استاد محمد اسماعیل نوری زنجانی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «بهترین درخواست ‏ها از درگاه الهی، در آیینۀ دعایِ روز مُباهله»

/270/260/20/

اعمال روز مباهله

این استاد سطوح عالی حوزۀ علمیۀ قم و استاد بازنشستۀ دانشگاه فرهنگیان (پردیس طالقانی) در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: استاد نوری زنجانی خاطرنشان کرد: برای روز مباهله، چهار عمل مستحبی ذکر شده است:

 1. روزه.

 2. غسل، پوشیدن لباس بهتر و استعمال بوی خوش

 3. خواندن دو رکعت نماز، حدود نیم ساعت قبل از ظهر؛ در هر رکعت: یک حمد، ده بار سورۀ «توحید»، ده بار «آیة‏ الکرسی» و ده بار سورۀ «قدر» خوانده شود.

 4. خواندن دعای روز مباهله که از امام صادق علیه السلام نقل شده است.

وی افزود: شیخ طوسی رحمت الله علیه این دعا را از محمد بن سليمان، از حسين بن خالد، از امام صادق علیه السلام روایت کرده که با این عبارت، شروع می ‏شود: «اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ بَهَائِكَ بِأَبْهَاهُ وَ كُلُّ بَهَائِكَ بَهِيٌّ. اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِبَهَائِكَ كُلِّهِ. اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ جَلَالِكَ بِأَجَلِّهِ وَ كُلُّ جَلَالِكَ جَلِيلٌ ...».(مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، محمد بن حسن طوسی، مؤسسۀ فقه الشیعة، بیروت، چاپ اول، 1411ق، ج2، ص759- 763. مفاتیح نوین، آیة الله مکارم شیرازی و همکاران، مدرسه امام علی بن ابی ‏طالب علیه السلام، قم، چاپ ششم،  1386ش، ص873)

معارف  دعای روز مباهله

استاد اسماعیل نوری زنجانی خاطرنشان کرد: بخش اول این دعا با مضامین عالی به برخی از صفات جمال و جلال ذات اقدس الهی اشاره دارد و شباهت زیادی به دعای سحر ماه مبارک رمضان دارد که شرح آن در یک گفتگو نمی گنجد. امام خمینی رضوان الله تعالی علیه در شرح دعای سحر، یک کتاب مستقل نوشته است که علاقه ‏مندان را به مطالعۀ آن توصیه می‏ کنیم. این کتاب، نخستین اثر قلمی امام خمینی رضوان الله تعالی علیه است که در 27 سالگی به زبان عربی نوشته، و سید احمد فِهری زنجانی آن را به فارسی ترجمه کرده است.

وی افزود: در بخش دوم دعا؛ ضمن فرستادن صلوات‏ های مکرر بر محمد و آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم درس های مهمی برای زندگی  بیان شده که عمل به آنها برای همۀ مؤمنان لازم و ضروری است. در ادامه به «بهترین درخواست‏ ها از درگاه الهی» در متن این دعا اشاره می کنیم.

1. درخواست دوام ایمان به ولایت اهل بیت علیهم السلام

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در بخشی از این دعا می خوانیم: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَابْعَثْنِي عَلَى الْإِيمَانِ بِكَ، وَ التَّصْدِيقِ بِرَسُولِكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ، وَ الْوَلَايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ عَدُوِّهِ، وَ الِايْتِمَامِ بِالْأَئِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ، فَإِنِّي‏ قَدْ رَضِيتُ بِذَلِكَ يَا رَبِّ»؛ خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و من را بر انگیز (زنده بدار) با ایمان به تو و تصدیق به رسول تو – سلام بر او و آلش باد – و [قبول] ولایت علی بن ابی طالب،  و برائت و بیزاری از دشمنش، و اقتدا به امامان از آل محمد علیهم السلام زیرا من بر این راضی و خشنودم ای پروردگار من!.

وی افزود:  در عبارت: «وَابعَثنِی» (مبعوثم کن- مرا زنده بدار) دو احتمال وجود دارد:

احتمال اول: خدایا توفیق بده با داشتن ایمان بر این حقایق، زندگی کنم.

احتمال دیگر: خدایا مرا در قیامت با ایمان به این حقایق مبعوث کن! و شاید هر دو معنی، مورد نظر باشد.

استاد نوری خاطرنشان کرد: این فراز از دعا، شبیه همان دعایی است که در روایت سُلیم بن قیس آمده است. سُلیم می گوید: علی علیه السلام به من فرمود: آیا به تو بیاموزم چیزی را که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به سلمان، ابوذر و مقداد آموخته است؟ عرض کردم: آری، ای أمیر مؤمنان! فرمود: هر صبح و غروب ده بار بگو: «اَللَّهُمَّ ابْعَثْنِي عَلَى الْإِيمَانِ بِكَ، وَالتَّصْدِيقِ بِمُحَمَّدٍ رَسُولِكَ، وَالْوَلَايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي-طَالِبٍ، وَالِايتِمَامِ بِالْأَئِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ؛ فَإِنِّي قَدْ رَضِيتُ بِذَلِكَ يَا رَبِّ».

 عرض کردم: این را سلمان، ابوذر و مقداد به من گفته اند. فرمود: از آن زمانی این دعا را من از آنان شنیده ام، ترک نکرده ام و تو نیز چندی که زنده هستی ترک نکن!‏ (كتاب سليم بن قيس، سُليم بن قيس هلالي، تحقیق محمد انصاری زنجانی خوئینی، الهادی، قم، چاپ اول، 1405ق، ج 2، ص 612)

2. درخواست توفیق قناعت‏ورزی

استاد اسماعیل نوری زنجانی در ادامه بیان کرد: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ قَنِّعْنِي بِمَا رَزَقْتَنِي، وَ بَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَنِی»؛ خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و مرا به آنچه که روزیم کردی، قانع قرار ده، چیزی را که به من عطا کرده‏ای، بابرکت فرما!

وی افزود: قناعت و راضی‏ بودن به آنچه خدا عطا کرده، از فضایلی است که موجب راحتی انسان در دنیا و آخرت می باشد و روایات متعدد دربارۀ قناعت و راضی‏بودن به رضای الهی از پیشوایان معصوم علیهم السلام وارد شده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: در روايت وارد شده كه روزى اميرالمؤمنين علی علیه السلام از مقابل مغازۀ قصّابى مى ‏گذشت و قصاب، گوشت فربهى داشت؛ عرض كرد: يا على! گوشت خوبى دارم، مقدارى از آن خريدارى كن؟ امام علیه السلام فرمود: پول آماده‏ اى ندارم. عرض كرد: من صبر مى‏ كنم، تا هر وقت داشتيد، بهاى آن را بدهيد؟ فرمود: من بر خوردن گوشت، صبر مى ‏كنم، زيرا خداوند پنج چيز را در پنچ چيز قرار داده: عزّت را در طاعت و بندگى، و ذلّت را در نافرمانى، و حكمت را در شكم خالى و هيبت را در نماز شب، و بى‏ نيازى را در قناعت. و در زبور داود علیه السلام نوشته ‏شده بود: «الْقَانِعُ غَنِيٌّ وَ لَوْ جَاعَ وَ عَرِيَ وَ مَنْ‏ قَنِعَ‏ اسْتَرَاحَ مِنْ أَهْلِ زَمَانِهِ وَ اسْتَطَالَ عَلَى أَقْرَانِه؛ شخص قانع، غنى است، اگر چه گرسنه و برهنه باشد و هر كس كه قناعت كند، از شرّ مردم زمان خود، در راحتى است، و نزد همنوعان بزرگ مى ‏گردد». (إرشاد القلوب، حسن بن محمد دیلمی، ترجمه سلگى، 2 جلد، نشر ناصر ، قم،  چاپ اول، 1376 ش، ج 1، ص 311.)

3. درخواست بهترین خیر؛ رضوان الهی

استاد نوری خاطرنشان کرد: در فقره ای دیگر از این دعا می خوانیم: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَسْأَلُكَ خَيْرَ الْخَيْرِ رِضْوَانَكَ وَ الْجَنَّةَ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ الشَّرِّ سَخَطِكَ وَ النَّارِ»؛ خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و بهترین خیر را از تو می‏خواهم که آن خشنودی تو و بهشت است، و از بدترین شرّ به تو پناه می آورم که آن سخط و غضب تو و آتش [دوزخ] است.

4. درخواست حفاظت الهی از مصیبت‏ ها و گرفتاری ها

وی اضافه نمود: در فقره ای دیگر از دعا می خوانیم: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ احْفَظْنِي مِنْ كُلِّ مُصِيبَةٍ، وَ مِنْ‏ كُلِّ بَلِيَّةٍ، وَ مِنْ كُلِّ عُقُوبَةٍ، وَ مِنْ كُلِّ فِتْنَةٍ، وَ مِنْ كُلِّ بَلَاءٍ، وَ مِنْ كُلِّ شَرٍّ، وَ مِنْ كُلِّ مَكْرُوهٍ، وَ مِنْ كُلِّ مُصِيبَةٍ، وَ مِنْ كُلِّ آفَةٍ نَزَلَتْ أَوْ تَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ فِي هَذَا الشَّهْرِ وَ فِي هَذِهِ السَّنَةِ»؛ خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و مرا حفظ کن از هر: مصیبت و پیش آمد ناگوار، بلا و گرفتاری، عقوبت و عذاب، شرّ و بدی، مکروه و ناراحتی، مصیبت و از هر آفتی که نازل شده یا نازل می شود از آسمان بر زمین در این ساعت، در این شب، در این روز، در این ماه و در این سال!

5. درخواست برخورداری از تمام نعمت ‏های الهی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در فقره ای دیگر از این دعا آمده است: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اقْسِمْ لِي مِنْ كُلِّ سُرُورٍ وَ مِنْ كُلِّ بَهْجَةٍ، وَ مِنْ كُلِّ اسْتِقَامَةٍ وَ مِنْ كُلِّ فَرَجٍ، وَ مِنْ كُلِّ عَافِيَةٍ وَ مِنْ كُلِّ سَلَامَةٍ، وَ مِنْ كُلِّ كَرَامَةٍ وَ مِنْ كُلِّ رِزْقٍ وَاسِعٍ حَلَالٍ طَيِّبٍ، وَ مِنْ كُلِّ نِعْمَةٍ وَ مِنْ كُلِّ سَعَةٍ نَزَلَتْ أَوْ تَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ فِي هَذَا الشَّهْرِ وَ فِي هَذِهِ السَّنَةِ»؛ خدایا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و نصیبم کن از هر: شادی، خوشحالی، استقامت و پایداری، گشایش، عافیت، سلامت و تندرستی، کرامت، روزی فراخ حلال پاکیزه، نعمت و از هر وسعت و گشایشی که نازل شده یا نازل می شود از آسمان بر زمین در این ساعت، در این شب، در این روز، در این ماه و در این سال!

6. درخواست آمرزش گناهان

وی افزود: در فقره ای دیگر می خوانیم: «اَللَّهُمَّ إِنْ كَانَتْ ذُنُوبِي أَخْلَقَتْ وَجْهِي عِنْدَكَ، وَ حَالَتْ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ، وَ غَيَّرَتْ حَالِي عِنْدَكَ، فَإِنِّي أَسْأَلُكَ بِنُورِ وَجْهِكَ الَّذِي لَا يُطْفَأُ، وَ بِوَجْهِ مُحَمَّدٍ حَبِيبِكَ الْمُصْطَفَى، وَ بِوَجْهِ وَلِيِّكَ عَلِيٍّ الْمُرْتَضَى، وَ بِحَقِّ أَوْلِيَائِكَ الَّذِينَ انْتَجَبْتَهُمْ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَنْ تَغْفِرَ لِي مَا مَضَی مِنْ ذُنُوبِي، وَ أَنْ تَعْصِمَنِي فِيمَا بَقِيَ مِنْ عُمُرِي»؛ خدایا! اگر گناهانم چهرۀ مرا پیش تو شرمنده کرده، میان من و تو حایل گشته، حال مرا نزد تو تغییر داده است، از تو درخواست می کنم به حق نور ذاتت که خاموش نمی‏شود، به آبروی محمد حبیب برگزیدۀ تو، به آبروی ولیّ تو علیّ مرتضی و به حق اولیایت که آنان را برگزیده ای، بر محمد و آل محمد درود بفرستی، گناهان گذشته ام را بیامرزی و در باقیماندۀ عمرم مرا [از گناه] مصون بداری!

7. پناه‏بردن دائمی به خدا از گناه

استاد اسماعیل نوری زنجانی خاطرنشان کرد: در فقره ای دیگر از دعای در روز مباهله می خوانیم: «وَ أَعُوذُ بِكَ اللَّهُمَّ أَنْ أَعُودَ فِي شَيْ‏ءٍ مِنْ مَعَاصِيكَ أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي حَتَّى تَتَوَفَّانِي وَ أَنَا لَكَ مُطِيعٌ وَ أَنْتَ عَنِّي رَاضٍ»؛ خدایا! برای همیشه به تو پناه می برم از اینکه به چیزی از نافرمانی های تو بازگردم(یعنی: از تو می‏خواهم توفیقم بدهی که هرگز گرفتار معصیت و نافرمانی تو نشوم)، تا وقتی که روح مرا قبض می کنی در آن حال، من مطیع تو باشم و تو از من راضی باشی! 

8. درخواست انجام نیکوترین عمل

وی در ادامه بیان کرد: در فقره ای دیگر از دعای مباهله می خوانیم: «أَنْ تَخْتِمَ لِي عَمَلِي بِأَحْسَنِهِ وَ تَجْعَلَ لِي ثَوَابَهُ الْجَنَّةَ »؛ [و از تو می‏خواهم] عملم را با نيكوترين آن، به پايان برى و ثواب آن را بهشت قرار دهى!

9. طلب رحمت از مهربان ترینِ مهربانان

این استاد سطوح عالی و استاد دانشگاه در ادامه بیان کرد: در فقره ای دیگر از این دعای شریفه می خوانیم: «صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارْحَمْنِي بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ»؛  بر محمد و آل محمد درود فرست، و به رحمت خویش بر من رحم کن ای مهربان ترین مهربانان! (مصباح المتهجّد، ج 2، ص 759- 763)

وی افزود: این دعا نیز مانند اغلب دعاها، به جملۀ «أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» ختم شده تا دریای رحمت الهی به جوش آید و شامل حال دعا کننده بشود. همان طور که حضرت موسی علیه السلام در مقام دعا گفت: «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِأَخِي وَ أَدْخِلْنا فِي رَحْمَتِكَ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»؛ «پروردگارا! من و برادرم را بيامرز، و ما را در رحمت خود داخل فرما، و تو مهربانترين مهربانانى!». (اعراف: 151)

حضرت ایّوب علیه السلام نیز در مقام دعا فرمود: «وَ أَيُّوبَ إِذْ نادى‏ رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»؛ «و ايّوب را [به ياد آور] هنگامى كه پروردگارش را خواند [و عرضه داشت]: بد حالى و مشكلات به من روى آورده و تو مهربانترين مهربانانى!» (انبیاء: 83)

حضرت یعقوب علیه السلام هم هنگامی که فرزندانش از او خواستند: برای آوردن گندم از مصر، «بنیامین» را با آنان همراه کند، خطاب به فرزندانش گفت: «هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلاَّ كَما أَمِنْتُكُمْ عَلى‏ أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللهُ خَيْرٌ حافِظاً وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»؛ «آيا نسبت به او به شما اطمينان كنم همان‏گونه كه نسبت به برادرش (يوسف) اطمينان كردم (ديديد چه شد)؟! و [در هر حال،] خداوند بهترين حافظ، و مهربانترين مهربانان است». (يوسف: 64)

حضرت یوسف علیه السلام نیز هنگامی خود را به برادرانش معرفی کرد و آنان از کارهای گذشتۀ خود شرمنده شدند، فرمود: «لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»؛ «امروز ملامت و توبيخى بر شما نيست! خداوند شما را مى‏بخشد و او مهربانترين مهربانان است!» (یوسف: 92)