به مناسبت فرا رسیدن عیدالله الاکبر عید سعید غدیر خم، استاد اسماعیل احمدی منش از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «خطبه غدیر و امامت علی علیه السلام و ائمه معصومین علیهم السلام» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: غدیر خم از مباحث مورد اتفاق فریقین است؛ بازخوانی خطبه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گواه آن است که حضرت رسول نه تنها امیرالمؤمنین علیه السلام را به امامت منصوب فرمودند، بلکه شجره امامت را در آن روز به اذن خدا غرس نمودند؛ به عبارت دیگر، تکلیف بحث امامت امیرالمؤمنین و امام بعد از او را یکسره نمودند؛ در حالیکه آنچه به اذهان می رسد، آن است که عید غدیر، صرفا روز نصب امیرالمؤمنین به امامت است.

وی افزود: در بخش هایی از خطبه غدیر به امامان بعد از حضرت امیر سلام الله علیه اشاره شده است. ابن طاووس در کتاب خود التحصین، خطبه غدیر را آورده است؛ در بخشی از خطبه غدیر می خوانیم:

«... ثُمَ‏ مِنْ‏ دُونِهِ‏ رَسُولُهُ‏ وَ نَبِيُّهُ مُحَمَّدٌ الْقَائِمُ الْمُخَاطِبُ لَكُمْ وَ مِنْ بَعْدِهِ عَلِيٌّ وَلِيُّكُمْ وَ إِمَامُكُمْ ثُمَّ الْإِمَامَةُ فِي وُلْدِي الَّذِينَ مِنْ صُلْبِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ يَوْمَ يَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» (ابن طاووس، على بن موسى، التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1413 ق؛ النص ؛ ص582)

«... مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ عَلِيّاً وَ الطَّيِّبِينَ مِنْ وُلْدِي مِنْ صُلْبِهِ هُمُ الثَّقَلُ الْأَصْغَرُ وَ الْقُرْآنَ الثَّقَلُ الْأَكْبَرُ وَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَبْنِيٌّ عَلَى صَاحِبِهِ لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ أَمْرٌ مِنَ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ حُكْمِهِ فِي أَرْضِهِ أَلَا وَ قَدْ أَدَّيْتُ أَلَا وَ قَدْ بَلَّغْتُ أَلَا وَ قَدْ أَسْمَعْتُ أَلَا وَ قَدْ نَصَحْتُ أَلَا إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ وَ أَنَا قُلْتُ عَنِ اللَّهِ أَلَا وَ إِنَّهُ لَا أَمِيرَ لِلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أَخِي هَذَا أَلَا وَ لَا يَحِلُّ إِمْرَةُ الْمُؤْمِنِينَ بَعْدِي لِأَحَدٍ غَيْرِهِ» (التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين؛ النص؛ ص 583)

«مَعَاشِرَ النَّاسِ النُّورُ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى فِيَّ ثُمَّ مَسْلُوكٌ فِي عَلِيٍّ ثُمَّ فِي النَّسْلِ مِنْهُ إِلَى الْقَائِمِ الْمَهْدِيِّ الَّذِي يَأْخُذُ بِحَقٍ‏ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنَا بِقَتْلِ الْمُقَصِّرِينَ وَ الْغَادِرِينَ وَ الْمُخَالِفِينَ وَ الْخَائِنِينَ وَ الْآثِمِينَ وَ الظَّالِمِينَ مِنْ جَمِيعِ الْعَالَمِينَ» (التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين؛ النص؛ ص 585)

وی افزود: می بینید که به صورت مؤکد بر وجود مقدس امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اشاره می شود؛ به عبارت دیگر، عید غدیر، عید امام زمان علیه السلام هم هست؛ هم چنان که به ما سفارش شده است در این روز بگوییم «الحمد للّه‏ الّذى‏ جعلنا من المتمسّكين بولاية امير المؤمنين و الائمة صلوات اللَّه عليهم» (مجلسى، محمدتقى بن مقصودعلى، لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقيه - قم، چاپ: دوم، 1414 ق.؛ ج‏6 ؛ ص 252)

غدیر، روز ولایت است و باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد. در بخشی دیگر از خطبه غدیر می خوانیم:

«أَلَا وَ إِنِّي وَالِدُهُمْ وَ [خَاتِمُ‏] (الزيادة منا نقلا عن الاحتجاج) الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّينِ أَلَا إِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظَّالِمِينَ أَلَا إِنَّهُ فَاتِحُ الْحُصُونِ وَ هَادِمُهَا أَلَا إِنَّه» (التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين ؛ النص ؛ ص588)

«غَالِبُ كُلِّ قَبِيلَةٍ مِنَ التُّرْكِ وَ هَادِيهَا أَلَا إِنَّهُ الْمُدْرِكُ لِكُلِّ ثَارٍ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ أَلَا إِنَّهُ نَاصِرُ دِينِ اللَّهِ أَلَا إِنَّهُ الْمِصْبَاحُ مِنَ الْبَحْرِ الْعَمِيقِ الْوَاسِمُ لِكُلِّ ذِي فَضْلٍ بِفَضْلِهِ وَ كُلِّ ذِي جَهْلٍ بِجَهْلِهِ أَلَا إِنَّهُ خِيَرَةُ اللَّهِ وَ مُخْتَارُهُ أَلَا إِنَّهُ وَارِثُ كُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِيطُ بِكُلِّ فَهْمٍ أَلَا إِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ وَ الْمُشَيِّدُ لِأَمْرِ آيَاتِهِ أَلَا إِنَّهُ الرَّشِيدُ السَّدِيدُ أَلَا إِنَّهُ الْمُفَوَّضُ إِلَيْهِ أَلَا إِنَّهُ قَدْ بَشَّرَ بِهِ كُلُّ نَبِيٍّ سَلَفَ بَيْنَ يَدَيْهِ، أَلَا إِنَّهُ الْبَاقِي فِي أَرْضِهِ وَ حَكَمُهُ فِي خَلْقِهِ وَ أَمِينُهُ فِي عَلَانِيَتِهِ وَ سِرِّهِ» (التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين؛ النص؛ ص 589)

استاد احمدی منش خاطرنشان کرد: حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم پایه گذاری شجره امامت کرده است.

بر اساس کتاب کافی و دیگر منابع، ابوخالد کابلی روایت می کند که حضرت امام سجاد علیه السلام، بعد از آنکه از اسارت به مدینه برگشتند؛ گفتگویی بین حضرت و محمد حنفیه برقرار شد؛ محمد حنفیه عرض کرد: بعد از شهادت پدر و شهادت دو برادر، از تو به امامت سزاوارترم؛ در امر خلافت با من منازعه نکن. بر اساس کتاب بصائر الدرجات، این گفتگو را بیان می کنیم:

«3- حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع وَ زُرَارَةُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَيْنُ أَرْسَلَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ إِلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع فَخَلَا بِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ يَا ابْنَ أَخِي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ قَدْ جَعَلَ الْوَصِيَّةَ وَ الْإِمَامَةَ مِنْ بَعْدِهِ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع ثُمَّ إِلَى الْحَسَنِ ع ثُمَّ إِلَى الْحُسَيْنِ ع وَ قَدْ قُتِلَ أَبُوكَ وَ لَمْ يُوصِ وَ أَنَا عَمُّكَ وَ صِنْوُ أَبِيكَ وَ وِلَادَتِي مِنْ عَلِيٍّ وَ أَنَا فِي سِنِّي وَ قَدِيمِي أَحَقُّ بِهَا مِنْكَ فِي حَدَاثَتِكَ فَلَا تُنَازِعْنِي الْوَصِيَّةَ وَ الْإِمَامَةَ وَ لَا تُجَانِبْنِي‏

فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ يَا عَمِ‏ اتَّقِ‏ اللَّهَ‏ وَ لَا تَدَّعِ مَا لَيْسَ لَكَ بِحَقٍ‏ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ‏

يَا عَمِّ إِنَّ أَبِي ص أَوْصَى إِلَيَّ قَبْلَ أَنْ يَتَوَجَّهَ إِلَى الْعِرَاقِ وَ عَهِدَ إِلَيَّ فِي ذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْتَشْهَدَ بِسَاعَةٍ وَ هَذَا سِلَاحُ رَسُولِ اللَّهِ ص عِنْدِي فَلَا تَتَعَرَّضْ لِهَذَا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكَ نَقْصَ الْعُمُرِ وَ تَشَتُّتَ الْحَالِ تَعَالَ حَتَّى نَتَحَاكَمَ إِلَى الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ وَ نَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ كَانَ الْكَلَامُ بَيْنَهُمَا بِمَكَّةَ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا الْحَجَرَ فَقَالَ عَلِيٌّ لِمُحَمَّدٍ ابْدَأْ وَ ابْتَهِلْ إِلَى اللَّهِ وَ سَلْهُ أَنْ يُنْطِقَ لَكَ

فَسَأَلَهُ مُحَمَّدٌ وَ ابْتَهَلَ فِي الدُّعَاءِ وَ سَأَلَ اللَّهَ ثُمَّ دَعَا الْحَجَرَ فَلَمْ يُجِبْهُ

فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع أَمَا إِنَّكَ يَا عَمِّ لَوْ كُنْتَ وَصِيّاً وَ إِمَاماً لَأَجَابَكَ

فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدٌ فَادْعُ أَنْتَ يَا ابْنَ أَخِي وَ سَلْهُ فَدَعَا اللَّهَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بِمَا أَرَادَ

ثُمَّ قَالَ أَسْأَلُكَ بِالَّذِي جَعَلَ فِيكَ مِيثَاقَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَوْصِيَاءِ وَ مِيثَاقَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ لَمَّا أَخْبَرْتَنَا مَنِ الْوَصِيُّ وَ الْإِمَامُ بَعْدَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع

فَتَحَرَّكَ الْحَجَرُ حَتَّى كَادَ أَنْ يَزُولَ عَنْ مَوْضِعِهِ ثُمَّ أَنْطَقَهُ اللَّهُ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ الْوَصِيَّةَ وَ الْإِمَامَةَ بَعْدَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع إِلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع بْنِ فَاطِمَةَ ع بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ ص صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ

فَانْصَرَفَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ وَ هُوَ يَتَوَلَّى عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ» (صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم - ايران ؛ قم، چاپ: دوم، 1404 ق. ؛ ج‏ 1؛ ص 502)

وی افزود: حضرت در این کلام می فرماید: خدا است که باید امامت را افاضه کند؛ چنانچه در آیه شریفه داریم «انّی جاعلک للناس اماما قال و من ذریتی قال لا ینال عهدی الظالمین» به قول آیت الله العظمی جوادی آملی حفظه الله خدا می فرماید من خدا هستم که باید بدهم؛ و نمی دهم. از این رو امام سجاد علیه السلام می فرماید: خدای متعال امر امامت را در نسل امام حسین علیه السلام قرار داد؛ و نه در همه نسل حضرت. تفاوتی که بین سلطنت الهی و سلطنت بشری وجود دارد، آن است که در سلطنت بشری، هر کسی که از سلطان بماند، وارث او می شود. مهم نیست که شایستگی داشته باشد یا خیر. در حالیکه در سلطنت الهی اینگونه نیست؛ «ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَميعٌ عَليم‏» (آل‏عمران : 34) قرار نیست همه بچه های امام، امام بشود.

استاد اسماعیل احمدی منش در بخش دیگری از گفتگو خاطرنشان کرد: عید غدیر، عید بزرگ اسلام است؛ سفارش شده است که در این روز، زیباترین لباس خود را بپوشیم؛ هدیه بدهیم؛ یکدیگر را ملاقات کنیم و به خاطر تمسک به ولایت علی علیه السلام و ائمه معصومین سلام الله علیهم خدا را حمد کنیم.

سفارش اکید بر اطعام طعام در روز غدیر است.

عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ الصَّادِقُ ع‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ زُفَّتْ أَرْبَعَةُ أَيَّامٍ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ كَمَا تُزَفُّ الْعَرُوسُ إِلَى خِدْرِهَا يَوْمُ الْفِطْرِ وَ يَوْمُ الْأَضْحَى وَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ يَوْمُ غَدِيرِ خُمٍّ وَ إِنَّ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ بَيْنَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَى وَ الْجُمُعَةِ كَالْقَمَرِ بَيْنَ الْكَوَاكِبِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيُوَكِّلُ بِيَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ مَلَائِكَتَهُ الْمُقَرَّبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ جَبْرَئِيلُ ع‏ وَ أَنْبِيَاءَهُ‏ الْمُرْسَلِينَ وَ سَيِّدُهُمْ مُحَمَّدٌ ص وَ أَوْصِيَاءَ اللَّهِ الْمُنْتَجَبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ عِبَادَ اللَّهِ الصَّالِحِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ وَ عَمَّارٌ حَتَّى يُذَادُوا بِهَا الْجِنَانَ كَمَا يُذَادُ الرَّاعِي بِغَنَمِهِ الْمَاءَ وَ الْكَلَاءَ قَالَ الْمُفَضَّلُ قُلْتُ يَا سَيِّدِي تَأْمُرُنِي بِصِيَامِهِ قَالَ إِي وَ اللَّهِ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي نَجَّى اللَّهُ فِيهِ إِبْرَاهِيمَ ع مِنَ النَّارِ فَصَامَ شُكْراً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَماً وَ أَبَانَ فَضْلَهُ‏ وَ وَصِيَّتَهُ‏ فَصَامَ ع ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ إِنَّهُ لَيَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيَامٍ وَ إِطْعَامِ الطَّعَامِ وَ صِلَةِ الْإِخْوَانِ وَ فِيهِ مَرْضَاةُ الرَّحْمَنِ وَ مَرْغَمَةُ الشَّيْطَانِ» (حلى، رضى الدين على بن يوسف بن المطهر (برادر علامه حلى)، العدد القويّة لدفع المخاوف اليومية - قم، چاپ: اول، 1408 ق؛ ص 168)

استاد احمدی منش خاطرنشان کرد: در جای جای ایران اسلامی همانند تهران، جشن های بزرگی برای عید غدیر انجام می شود؛ چه اینکه در استان مازندران، شهرستان آمل، در 15 و 16 تیر ماه، چندین کیلومتر از موکب ها جشن غدیر را در دیار علویان برگزار خواهند کرد. درود خدا بر مردم بزرگوار که با وجود تمام تبلیغات دشمن، با تمام مشکلات اقتصادی، حق را فدای مصائب نمی کنند. همچنان که خدای متعال می فرماید: «ان تتقوا الله یجعل لکم فرقانا» مردم اصل و فرع را به خوبی تشخیص می دهند؛ اصول دین یک مسأله است؛ و عملکرد ضعیف بعضی از مسئولین مسأله ای دیگر است.

وی افزود: خدا مردم ایران، مخصوصا مردم مازندران، بالاخص مردم آمل را مورد لطف و رحمت ویژه خود قرار بدهد؛ مردمی که نخستین بار، در 23 شوال 250 هجری قمری حکومت شیعه را در کشور عزیز ما برپا کردند؛ همچنان که حکومت علویان و مرعشیان از یادگاران آن دیار است. عید غدیر میراث مجاهدت های ائمه اطهار علیهم السلام و خون دل های علمای اعلام همانند علامه امینی ها است؛ جا دارد تا مردم در این جشن غدیر، بیش از پیش مشارکت کنند؛ تا این جشن به چشم بیاید. چه اینکه یک نماز خواندن است و یک برپا داشتن نماز است. باید این جشن به چشم بیاید. و ان شاء الله مردم از عهد برپایی چنین جشنی به خوبی برخواهند آمد؛ ان شاء الله.