می خواندند.» از امام راحل رحمت الله علیه پرسیده شد که به کدام دعا بیشتر التفات و توجه دارید؟ فرمودند: «دعای کمیل و مناجات شعبانیه»

وی اضافه نمود: این بخش، از جمله موارد مربوط به بعد عملی این ماه بوده است که شامل «روزه» و «استغفار» و  «صدقه» و «صلوات» و «مناجات شعبانیه» می شود و دیگر موارد همانند نماز و ادعیه مختلف هم هست که در کتاب های مرجع به آن اشاره و پرداخته شده است.

بخش دوم: بعد شناختی ماه شعبان

استاد دهقان خاطرنشان کرد: در بعد شناختی و معرفتی به این  نکته می پردازیم که در ماه شعبان، مصادف است با میلاد بزرگان و معصومان دینی و به عبارت دیگر، الگوهای حقیقی ما؛ کسانی که باید نسبت به آنها شناخت داشته باشیم و سبک زندگی مان را مانند آنها قرار بدهیم.

وی افزود: نخستین معصومی که در این ماه شعبان المعظم به دنیا آمده است، «امام حسین علیه السلام سرور آزادگان است که در روز شعبان در چهارم هجری به دنیا آمده است؛ ما باید در این ماه شعور حسینی را به دست بیاوریم؛ همان گونه که در ماه محرم، شور حسینی را به دست می آوریم. الگوی انقلاب اسلامی ما، حسین بن علی علیهما السلام بوده است؛ بیش از دویست هزار شهید در دفاع از ارزش های اسلامی، از آن حضرت الگو گرفته اند. وصیت نامه شهدا مملو از نام حسین علیه السلام است؛ و همین الگو بوده است که موجب شد یک وجب از خاک ایران به یغما نرود. 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: الگوگیری از حسین بن علی علیهما السلام توسط رزمندگان ایران اسلامی آنگاه معنا پیدا می کند که می بینیم سربازان دیگر کشورها در مقابل تهاجمات دشمن، تاب مقاومت نداشتند؛ اوکراین در مقابله با روسیه نمونه آشکار ما است. حسین علیه السلام بهترین الگو است؛ بجای الگوهای هالیوودی و خیالی که در فضاهای حقیقی و مجازی معرفی می شوند. الگوی ما حسین بن علی علیهما السلام است.

وی اضافه نمود: مناسبت دیگر میلاد امام سجاد علیه السلام است؛ امروزه ما شدیدا به الگوی در مسائل معنوی داریم؛ جامعه بشری تشنه معنویت است. تکنولوژی دنیا و این صنعت برای مردم آسایش به وجود آورده است؛ اما آرامش ندارد. صحیفه سجادیه امام سجاد علیه السلام منبع بزرگ معنویت است؛ خوب است که با این کتاب ارزشمند و با دعاهایش مأنوس باشیم.

استاد دهقان خاطرنشان کرد: سومین معصوم در این ماه که پا به عرصه وجود گذاشته اند، بقیة الله الاعظم حجت بن حسن عسکری علیهما السلام است که نیمه شعبان، سالروز میلاد آن امام همام است.

وی افزود: فوکویاما آن اندیشمند معاصر ژاپنی بیان معروفی دارد که می گوید: هویت شیعه دو بال دارد؛ با این دو بال حرکت می کند و ایستایی ندارد؛ یکی بال سبز است؛ که آن مهدویت و انتظار و عدالت خواهی؛ و دیگری بال سرخ شهادت طلبی است؛ که ریشه در کربلا دارد.

این  استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در این ماه معظم، حضرت ابالفضل العباس علیه السلام به دنیا آمده است؛ در چهارم  شعبان سال 26 هجری قمری، که روز جانباز است؛ حدود 600 هزار جانباز داریم که در رأس آنها مقام معظم رهبری است. انقلاب اسلامی مدیون جانبازان است؛ ما باید آنها را قدر بدانیم و در عین حال، مطیع رهبر معظم انقلاب باشیم؛ شخصیتی که خودش جانباز است.

وی اضافه نمود: در یازده شعبان سال سی و سه هجری قمری ولادت علی اکبر علیه السلام است؛ که روز جوان نامیده شده است؛ ما در حال حاضر بیست میلیون جوان داریم که باید این فرزند بزرگوار حسین بن علی علیهم السلام را الگوی خودمان بدانیم؛ که  الحمد لله اینچنین است؛ شهید حججی ها اینچنین بودند و از آن بزرگواران الگو گرفته اند و برای مقابله با دشمنان داخلی و خارجی آن بزرگواران را الگو قرار داده اند و راه همین است.

/270/260/20/