به مناسبت دوازدهم ماه مبارک رمضان و روز اخوت اسلامی، استاد مصطفی احدی نسب از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این مناسبت شریف پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از شاخصه های نورانی دین مبین اسلام، که امروزه هم از اهمیت ویژه ای برخوردار است، بحث «وحدت اسلامی» است.

وی افزود: پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم بعد از ورود به شهر مدینه، مسجد قبا و بعد از آن، مسجد النبی را ساختند. و به دنباله آن در دوازدهم ماه رمضان الکریم مسأله عقد اخوت بین مسلمان ها را جاری نمودند.

استاد احدی نسب در ادامه بیان کرد: ارزش این حکم عقد اخوت در این است که عقد اخوت بین پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام نیز در این روز روی داده است؛ و این، فضیلتی برای امیرالمؤمنین علیه السلام است که در دعای ندبه و دیگر روایات بیان شده است: «انت أخی و وصیّی و وارثی لحمک من لحمی و دَمُک من دمی و سلمک سلمی و حربک حربی و الایمان مخالط لحمک و دمک کما خالط لحمی و دمی»

وی اضافه نمود: عقد اخوتی که بین پیامبر و امیرالمؤمنین علیه السلام روی داد، فضیلتی برای امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ اما عقد اخوتی که بین سایر مسلمان ها روی داد، باعث از بین رفتن کینه هایی بود که بین برخی از مسلمان ها وجود داشت؛ خصوصا بین قبیله اوس و خزرج در مدینه؛ که باعث شد اختلافات قبیلگی از بین برود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در قرآن در سوره آل عمران، آیه 103 آمده است: همه به ریسمان الهی چنگ بزنید و متفرق نشوید. «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً وَ كُنْتُمْ عَلى‏ شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ» (آل عمران: 103)

وی افزود: در همان سوره مبارکه آل عمران، آیه 159 خداوند متعال خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: به خاطر رحمت الهی است که تو مهربان شدی نسبت به مسلمان ها؛ اگر تو رفتار خشنی می داشتی، مردم و مسلمان ها از دور تو پراکنده می شدند؛ بنابراین با رأفت اسلامی رفتار کن و برای مسلمان ها استغفار کن و  با آنها در کارهایی که مربوط به آنها است، مشورت کن. «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلين‏»

استاد مصطفی احدی نسب خاطرنشان کرد: نکته دیگر آن است که بحث اعتدال و وحدتی که بین مسلمان ها ایجاد شد، باعث اعتدال در اموال بین مهاجر و انصار گردید. یعنی وقتی ماجرای اخوت اسلامی رخ داد، هر کدام از انصار با یک مهاجر پیوند خوردند و اموال خودشان را بین یکدیگر تقسیم نمودند؛ و این امر باعث شد که تعادلی در اقتصاد و اموال آنها رخ بدهد و خداوند هم از این کار انصار، به نیکی یاد کرده است.

وی اضافه نمود: در سوره حشر، آیه 9 می خوانیم: « وَ الَّذينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَ الْإيمانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لا يَجِدُونَ في‏ صُدُورِهِمْ حاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَ يُؤْثِرُونَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (9)

انصار، در دار هجرت بودند و ایمان داشتند، قبل از آنکه مهاجرین به شهر آنها بیایند، انصار کسانی بودند که مهاجرین را دوست می داشتند و از اموالی که در اختیار داشتند، بدون هیچ چشم داشتی در اختیار مهاجرین قرار دادند و هوای نفس و حرص خودشان را زیر پا گذاشتند و اینها به فلاح و رستگاری رسیدند.

وی افزود: اصل آفرینش، بر اساس وحدت است؛ ما قائل به خدای واحد هستیم. اگر خدایان متعددی وجود داشته باشد، این جهان به هم می ریزد. از این رو این جهان بر اساس وحدت اداره می شود؛ به همین خاطر خداوند از همه انسان ها دعوت کرده است که پیرامون توحید، با هم پیوند بخورند. ابتداء خدا خطاب به همه انسان ها فرموده است: ای مردم، ما شما را از من مرد و زن آفریدیم؛ و این اختلافاتی که بین شما است، به خاطر این است که از هم شناخته شوید. نه اینکه باعث تفاخر شما بشود. آنچه موجب تفاخر است، حفظ تقوای الهی است.

«يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‏ وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ خَبير» (حجرات: 13)

استاد مصطفی احدی نسب خاطرنشان کرد: در مرتبه بعد، به اهل کتاب خطاب کرده است که شما با مسلمان ها در مشترکاتی که بین شما است، می توانید اشتراک داشته باشید. بگو: اى اهل كتاب! بياييد به سوى سخنى كه ميان ما و شما يكسان است [و همه كتاب‏ هاى آسمانى و پيامبران آن را ابلاغ كردند] كه: جز خداى يگانه را نپرستيم، و چيزى را شريك او قرار ندهيم، و بعضى از ما بعضى را اربابانى به جاى خدا نگيرد. پس اگر [از دعوتت به اين حقايق‏] روى گرداندند [تو و پيروانت‏] بگوييد: گواه باشيد كه ما [در برابر خدا و فرمان‏ها و احكام او] تسليم هستيم.

«قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (آل عمران: 64)

«قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ شَهيدٌ عَلى‏ ما تَعْمَلُونَ (98) قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَها عِوَجاً وَ أَنْتُمْ شُهَداءُ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ» (آل عمران: 99)

«قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلاَّ أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَكْثَرَكُمْ فاسِقُونَ» (مائده: 59)

«قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لَسْتُمْ عَلى‏ شَيْ‏ءٍ حَتَّى تُقيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَ لَيَزيدَنَّ كَثيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْياناً وَ كُفْراً فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرينَ» (مائده: 68)

«قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا في‏ دينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا كَثيراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبيلِ» (مائده: 77)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداوند متعال بعد از خطاب «یا ایها الناس» و «یا اهل الکتاب» در مرتبه سوم، به مسلمان ها فرمود تا پیوند و اتحاد داشته باشند و تفرقه ایجاد نکنند.

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى‏ إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثيرَةٌ كَذلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبيراً» اى اهل ايمان! هنگامى كه در راه خدا [براى نبرد با دشمن‏] سفر مى‏كنيد [در مسير سفر نسبت به شناخت مؤمن از كافر] تحقيق و تفحّص كامل كنيد. و به كسى كه نزد شما اظهار اسلام مى‏كند، نگوييد: مؤمن نيستى. [تا] براى به دست‏آوردن كالاى بى‏ارزش و ناپايدار زندگى دنيا [او را بكشيد، اگر خواهان غنيمت هستيد] پس [براى شما] نزد خدا غنايم فراوانى است. شما هم پيش از اين ايمانتان ايمانى ظاهرى بود خدا بر شما منّت نهاد [تا به ايمان استوار و محكم رسيديد]. پس بايد تحقيق و تفحّص كامل كنيد [تا به دست شما كارى خلاف اوامر خدا انجام نگيرد] يقيناً خدا همواره به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاه است (نساء: 94)

استاد احدی نسب در ادامه بیان کرد: در مرتبه چهارم، خداوند متعال به مؤمنان خطاب کرد که مؤمنان با هم برادر هستند؛ «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» جز اين نيست كه همه مؤمنان با هم برادرند بنابراين [در همه نزاع ها و اختلافات‏] ميان برادرانتان صلح و آشتى برقرار كنيد، و از خدا پروا نماييد كه مورد رحمت قرار گيريد. (10)

وی افزود: دعوت قرآن دعوت به اتحاد و اشتراکات است؛ قرآن ما را به سمت تفرقه دعوت نکرده است. روش پیامبر و ائمه معصومین علیهم السلام هم همین بوده است. روش پیامبر جذب حداکثری با سلیقه های مختلف بوده است. می بینیم در جمع پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم افرادی از نقاط مختلف بوده است. سلمان فارسی از ایران، بلال حبشی از افریقا، اویس قرنی از یمن، صهیب رومی و ... اینها از کشورهای مختلف پیوند خوردند و کنار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دور هم جمع شدند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امیر مؤمنان علی علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید: «و الزموا السواد الأعظم، فإن يد اللّه مع الجماعة، و إيّاكم و الفرقة! فإن الشاذّ من الناس للشيطان، كما أنّ الشاذّ من الغنم للذئب»

با توده مسلمان ها باشید که  دست خدا با جماعت است و از تفرقه

 بپرهیزید که تفرقه از شیطان است. و همان طور که گوسفند از گله جدا می شود، نصیب گرگ می شود، انسانی که از جماعت جدا بشود و تفرقه ایجاد کند، شیطان بر او مسلط می گردد.

وی اضافه نمود: امام صادق علیه السلام به شیعیان سفارش فرمودند: شیعیان من، در جماعت اهل سنت حضور داشته باشید و به عیادت مریض های آنها بروید و در تشییع جنازه آنها شرکت کنید. هیچ عمل خیری نباشد که آنها انجام بدهند، که شما اولی هستید که آنها را انجام بدهید.

«مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامٍ الْكِنْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ إِيَّاكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا عَمَلًا يُعَيِّرُونَّا بِهِ فَإِنَّ وَلَدَ السَّوْءِ يُعَيَّرُ وَالِدُهُ بِعَمَلِهِ كُونُوا لِمَنِ انْقَطَعْتُمْ إِلَيْهِ زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْهِ شَيْناً صَلُّوا فِي عَشَائِرِهِمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ‏ وَ لَا يَسْبِقُونَكُمْ إِلَى شَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَيْرِ فَأَنْتُمْ أَوْلَى بِهِ مِنْهُمْ وَ اللَّهِ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْخَبْ‏ء قُلْتُ وَ مَا الْخَبْ‏ءُ قَالَ التَّقِيَّةُ» (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏2 ؛ ص219)

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: دستوراتی که در اسلام برای تقویت وحدت اسلامی است را باید شناخت؛ اسلام از خانواده شروع کرد؛ بین خانواده پیوند زده است و دستور به صله رحم داده است؛ که این پیوند از خانواده شروع می شود؛ وحدت باید از خانواده شروع بشود؛ که تشکیل دهنده ابتدایی وحدت اسلامی هستند.

بعد از آن به همسایگان سفارش داده شده است که این پیوند را مستحکم تر می کند.

بعد از آن، به شرکت در نمازهای جماعت بین مسلمان ها سفارش داده است که موجب استحکام محله ها می شود.

بعد از آن، به شرکت در نمازهای جمعه سفارش داده است.

بعد از آن، به شرکت در نماز عید فطر و قربان سفارش داده است؛ که توده بیشتری در آن حاضر هستند.

بعد از آن، سالیانه همه مسلمان هایی که مستطیع هستند، باید در مراسم حج شرکت کنند و از این طریق به تقویت وحدت بین مسلمان ها می انجامد.

محور وحدت

انبیاء الهی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این امور، موجب تقویت وحدت بین همه مسلمان ها می شود؛ و محور وحدت می تواند انبیاء باشند. انبیاء در طول تاریخ هم محور وحدت بودند. در قرآن کریم می خوانیم:

«كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فيمَا اخْتَلَفُوا فيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فيهِ إِلاَّ الَّذينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدي مَنْ يَشاءُ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقيمٍ» مردم [در ابتداى تشكيل اجتماع‏] گروهى واحد و يك دست بودند [و اختلاف و تضادى در امور زندگى نداشتند]، پس [از پديد آمدن اختلاف و تضاد] خدا پيامبرانى را مژده دهنده و بيم رسان برانگيخت، و با آنان به درستى و راستى كتاب را نازل كرد، تا ميان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند، داورى كند. [آن گاه در خود كتاب اختلاف پديد شد] و اختلاف را در آن پديد نياوردند مگر كسانى كه به آنان كتاب داده شد، [اين اختلاف‏] بعد از دلايل و برهان‏هاى روشن و آشكارى بود كه براى آنان آمد، [و سبب آن‏] برترى جويى و حسد در ميان خودشان بود. پس خدا كسانى را كه ايمان آوردند، به توفيق خود به حقّى كه در آن اختلاف كردند، راهنمايى كرد. و خدا هر كه را بخواهد به راهى راست هدايت مى‏ كند. (بقره: 213)

ائمه اطهار علیهم السلام

استاد احدی نسب در ادامه بیان کرد: ائمه اطهار علیهم السلام هم محور وحدت مسلمان ها هستند. امام پیوند دهنده همه انسان ها و مسلمان ها است.

وی افزود: همه ما وظیفه داریم که در جهت حفظ و تقویت مسلمان ها کوشا باشیم؛ کسانی که دم از تفرقه می زنند، اینها از دستورات اسلامی دور هستند؛ فکر داعشی که غیر همفکران خود را تکفیر می کنند، فکر توحیدی نیست، بلکه کار دشمنان است.

خاطره ای از حجت الاسلام ناطق نوری

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: جناب آقای ناطق نوری نقل کردند در سال 1346، که جناب سید حمید روحانی که خاطرات انقلاب اسلامی را می نوشتند، به من پیغامی دادند، در حالی که ایشان در نجف بودند و من در ایران بودم؛ به من گفتند: اگر ممکن است به یزد بروید و خدمت آقای وزیری برسید؛ ایشان بین همه علما، یک دفترچه یادداشت خاصّی داشتند؛ که سعی می کرد از همه علما یک دستخطی را جمع آوری کند. از جمله از حضرت امام هم دستخطی داشتند. به من پیغام دادند که دستخط امام را برای من بفرستید تا آن را در خاطرات انقلاب ثبت کنم.

دستخط امام این بود: قل انما اعظکم بواحدة ان تقوموا لله ...» نهایتا امام به آقای وزیری این جمله را فرمودند: جناب آقای وزیری شما به جای اینکه دستخط علما را جمع آوری کنید، اگر خودِ علما را جمع می کردید و جلسه تشکیل می دادید تا بین علما وحدت ایجاد بشود، بهتر است.»

وی افزود: اگر در اوضاع کنونی هم بتوانیم بین خود علما پیوند ایجاد کنیم واز اختلافات دوری کنیم، باعث می شود تا به دستورات الهی عمل کنیم.

/270/260/20/