به مناسبت فرا رسیدن ایام شهادت صدیقه طاهره سلام الله علیها، استاد مجید فرج زاده فسایی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «حضرت زهرا الگوی به روز زنان ایران» پرداخت.

/270/260/20/

حضرت زهرا کیست و چه جایگاهی دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: کلام، در مورد الگوی به روز بودن حضرت زهرا سلام الله علیها برای زنان ایران است؛ از این رو لازم است تا نخست به این سؤال معرفتی پاسخ داده شود که حضرت زهرا سلام الله علیها کیست و چه جایگاهی دارد.

وی افزود: حضرت زهرا سلام الله علیها دو خلقت دارند؛ خلقت نورانی، و خلقت جسمانی. در منابع حدیثی شیعه 85 حدیث مستقل درباره خلقت نورانی حضرت زهرا وجود دارد؛ می توان در این باره به کتاب کافی جلد 1، صحفه 440 رجوع نمود. در منابع اهل سنت نیز 25 حدیث مستقل در این باره آمده است صاحب کتاب احقاق الحق، در این کتاب، جلد 5 ص 250 این احادیث را ذکر کرده است.

استاد فرج زاده در ادامه بیان کرد: یکی از این احادیث را به عنوان نمونه ذکر می کنیم: در کتاب احقاق الحق جلد 5؛ صفحه 246 و 247 می خوانیم:

«الحدیث الثانی رواه جماعه من اعلام القوم منهم العلامه الفقیه أبو الحسن علی بن محمد الشافعی المعروف بابن المغازلی الواسطی المتوفی سنه 483 فی «المناقب» (مخطوط) روی حدیثا مسندا عن جابر بن عبد اللّه تقدم نقله منا فی«فصل صفات امیر المؤمنین» (ج 4 ص 92) و منهم العلامه الشیخ عبد الرحمن بن عبد السلام الصفوری الشافعی البغدادی المتوفی بعد سنه 884 فی «نزهه المجالس» (ج 2 ص 230 ط القاهره) عن جابر بن عبد اللّه رضی اللّه عنهما عن النّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلم انّ اللّه خلقنی و خلق علیّا نورین بین یدی العرش نسبح اللّه و نقدّسه قبل أن یخلق آدم بألفی عام، فلمّا خلق اللّه آدم أسکننا فی صلبه ثمّ نقلنا من صلب طیّب و بطن طاهر حتّی أسکننا فی صلب إبراهیم، ثمّ نقلنا من صلب إبراهیم إلی صلب طیّب و بطن طاهر حتّی أسکننا فی صلب عبد المطلب، ثمّ افترق النور فی عبد المطلب فصار ثلثاه فی عبد اللّه و ثلثه فی أبی طالب ثمّ اجتمع النور منّی و من علیّ فی فاطمه، فالحسن و الحسین نوران من نور ربّ العالمین.

و منهم العلامه المولی محمد صالح الکشفی الحسینی الترمذی المتوفی بعد سنه 1025 فی«المناقب المرتضویه» ص 72 ط بمبئی) روی الحدیث بعین ما تقدم عن «نزهه المجالس» بزیاده یسیره.

و منهم العلامه حسن بن المولوی أمان اللّه الدهلوی العظیم آبادی الهندی المتوفی بعد سنه 1300 فی «تجهیز الجیش» (ص 107 مخطوط) روی الحدیث عن جابر بن عبد اللّه الأنصاریّ بعین ما تقدّم عن«نزهه المجالس» و منهم العلامه عبد اللّه الشافعی فی«المناقب» (ص 89 مخطوط) روی الحدیث من طریق ابن المغازلی بعین ما تقدّم عنه فی«المناقب»

این  استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در حدیث کسا درباره جایگاه حضرت زهرا سلام الله علیها در آفرینش آمده است:

«فقال اللّه عزّ و جلّ: يا ملائكتي، و يا سكّان‏ سمواتي، إنّي ما خلقت سماء مبنيّة، و لا أرضا مدحيّة، و لا قمرا منيرا، و لا شمسا مضيئة، و لا فلكا يدور، و لا بحرا يجري، و لا فلكا تسري، إلّا في محبّة هؤلاء الخمسة الّذين هم تحت الكساء. فقال الأمين جبرائيل: يا ربّ، و من تحت الكساء؟ فقال عزّ و جلّ: هم أهل بيت النبوّة و معدن الرسالة، و هم فاطمة و أبوها و بعلها و بنوها. فقال جبرائيل: يا ربّ، أ تأذن لي أن أهبط إلى الأرض لأكون معهم سادسا؟ فقال اللّه: نعم قد أذنت لك.

فهبط الأمين جبرائيل و قال: السلام عليك يا رسول اللّه، العليّ الأعلى يقرئك السلام و يخصّك بالتحيّة و الاكرام و يقول لك: و عزّتي و جلالي إنّي ما خلقت سماء مبنيّة و لا أرضا مدحيّة، و لا قمرا منيرا، و لا شمسا مضيئة، و لا فلكا يدور، و لا بحرا يجري، و لا فلكا تسري، إلّا لأجلكم و محبّتكم، و قد أذن لي أن أدخل معكم فهل تأذن لي يا رسول اللّه؟ فقال رسول اللّه: و عليك السلام يا أمين وحي اللّه، نعم، قد أذنت لك. فدخل جبرائيل معنا تحت الكساء فقال لأبي: إنّ اللّه عزّ و جلّ قد أوحى إليكم يقول: «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرا» (بحرانى اصفهانى، عبد الله بن نور الله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد - ايران؛ قم، چاپ: اول، 1413 ق؛ ج ‏11- قسم- 2- فاطمة س؛ ص 933) از این حدیث به دست می آید که علت مبقیه تمام وحی از آدم تا خاتم، وجود فاطمه زهرا سلام الله علیها است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نطفه حضرت بتول سلام الله علیها نطفه بهشتی است؛ در بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏43 ؛ ص5 می خوانیم:

«5- ع، علل الشرائع الْقَطَّانُ عَنِ السُّكَّرِيِّ عَنِ الْجَوْهَرِيِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْعَبْسِيِّ عَنْ جَبَلَةَ الْمَكِّيِّ عَنْ طَاوُسٍ الْيَمَانِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: دَخَلَتْ عَائِشَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ يُقَبِّلُ فَاطِمَةَ فَقَالَتْ لَهُ أَ تُحِبُّهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ عَلِمْتِ حُبِّي لَهَا لَازْدَدْتِ لَهَا حُبّاً إِنَّهُ لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ أَذَّنَ جَبْرَئِيلُ وَ أَقَامَ مِيكَائِيلُ ثُمَّ قِيلَ لِي ادْنُ يَا مُحَمَّدُ فَقُلْتُ أَتَقَدَّمُ وَ أَنْتَ بِحَضْرَتِي يَا جَبْرَئِيلُ قَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَ أَنْبِيَاءَهُ الْمُرْسَلِينَ عَلَى مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ فَضَّلَكَ أَنْتَ خَاصَّةً فَدَنَوْتُ فَصَلَّيْتُ بِأَهْلِ السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ ثُمَّ الْتَفَتُّ عَنْ يَمِينِي فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ ع فِي رَوْضَةٍ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ وَ قَدِ اكْتَنَفَهَا جَمَاعَةٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ ثُمَّ إِنِّي صِرْتُ إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ وَ مِنْهَا إِلَى السَّادِسَةِ فَنُودِيتُ يَا مُحَمَّدُ نِعْمَ الْأَبُ أَبُوكَ إِبْرَاهِيمُ وَ نِعْمَ الْأَخُ أَخُوكَ عَلِيٌّ فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى الْحُجُبِ أَخَذَ جَبْرَئِيلُ ع بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي الْجَنَّةَ فَإِذَا أَنَا بِشَجَرَةٍ مِنْ نُورٍ فِي أَصْلِهَا مَلَكَانِ يَطْوِيَانِ الْحُلَلَ وَ الْحُلِيَّ فَقُلْتُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ لِمَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةُ فَقَالَ هَذِهِ لِأَخِيكَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ هَذَانِ الْمَلَكَانِ يَطْوِيَانِ لَهُ الْحُلِيَّ وَ الْحُلَلَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تَقَدَّمْتُ أَمَامِي فَإِذَا أَنَا بِرُطَبٍ أَلْيَنَ مِنَ الزُّبْدِ وَ أَطْيَبَ رَائِحَةً مِنَ الْمِسْكِ وَ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ فَأَخَذْتُ رُطَبَةً فَأَكَلْتُهَا فَتَحَوَّلَتِ الرُّطَبَةُ نُطْفَةً فِي صُلْبِي فَلَمَّا أَنْ هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ وَاقَعْتُ خَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ فَفَاطِمَةُ حَوْرَاءُ إِنْسِيَّةٌ فَإِذَا اشْتَقْتُ إِلَى الْجَنَّةِ شَمِمْتُ رَائِحَةَ فَاطِمَةَ ع.»

وی افزود: به دست آمده که حضرت زهرا سلام الله علیها نور است؛ چون خلقت نورانی دارد؛ اول ما خلق الله اهل بیت هستند؛ و حضرت زهرا سلام الله علیها از اهل بیت است. تمام خلقت زمین و آسمان ها در محضر آنها اتفاق افتاده است و شاهد بر خلقت هستند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: از بین آیات متعدد در رابطه با عظمت حضرت زهرا سلام الله علیها به آیه 75 از سوره مبارکه ص می پردازیم: «قالَ يا إِبْليسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالينَ» (ص: 75) شیخ صدوق در فضائل الشيعة؛ ص 8 در ذیل این آیه شریفه آورده است:

«7- حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ظَبْيَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: كُنَّا جُلُوساً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص إِذْ أَقْبَلَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِإِبْلِيسَ‏ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ‏ فَمَنْ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الَّذِي هُوَ أَعْلَى مِنَ الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَنَا وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ كُنَّا فِي سُرَادِقِ الْعَرْشِ نُسَبِّحُ اللَّهَ وَ تُسَبِّحُ الْمَلَائِكَةُ بِتَسْبِيحِنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ بِأَلْفَيْ عَامٍ فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ أَنْ يَسْجُدُوا لَهُ وَ لَمْ يَأْمُرْنَا بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ إِلَّا إِبْلِيسَ فَإِنَّهُ أَبَى وَ لَمْ يَسْجُدْ فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى‏ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ‏ عَنَى مِنْ هَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ الْمَكْتُوبَةِ أَسْمَاؤُهُمْ فِي سُرَادِقِ‏ الْعَرْشِ فَنَحْنُ بَابُ اللَّهِ الَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ بِنَا يَهْتَدِي الْمُهْتَدِي فَمَنْ أَحَبَّنَا أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ أَسْكَنَهُ جَنَّتَهُ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا أَبْغَضَهُ اللَّهُ وَ أَسْكَنَهُ نَارَهُ وَ لَا يُحِبُّنَا إِلَّا مَنْ طَابَ مَوْلِدُهُ»

این بیان دلالت بر عظمت حضرت زهرا سلام الله علیها است. از روایات خلقت نورانی به دست می آید که صدیقه طاهره سلام الله علیها هم شأن امیرالمؤمنین است و تساوی درجه وجود دارد.

استاد مجید فرج زاده در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: حضرت زهرا سلام الله علیها با این عظمت، بهترین الگو برای زنان امروزی در ایران هستند. قرآن برای هدایت انسان و پاسخگویی به نیازهای فطری او نازل شده است؛ کاملترین الگوها پیامبر و اهل بیت او هستند. حضرت زهرا از جمله الگوهای معرفی شده هستند.

پرسش می شود زنی که در عصر صنعت و تکنولوژی زندگی می کند، چگونه می تواند حضرت زهرا را سرمشق زندگی خودش قرار بدهد؟ در جواب باید گفت منظور از الگوپذیری این نیست که در همه رفتارها همان قالب های رفتاری فرد الگو را مدّ نظر قرار بدهند و به همان شکل عمل کنیم. هر یک از رفتارهای حضرت زهرا سلام الله علیها دارای یک حقیقت است که آن را به سادگی و با تحلیل و استنباط می توان در همه زمان ها و در همه ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به کار ببریم. البته رفتارهایی هم در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها وجود دارند که عینا قابل پیروی است. مانند عبادت، دعا، احترام به همسر، رفتار مناسب و مهرورزی به خانواده؛ که مختص زمانی دون زمانی نیست.

حجاب حضرت

وی افزود: شواهدی است که بیان می کند حجاب مانع از انجام فعالیت های اجتماعی و سیاسی نیست؛ چه اینکه حضرت سلام الله علیها فعالیت سیاسی و اجتماعی هم داشتند؛ با اینکه حجاب داشتند. حضرت زهرا خردسال بود که در مکه شکمبه حیوان را بر سر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم خالی می کنند. حضرت زهرا سلام الله علیها آب می آورند و صورت پدر را شستشو می دهند.

در مورد دیگر می بینیم که حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم در حرکت سیاسی اجتماعی و دینی مباهله، حضرت زهرا سلام الله علیها را شرکت داد؛ با اینکه خیلی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هم بودند و در بیابان، نظاره گر صحنه بودند. پس حجاب مانع فعالیت های سیاسی و اجتماعی نیست.

حضرت زهرا سلام الله علیها در مسجد النبی خطبه خوانند: «[و روى‏] محمد بن سلام، باسناده، عن فاطمة عليها السلام، أنه لما اعتزم أبو بكر على منعها فدك و العوالي‏. لاءت خمارها على رأسها [و اشتملت‏ بجلبابها]، ثم أقبلت في لمة من حفدتها و نساء قومها تطأ ذيولها ما تخرم من مشية رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مشيتها حتى انتهت إلى أبي بكر، و هو في حشد من المهاجرين و الأنصار. فنيطت دونها و دون الناس ملاءة. [فجلست‏] ثم أنّت أنّة أجهش القوم لها بالبكاء [فارتجّ المجلس‏].

فأمسكت حتى سكن نشيج القوم، و هدأت فورتهم. ثم افتتحت الكلام بالحمد للّه و الثناء عليه بما هو أهله، و الصلاة على نبيه محمد صلّى اللّه عليه و آله. فعلت أصوات الناس بالبكاء عند ذكر رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله‏ ...» (ابن حيون، نعمان بن محمد مغربى، شرح الأخبار في فضائل الأئمة الأطهار عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق؛ ج‏ 3؛ ص 34)

وی افزود: حضرت زهرا برای رفتن به مسجد برای قرائت خطبه، روسری خودشان به طور کامل، بر سر گرفت؛ علاوه بر آن، جلباب روی لباس ها بر سر و تن خودشان داشتند؛ به قدری لباس بلند بود که گاهی قسمت پایین لباس زیر پای حضرت قرار می گرفت؛ با این وجود، آن حرکت بزرگ اجتماعی را انجام دادند. حضرت با وقار حرکت می کردند و حرکتی دون شأن بانویی همانند دختر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم انجام نمی دادند؛ «مشیتها مشیة رسول الله» در مسجد، پرده ای به احترام حضرت نصب کردند و  حضرت در پشت پرده بود که خطبه خواندند. آیا این مطلب نمی تواند برای زنان امروز الگو باشد؟ دوستان و زنان و خویشانش، اطراف حضرت را گرفته بودند؛ با این وجود خطبه غرّآیی قرائت کردند.  در همایش پر شکوه و پر جنجال شرکت کرده بودند؛ با این حال حریم و حجاب را رعایت کرده بودند؛ این، برای زنان امروز الگو است.

عبادت حضرت

استاد فرج زاده خاطرنشان کرد: بعد عبادی حضرت زهرا سلام الله علیها نیز الگو است. شیخ صدوق در علل الشرایع به روایتی اشاره می کند که امام جعفر صادق علیه السلام از پدرش امام باقر علیه السلام از پدرش امام سجاد علیه السلام روایت می کند که حضرت از فاطمه صغری دختر امام حسین علیه السلام روایت می کند که سیدالشهداء علیه السلام از برادر بزرگوارش امام  مجتبی علیه السلام روایت می کند که حضرت می فرماید: «مادرم فاطمه را دیدم که در محرابش ایستاده بود ....» یعنی حضرت زهرا سلام الله علیها برای خودشان محراب عبادت داشته اند. روایت این است:

«145 باب العلة التي من أجلها كانت فاطمة سلام الله علیها تدعو لغيرها و لا تدعو لنفسها

1 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزْوِينِيُّ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ مَقْبُرَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْمَازِنِيُّ عَنْ عُبَادَةَ الْكُلَيْبِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ فَاطِمَةَ الصُّغْرَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: رَأَيْتُ أُمِّي فَاطِمَةَ علیها السلام قَامَتْ‏ فِي‏ مِحْرَابِهَا لَيْلَةَ جُمُعَتِهَا فَلَمْ تَزَلْ رَاكِعَةً سَاجِدَةً حَتَّى اتَّضَحَ عَمُودُ الصُّبْحِ وَ سَمِعْتُهَا تَدْعُو لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ تُسَمِّيهِمْ وَ تُكْثِرُ الدُّعَاءَ لَهُمْ وَ لَا تَدْعُو لِنَفْسِهَا بِشَيْ‏ءٍ فَقُلْتُ لَهَا يَا أُمَّاهْ لِمَ لَا تَدْعِينَ لِنَفْسِكِ كَمَا تَدْعِينَ لِغَيْرِكِ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّ الْجَارَ ثُمَّ الدَّارَ» (ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع - قم، چاپ: اول، 1385ش / 1966م؛ ج ‏1؛ ص 181)

وی افزود: برخی تصور می کنند با تغییر زمان و سبک زندگی، ارزش های اخلاقی و معنوی تغییر می کنند و جای فضایل با رذائل، عوض می شود؛ آنچه تغییر می کند، عنصر زمان و مکان ابزارهایی است که مفاهیم در آن، ظهور و بروز پیدا می کند. مفاهیمی مانند حق، تقوا،  احسان، راستگویی، صبر، حیا، عفت و پاکدامنی، مفاهیمی که همیشه پسندیده بوده و قابل ستایش بوده است. باطل، ظلم، بی عفتی در همه زمان ها ناپسند است و با فطرت انسان ناسازگار است؛ فضای زندگی، قالب ها، ظواهر مادی، رنگ ها، تکنولوژی، زندگی در آسمان خراش ها موجب نمی شود جای عفت را با بی عفتی عوض کنیم و دروغ را زیبا و راستگویی را زشت کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما می گوییم میان قالب و محتوای سیره ها باید تفکیک قائل شویم. الگوپذیری از حضرت زهرا سلام الله علیها به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم می تواند باشد. الگوپذیری مستقیم آن است که گفتار و رفتار حضرت را عینا سرمشق زندگی خود قرار بدهیم. در بعضی از موارد مانند دعا و عبادت با همان شکل می تواند الگوی ما قرار بگیرد؛ به عنوان مثال، تسبیحات حضرت زهرا بعد از هر نماز می تواند مورد یکی از آن موارد باشد.

این بحث ادامه دارد که ان شاء الله در فرصتی دیگر بیان می شود.