استاد محمد عظیمی پور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «سیره علمی امام صادق علیه السلام» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حدیث عنوان بصری، از احادیث بسیار زیبا است که مورد تأکید و سفارش اعاظم نیز بوده است. در بخشی از این روایت تصویری زیبا از تعلم به نمایش گذاشته می شود. امام صادق برای ما بیان می کند.

«يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ‏ الْعِلْمُ‏ بِالتَّعَلُّمِ‏ إِنَّمَا هُوَ نُورٌ يَقَعُ فِي قَلْبِ مَنْ يُرِيدُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَنْ يُبْدِيَهُ فَإِنْ أَرَدْتَ الْعِلْمَ فَاطْلُبْ أَوَّلًا مِنْ نَفْسِكَ حَقِيقَةَ الْعُبُودِيَّةِ وَ اطْلُبِ الْعِلْمَ بِاسْتِعْمَالِهِ وَ اسْتَفْهِمِ اللَّهَ يُفَهِّمْك» (طبرسى، على بن حسن، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار - نجف، چاپ: دوم، 1385ق / 1965م / 1344ش.؛ النص ؛ ص 326)

وی افزود: بر اساس کلام امام صادق علیه السلام باید بگوییم اینگونه نیست که بزرگانی همانند شیخ اعظم ها صرفا با مطالعه به آن درجه بالای علمی دست یافته اند؛ بلکه باید گفت تحقق آن علم به توفیق خداوند متعال است. باید به گونه ای عمل کرد که نور علم بر قلب انسان قرار بگیرد. باید بر این مطلب پای فشرد که بر سر درس حاضر شدن، علم نیست؛ بلکه مقدمه علم است و انسان باید مقدمات هدایت را فراهم کند.

استاد عظیمی پور تأکید کرد: می توان بر اساس کلام امام صادق علیه السلام اینگونه نتیجه گیری کرد علمی که در آن هدایت نیست، اصلا علم نیست؛ بلکه ضلالت است. علم آنجایی است که خدا بخواهد به وسیله آن، شخص را هدایت کند. اگر اصطلاحات را خواندیم و هدایت نشدیم؛ بلکه مایه ضلالت ما شد، پی می بریم که علم کسب نکردیم. نتیجه است که مهم است.

وی اضافه نمود: امام صادق علیه السلام در فقره ای دیگر می فرماید: «فَإِنْ أَرَدْتَ الْعِلْمَ فَاطْلُبْ أَوَّلًا مِنْ نَفْسِكَ حَقِيقَةَ الْعُبُودِيَّةِ» اگر به دنبال علم هستی، در ابتدا در خودت حقیقت عبودیت را طلب کن. دریاب که تو بنده ای و او مولای توست و این مولا بر گردن تو حقّی دارد؛ پس از حقوق مولا بر بیا؛ و راه تحقق این امر، کسب علم است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام صادق علیه السلام در ادامه به عنوان بصری می فرماید: طلب علم به استعمال آن علم است. « وَ اطْلُبِ الْعِلْمَ بِاسْتِعْمَالِهِ»؛  من که به علمم عمل می کنم؛ در واقع، طالب علم هستم. چون اگر علم را بگیرم و عمل نکنم، مطلوب من نیست. مطلوبیت به آن است که علم به عمل برسد. روایتی مرسل از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است که می فرماید عالم کسی است که عمل کند. شیخ صدوق اعلی الله مقامه حدیث را در ثواب الاعمال و عقاب الاعمال اینگونه آورده است:

«حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّيَ الْحُسَيْنُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو الصِّينِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْخُرَاسَانِيِّ عَنْ مُيَسِّرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَائِشَةَ السَّعْدِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالا خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص قَبْلَ وَفَاتِهِ وَ هِيَ آخِرُ خُطْبَةٍ خَطَبَهَا بِالْمَدِينَةِ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ تَعَالَى  فَوَعَظَ بِمَوَاعِظَ ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَ وَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ وَ اقْشَعَرَّتْ مِنْهَا الْجُلُودُ وَ تَقَلْقَلَتْ مِنْهَا الْأَحْشَاءُ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى الصَّلَاةَ جَامِعَةً فَاجْتَمَعَ النَّاسُ وَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص حَتَّى ارْتَقَى الْمِنْبَرَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاس‏ ... أَلَا وَ إِنَّ الْعَمَلَ خَيْرٌ مِنَ الْعِلْمِ وَ مِلَاكُ الدِّينِ الْوَرَعُ أَلَا وَ إِنَّ الْعَالِمَ‏ مَنْ‏ يَعْمَلُ‏ بِالْعِلْمِ وَ إِنْ كَانَ قَلِيلَ الْعَمَل»  (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ؛ النص ؛ ص280)

وی افزود: در روایت می خوانیم که هر کس به آنچه که می داند، عمل کند، خداوند آنچه را که نمی داند، به او می آموزاند.

«وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ عَمِلَ‏ بِمَا يَعْلَمُ‏، عَلَّمَهُ اللَّهُ تَعَالَى مَا لَمْ يَعْلَمْ»  (حلوانى، حسين بن محمد بن حسن بن نصر، نزهة الناظر و تنبيه الخاطر - قم، چاپ: اول، 1408 ق.؛ ص 102؛(أورده في أعلام الدّين: 188( مخطوط)، عنه البحار: 78/ 189 ح 44، و في مقصد الرّاغب: 155( مخطوط).

استاد عظیمی پور خاطرنشان کرد: حضرت علیه السلام در ادامه می فرماید: «وَ اسْتَفْهِمِ اللَّهَ يُفَهِّمْك» از خدا طلب فهم کن. او است که درهای فهم را به روی شما باز می کند. باید دانسته شود تا طلب در کار نباشد، آن فهم حاصل نمی شود.