استاد اکبر صبرآمیز از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «4 نوع حمد، بر اساس فاتحه الکتاب» پرداخت.

/270/260/23/

این شاگرد آیت الله بهجت رضوان الله علیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سوره حمد، چهار نوع، حمد وجود دارد؛ حمد عارفانه، شاکرانه، طمعانه، خائفانه. حمد برای الله است که پروردگار عالمیان است؛ پروردگاری که رحمان است، عموما، و رحیم است، خصوصا به مؤمنین. و مالک یوم الدین است. الله اسم جامع تام صفات کمال است و چون الله است، او را ستایش می کنیم. این حمد، عارفانه است. ربّ العالم است؛ مدیر و مدبر عالم است؛ نه اینکه تنها تربیت کننده باشد؛ این، تنها یکی از شؤون اوست. چه اینکه آن تربیت، از «ربی» می آید؛ و این از «ربب» است و مضاعف است. خداوند ربّ العالمین  ارباب عالم است. این حمد شاکرانه است؛ چون تدبیر می کند و مطابق حرکت جوهری، دم به دم عالمی ایجاد می شود. حدوث بعد حدوث است و بقاء، صوری است. مانند لامپی که روشن می کنیم، در هر ثانیه، بارها روشن می شود و متصل به هم است.

قرن‌ها بر قَرن‌ها رَفت ای هُمام

وین مَعانی بَر قَرار و بر دَوام

آبْ مُبْدَل شُد دَرین جو چند بار

عکسِ ماه و عکسِ اَخْتَر بر قَرار

پَس بِنایَش نیست بر آبِ رَوان

بلکه بر اَقْطارِ عَرْضِ آسْمان

این صِفَت‌ها چون نُجومِ معنوی‌ست

دان که بر چَرخِ مَعانی مُسْتَوی‌ست

خوبْ‌رویان آینه‌یْ خوبیِّ او

عشقِ ایشانْ عکسِ مَطْلوبیِّ او

هم به اَصْلِ خود رَوَد این خَدّ و خال

دایِما در آبْ کِی مانَد خیال؟

جُمله تَصویراتْ عکسِ آبِ جوست

چون بِمالی چَشمِ خود خود جُمله اوست

وقتی عکس ماه و ستاره ها را در جوی آب می بینیم، این، یک ستاره و یک ماه نیست؛ آب در جوی به سرعت رد می شود؛ ماه ها هستند و ستاره ها، که یک تصویر از آنها می بینیم. پروردگار ربّ العالمین هر آن، عالمی را خلق می کند و تدبیر می نماید. این حمد، شاکرانه است.

وی افزود: «الرحمن الرحیم» مهربان و بخشنده است. رحمان، مبالغه است و بر عالم ترحم دارد. رحیم صفت مشبهه است و دلالت بر ثبوت دارد. به عبارتی، یکی دلالت بر کثرت، و دیگری دلالت بر ثبوت دارد. کسی که مهربان است، و حمد بر او فرستادن، دلالت بر حمد طمعانه است.

استاد صبرآمیز خاطرنشان کرد: مالک یوم الدین است؛ قرآن با مالک شروع می شود و با «ملک» در سوره ناس به پایان می رسد. در بهشت هم «عند ملیک مقتدر» به عبارت دیگر، خداوند متعال، پروردگار عالم، هم «مالک» و هم «ملیک» و هم «ملک» است. و ما او را حمد می کنیم.؛ که حمد خائفانه است.

وی در ادامه بیان کرد: چهار نوع حمد، بیان گردید؛ پس حمد عارفانه است؛ چون «الله» است. حمد شاکرانه است؛ چون ربّ العالمین است. حمد طمعانه است؛ چون او «الرحمن الرحیم» است و ما به او امید داریم. حمد خائفانه است؛ چرا که «مالک یوم الدین» است.