استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تعامل عقل و دل در نهضت عاشورا» پرداخت

/270/260/21/

قیام امام حسین عاشقانه بود و یا عاقلانه؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: برخی اصرار دارند که بگویند قیام امام حسین علیه السلام عاشقانه بوده است؛ نه عاقلانه، دلیلشان این است که کدام عاقل دست به چنین قیامی می زند، قیامی که به قیمت جان خودش و فرزندان و برادران و اصحابش تمام شد و اسارت و دربدری خانواده و فرزندانش را به دنبال داشت؟ عقل انسان حسابگر است و نیروی حسابگر طبیعتا سود  و زیان خویش را می بیند و شهادت و اسارت، با حسابگری عقل، همخوانی ندارد. جالب این است که در پاره ای از ادبیات شعری ما نیز تقابل عقل و دل مطرح شده است.

پاسخ؛ نکته اول

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: در ادبیات دینی ما تقابل عقل و دل مطرح نیست؛ بلکه سراسر تعامل عقل و دل مطرح است؛ در اسلام هم راه دل پذیرفته شده است و هم راه عقل. از یک طرف در قرآن کریم و در روایات فراوان اهمیت راه دل به خوبی بیان شده است.

وی افزود: یکی از آیات که مربوط به این کلام است، آیه 29 از سوره مبارکه انفال است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ» ای اهل ایمان، اگر تقوای الهی پیشه کنید خداوند به شما فرقان می بخشد (یعنی دیده بصیرت دهد تا به نور باطن حق را از باطل فرق گذارید) و گناهان شما را بپوشاند و شما را بیامرزد، که خدا دارای فضل و رحمت بزرگ است. (انفال/ ۲۹)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در همین رابطه در آیه 28 از سوره مبارکه حدید می خوانیم:  «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ» ای کسانی که به حق گرویدید، اینک خداترس و متّقی شوید و به رسولش (محمّد مصطفی صلّی اللّه علیه و آله) نیز ایمان آرید تا خدا شما را از رحمتش دو بهره نصیب گرداند (یکی بر ایمان به رسولان پیشین و یکی بر ایمان به دین رسول ختمی مرتبت) و نوری شما را عطا کند که بدان نور راه (بهشت ابد) پیمایید و از گناه شما درگذرد، و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. (حدید/ ۲۸)

در این آیه آمده است که تقوا و ایمان باعث می شود که خداوند به انسان نورانیتی عطا کند که راه حق و درست را با آن شناسایی کند.

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: در روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آمده است: «مَن اخلَصَ للّه اربعین صباحاً ظهرت ینابیع الحکمة من قلبهِ علی لسانهِ.» هر کس چهل صبح برای خدا خود را خالص سازد چشمه‌های حکمت از قلبش بر زبانش ظاهر می‌شوند. (بحارالانوار، جلد ۵۳، صفحه: ۳۲۶)

وی افزود: از طرف دیگر در آیات و روایات بر روی عقل و تعقل و تدبر و اقامه دلیل و برهان فوق العاده تکیه شده است.

پاسخ، نکته دوم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: قیام امام حسین علیه السلام هم تماما عاشقانه بوده است و هم تماما عاقلانه بوده است. هم از جهت دینی و هم از شخصی. اما از جهت دینی امام حسین علیه السلام برای احیای دین و فرهنگ دینی در شرایطی بود که امکان نهضت فرهنگی مانند امام صادق علیه السلام برای او نبود؛ امام در زمانه ای قرار گرفته بود که نقطه عطفی در تاریخ اسلام بوده است و برای بیداری جامعه اسلامی نیاز به قیام بوده است.

وی خاطرنشان کرد: از امام حسین علیه السلام بیعت با یزید را می خواستند؛ چنین چیزی برای امام قابل قبول نبوده است؛ و از طرف دیگر هزاران نفر از مردم کوفه با نوشتن نامه ها و با عهد و پیمان ها آمادگی همراهی با او را برای قیام اعلام نمودند. باید دانست که امام در شرایطی بود که چاره ای جز قیام سیاسی نداشت.

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: در برخی از زیارتنامه های امام حسین علیه السلام آمده است: «بدل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهاله و حیرة الضلاله» امام حسين عليه السلام در راه خدا خون قلبش را تقدیم کرد برای نجات مردم از ضلالت و جهالت. خود امام حسین علیه السلام فلسفه قیام خویش را امر به معروف و نهی از منکر و اصلاح امت جد معرفی می کند. چنانکه در برخی از بیانات خویش امتناع از بیعت با یزید را دلیل ایستادگی خود معرفی می کند و به صراحت و قاطعیت بیان می کند که بیعت با یزید کاری است همراه با ذلت و عار. چنانکه در بیانات خویش دعوت کوفیان را دلیل حرکت به سوی کوفه به انگیزه تشکیل حکومت معرفی می کند. بنابراین از جهت دینی کار امام حسین علیه السلام کاملاً عاقلانه و حساب شده بوده است.

وی افزود: از جهت شخصی امام حسین علیه السلام و یاران او نه تنها زیان نکردند؛ بلکه بالاترین و ماندگارترین و پر بهجت ترین سود، نصیب آنها شده است. خداوند هم در دنیا و هم در آخرت بالاترین افتخار و عزت و کرامت و محبوبیت را نصیب آنها فرمود. و نیز قیام او را الهام بخش قیام ها و نهضت های فراوان در طول تاریخ و منبعی سرشار از درس ها و پیام ها و عبرت ها قرارداده است. چنان که عشق و ارادت به او را وسیله ای برای صید میلیاردها دل در طول تاریخ قرار داده است.