استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «تأمین نیازها، و ایجاد زمینه رشد در خانواده» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: خانواده نهادی است که «حقوق متقابل» دارد؛ ولو اینکه حقوق زن و مرد متفاوت باشد، اما این حقوق برای آن است که هر کدام برای تحکیم و اهداف خانواده نقش خودشان را ایفا کنند.

وی افزود: این حقوق اگر چه «برابر» نیست، اما «مکمّل» یکدیگر است. باید به این نکته توجه کرد که «حقوق برابر»، خراب کننده خانواده است. «حقوق مکمل»، همان «حقوق عادلانه» است؛ «برابری حقوق»، لزوما عادلانه نیست؛ بلکه «عدالت» آن است که هر کس بر حسب نقش خود، حقوق متناسب داشته باشد.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: البته این حقوق، هیچ «ارزش اخلاقی» ندارد؛ اگر می گوییم «حق دارد»، معنایش آن نیست که «انسان» تر است. برخی از خلط هایی که عده ای از روشنفکران بیان کردند، از همین قبیل است؛ می گویند: «حقوق» یعنی «ارزش و اخلاق»؛ حقوق، بحثی است برای نقش؛ به عنوان مثال، معلم برای بودنِ در مدرسه یک حقوق مادی و حق دخالت و اختیاراتی دارد؛ مدیر مدرسه هم یک اختیارات و حقوقی دارد؛ مراد از حقوق بالاتر داشتن، انسان تر بودن آنها نیست. بنابراین برای اداره مدرسه و مکتب نیاز به این حقوق و اختیارات متفاوت است، چون نقش ها متفاوت است. خانواده بزرگتر از مباحث حقوقی است و نباید در همان حد وظایف و حقوق زن و مرد متوقف بشود؛ بلکه باید نیازها و رشدها هم دیده بشود.

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: خانواده بستری برای رشد، و تأمین کننده نیازهای دو طرف است. ممکن است این نیازها در قوانین حقوقی نگنجد، اما غیر از مباحث لحاظ نیاز و برنامه ریزی رشد در نظام خانواده، سبب می شود تا خانواده به یک مکتب و یک مکان امن و یک محل آرامش و یک بهشت دنیا تبدیل بشود. انسان ها نیازهای متفاوتی دارند؛ اعم از نیازهای روانی، عاطفی، حقوقی، جنسی، مادی، نیازهای دینی؛ و در خانواده است که این نیازها باید تأمین بشود؛ و الا خانواده مختل می شود. گاهی آسیب هایی که در خانواده دیده می شود، به علت عدم تأمین این نیازها است.

تأمین نیاز عاطفی و روانی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: محبت به همدیگر یک نیاز عاطفی است؛ به خصوص، خانم ها نیاز دارند تا معشوق و محبوب قرار بگیرند؛ به همین خاطر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: اگر مرد نسبت به زنش این حرف را بزند که «من دوستت دارم» هرگز از قلب زن بیرون نمی رود.

«وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و  سلم: قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ إِنِّي أُحِبُّكِ لَا يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِهَا أَبَداً» (شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة - قم، چاپ: اول، 1409 ق؛ ج‏ 20؛ ص 23؛ الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏ 5، ص: 569)

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: گفتگو و هم صحبت شدن و در یک سفره با هم نشستن و شبیه این موارد، نیازهایی است که نیاز روانی و عاطفی انسان را تأمین می کند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: مردی نیست که خوشحال کند محرمش را مگر اینکه خداوند او را در قیامت شاد خواهد نمود.

«وَ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ سُلَيْمَانَ بْنِ مُقْبِلٍ الْمَدَائِنِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى الْإِنَاثِ أَرْأَفُ مِنْهُ عَلَى الذُّكُورِ وَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُدْخِلُ فَرْحَةً عَلَى امْرَأَةٍ بَيْنَهُ وَ بَيْنَهَا حُرْمَةٌ إِلَّا فَرَّحَهُ اللَّهُ تَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ.» (الكافي (ط - الإسلامية)، ج ‏6، ص: 6؛ ح: 7)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سفارش به هدیه و سوغاتی آوردن در بازگشت از سفر یکی از مواردی است که توجه اسلام به نیازهای عاطفی خانواده است. در حدیثی شریف از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم می خوانیم:

«اذا خَرَجَ اَحدُكُم الی سَفَرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلی اَهلِهِ فَلْیُهدِهِمَ وَ لْیُطرِفْهُم» هر گاه یکی از شما به سفر رفت، در مراجعت هدیه و سوغاتی برای خانواده‌اش به همراه بیاورد. (بحار، ٧٦، ص ٢٨٣(

تأمین نیاز جنسی

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: یکی دیگر از نیازهایی که در خانواده باید بر طرف بشود، نیازهای جنسی است؛ البته به خانواده فقط به عنوان جایگاهی برای اشباع غریزه جنسی نباید نگاه شود؛ بلکه به عنوان بحث عاطفی و روحی و غریزی باید نگاه بشود؛ به همین خاطر در دین ما توصیه های زیادی در مقدمات و مؤخرات و خود این بحث مطرح شده است که تأمین کننده نیاز این مسأله است.

تأمین نیازهای مادی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی دیگر از نیازها که مورد توجه اسلام بوده است، نیازهای مادی است. در دین ما آمده است کسی که در راه تأمین عیالش زحمت بکشد، مانند کسی است که در راه خدا مجاهدت کند.

«ابْنُ أَبِي جُمْهُورٍ فِي عَوَالِي اللآَّلِي عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ: الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل؛ ج‏ 13؛ ص 55)

وی افزود: یکی از مشکلاتی که در خانواده ها ایجاد می شود، تنبلی شوهر است. بیکاری و کم کاری یا مصرف نکردن هزینه در خانواده از مشکلات امروز برخی از خانواده ها است. تأمین هزینه مادی یکی از نیازها است؛ البته نفقه، جنبه حقوقی هم دارد؛ اما منظری که در اینجا مدّ نظر ما است، منظر حقوقی نیست؛ بلکه از باب تأمین نیاز است.

تأمین نیاز آشنایی با دین و ادب دینی

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: یکی دیگر از نیازهایی که باید در خانواده تأمین گردد، آشنایی با دین و ادب دینی است؛ در قرآن کریم آیاتی به این امر اختصاص داده شده است و تأکید گردید تا خانواده و اولاد خود را با دین و نماز و ادب دینی آشنا کنید و از آتش جهنم حفظ نمایید. قرآن کریم تأکید می کند که به فکر دین خانواده و ادب دینی خانواده هم باشید.

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُون‏» اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد، خود و خانواده خود را از آتشى كه هيزم آن مردم و سنگ ها هستند، نگه داريد. فرشتگانى درشت‏ گفتار و سختگير بر آن آتش موكّلند. هر چه خدا بگويد نافرمانى نمى‏ كنند و همان مى‏ كنند كه به آن مأمور شده ‏اند. (تحریم: 6)

نکته مهم

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم تأکید کرد: تأمین نیازها باید به شکل اعتدال مطرح بشود؛ و افراط و تفریط نباید داشته باشد. انسان برای اینکه خانواده سالم و خانواده رشد کننده ای داشته باشد، و اگر می خواهد به مسیر خدا گام بردارد، باید به تأمین این نیازها توجه کند. قرآن هشدار می دهد که خانواده باعث نشود که از دین خدا دور بشویم؛ آنچنان که در آیه 6 از سوره مبارکه تحریم دیدیم: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ» (6)

وی افزود: اعتدال، از یک سو، و از سوی دیگر، در مسیر محبت الهی، پاکی و طهارت روحی بودن دو نکته ای است که باید بر آن تأکید و دقت داشته باشیم.

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: دقت ها و توصیه هایی که در دین اسلام، در ابراز محبت، در انتخاب کلمات، و در نکاتی که هنگام تأمین نیازها مطرح کرده است، مجموعه ای آرامش بخش و نسخه ای عالی است.

مسأله رشد دهی

استاد محمد باقر ساعی ور خاطرنشان کرد: بعد از بیان از مباحث حقوقی در جلسات گذشته، و همین طور بیان از مسأله تأمین نیازها، به مسأله رشد دهی می پردازیم. دنیا برای انسان همانند یک رستوران نیست؛ بلکه مکتب است. انسان با این نگاه باید خانواده اش را تعالی بدهد. از این رو غیر از بحث حقوق و تأمین نیاز در خانواده، بحث رشد طرفین هم مطرح است. همسر باید زمینه ای ایجاد کند که شوهر رشد کند؛ و شوهر هم باید زمینه ای را ایجاد کند که همسر رشد کند. انسان برای رشد است که خلق شده است و در این مسیر، خانواده بهترین راه است.

وی افزود: در این موضوع داستان ها و خاطرات فراوانی از زندگانی علما بیان شده است؛ معروف است که چگونه علامه محمد حسین طباطبایی رضوان الله تعالی علیه به کمک و همراهی همسر مکرمه اش به تألیف تفسیر قیّم المیزان پرداخته است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: زوج و زوجه می توانند زمینه رشد یکدیگر را فراهم کنند؛ از آن سو هم امکان دارد که مانع از رشد دیگری گردند.

وی افزود: رشد کردن و زمینه رشد دیگری شدن، سبب می شود که فرزندان سالمی تربیت بشوند و خودشان از این خانواده لذت ببرند؛ از امکانات روحی و فکری و از فهم هم برای رشد خود و خانواده شان کمک بگیرند. با توجه به رسالت انسان و هدف از خلقت انسان و تطبیق این هدف در خانواده می توان نتیجه گرفت خانواده هم جزو هدف آن خلقت است؛ و خانواده بهترین بستر برای رشد انسان است.