استاد فرهاد فتحی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، این این موضوع پرداخت: «در عرصه کنشگری رسانه ای چه باید کرد»

/270/260/20

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: نقل است که حضرت عیسی علیه السلام فرمود: «اگر کسی دوبار متولد نشود، به رشد و تعالی نمی رسد.» تفاوت است بین کسی که چیزی را تجربه کرده است؛ با کسی که درباره آن تجربه مطالعه نموده است. به عبارتی، شنیدن کی بود مانند دیدن و چشیدن و زندگی کردن‌. و با مطالعه، سعی بر این می شود که بتوانیم بهتر به درک حقیقت، نائل بیاییم. نباید دنیای انسان، شبیه دنیای کودکان، محدود باشد؛ دنیایی که از بی شمار، زیبایی های دیگر، بی اطلاع بوده باشد.

وی افزود: بسیاری از انسان ها، اساسا درک درستی از بسیاری از واقیعت ها و مسائل ندارد؛ و به تعبیر قرآن، از علم، اندکی به انسان داده شده است. نادانسته های ما نسبت به دانسته های ما بسیار است و علت تعصب هم شاید جهل به همین نکته باشد؛ و الا اگر انسان به این واقعیت، درک پیدا کند، همواره از اطلاعات جدید، استقبال می کند. اما هستند کسانی که فکر می کنند همه چیز را می دانند و طبق همان دانسته های محدود خود، حکم می دهند و قضاوت می نمایند. در صورتی که باید وقت گذاشت و با مطالعه و تحقیق و اندیشه، به نتیجه ای رسید؛ و الا با تقلید و تعصب، مشکل ها عمیق تر می شود. اقتضای عالم بودن، دچار کسر و انکسار شدن است؛ ولی این ایراد است که گمان شود حقیقت در مشت ماست. خصوصا در آنجا که نظرات مختلف وجود دارد؛ نظراتی که از جانب انسان های سالم است؛ نه سودجو. به عنوان مثال، کسی که به فلسفه ابن سینا مسلط باشد، گمان می کند اوج فلسفه است؛ اما با دیدن فلسفه ملاصدرا به دنیای جدید می رسد.

این فعال عرصه رسانه در ادامه بیان کرد: باید به این نکته رسید که ما دشمن نادانسته هایمان هستیم. ما در یک دور معیوب و باطل هستیم. به عنوان نمونه فکر می کنیم باید همه تا فلان مقطع درس بخوانند و اساسا نمی توانیم به این فکر کنیم که اساسا برای چه باید این مقدار درس خواند و چرا کار دیگری نکنیم. و چون جامعه اینگونه است، ما هم گمان می کنیم که اینگونه باید بود؛ و ارزش های ما طبق ارزش های جامعه شکل می گیرد. این جامعه است که تعیین می کن چه کسی ارزش بیشتری دارد؛ اما نظام ارزشی جامعه، همیشه طبق ارزش های حقیقی نیست؛ بلکه گاهی چیزی در جامعه ارزش است که در حقیقت یا حتی در یک جامعه دیگر ضد ارزش است. اما هستند انسان هایی که با کنار گذاشتن بسیاری از چیزهایی که گمان بر ارزشمند بودن، به آرامش بهتری هم دست یافته است. برخی از فرهنگ های تحمیلی هیچگونه اصالتی ندارد و انسان می تواند گونه ای دیگر باشد و بسیاری از مشکلات و دردها و عدم آرامش ها که به خاطر این فرهنگ های تحمیلی است را نداشته باشد.

استاد فرهاد فتحی خاطرنشان کرد: باید بدانیم که کامل نیستیم و تک تک ما در رشد یا عدم رشد جامعه مسئولیم و نباید از مسئولیت خود شانه خالی نکنیم‌. جناب آقای مهدی خزعلی در مناظره اخیرشان با جناب آقای اکبرنژاد به نکته ای اشاره کردند که برایم جالب بود؛ گفت: پدرم آیت الله خزعلی می گفت: «اگر مقام معظم رهبری، خودش به من شلاق بزند، من دوباره از نظام و او دفاع می کنم‌ و نباید حبّ و بغض های شخصی باعث شود تا ما در دامن دشمن بیفتیم» و ادامه داد: «من ۱۲ بار به زندان رفتم؛ ولی الآن از نظام دفاع می کنم.» اگر چه با آقای مهدی خزعلی اختلاف هایی داریم و بارها گفتگو کردیم؛ ولی این کلام از ایشان، بسیار مهم است و باید برجسته شود و حقیقتا این نگاه، اوج ولایت مداری است.

وی افزود: اگر روزی بی مهری دیدیم، نباید به سرعت، تغییر روش داد و در دام دشمن افتاد. چه اینکه به واسطه با بی مهری دیدن از پدر و کوتاهی های او، جواز بر آن نیست که در سختی ها و در مقابل با دشمن، جانب پدر را نگیریم. آنجا، نه جای عقده گشایی، بلکه جای دفاع کامل است.

وی افزود: اگر به این نگاه رسیدیم که کامل نیستیم؛ و اگر فهمیدیم هم خودمان و هم جامعه، که متشکل از ما است، همه ناقصیم و نیاز به رشد داریم، قطعا شروع به حرکت می کنیم. باید بدانیم تمام حرکت های اصلاحی هزینه دارد. چه اینکه تمام انبیا برای اصلاح جامعه آمدند؛ ولی همه انبیا آزارها دیدند و مورد بغض قرار گرفتند؛ و بعضا در نهایت، به شهادت رسیدند. پس قرار نیست برای ما فرش قرمز پهن شود. البته اگر مردم بفهمند، جامعه بفهمد، مسئولین بفهمند که من و شما دلسوزشان هستیم و قصدمان اصلاح و کمک کردن است، قطعا سریعتر به هدف می رسیم و جامعه سریعتر رشد می کند؛ ولی اگر همه هم نفهمند و مقابله کنند، باز هم می شود کار کرد؛ چه اینکه هستند از اساتید بزرگوار که به این نتیجه رسیده اند. البته شاید گفته شود اگر شرایط مساعدتر بود و هماهنگی ها بهتر انجام می شد، قطعا اثرگذاری فعالیت های فردی، ده ها برابر می بود؛ اما اینگونه نیست که ولو به تنهایی، نتوان کار کرد. می شود و باید شروع نمود و کار کرد؛ تا بعد از چند سال، برکات آن کار را به چشم دید. بنابراین باید به خودباوری برسیم و بدانیم تک تک ما می توانیم کارهای بزرگی انجام بدهیم و می توانیم موثر باشیم و شروع کنیم.

استاد فرهاد فتحی خاطرنشان کرد: کسانی که می خواهند گامی محکم بردارند، نخست باید با قرآن، نهج البلاغه و روایات، انس داشته باشند و روزانه به آن رجوع نمایند؛ و البته در کنار آن، باید سخنان امام و حضرت آقا، شهید مطهری و شهید بهشتی و مرحوم صفائی حائری و علامه مصباح را پیگیری نمود و مطالعه کرد. از نظر من هرکس به موارد مذکور مسلط نباشد، نباید وارد کنشگری جدی شود؛ بلکه هنوز باید خودش مطالعه و تحقیق کند؛ اگر کسی مواد اولیه برای شناخت دین و انقلاب را ندارد، باید سکوت کند وگرنه خسارت خواهد زد. اگر می بینید عده ای دچار خطاهای فاحش هستند، در بسیاری از موارد، عدم مطالعه در این زمینه ها است. وگرنه همه این مسائل روشن است؛ ولی چند سال مطالعه می خواهد؛ که کمتر کسی حوصله دارد و نوعا می خواهند سریع وارد مرحله کنشگری بشوند.

وی افزود: برای کنشگری مطلوب، قدم دوم آن است که تعصب ها را کنار گذاشت و باید بتوانیم درست و منطقی از اعتقادمان دفاع کنیم. باید به گونه ای با افراد از جریانات مختلف صحبت کرد که مورد قبول واقع شود؛ نه اینکه صرفا شعار بدهیم و خودی ها هم تشویق کنند. تعصب و دفاع کورکورانه و غیر منطقی اثر مثبت نخواهد داشت؛ اگر اثر منفی نداشته باشد. با مخالفان باید با منطق صحبت کرد و طرفداران نیز کلام را باید با منطق بیان کنند.

وی افزود: قدم سوم اینکه باید راه های درست تبیین را یافت؛ که با مجهز شدن به دوقدم قبل این امر هم محقق می شود. ما از نظام و رهبری دفاع می کنیم و برای این دفاع، دلیل منطقی شرعی داریم. ولی فقیه در یک محدوده شرعی، ولایت دارد و بر اساس مبانی دینی و ادله شرعی، می گوییم بر ما حجت است. از این رو هر کجا خلاف میل ما هم حرفی زد، باید قبول و عمل کنیم. این تبعیت، امروز، به صورت کامل، وجود ندارد. اصلاح طلبان و انقلابی ها تا جایی به حرف رهبری عمل می کنند که با فکرشان مطابق باشد؛ و الا به انحاء مختلف، توجیه می نمایند. باید ولایت پذیری را در خودمان‌ تمرین کنیم؛ گرچه عده ای افراطی هجمه کنند و تبعیت از رهبری انقلاب را به پای انفعال بگذارند. ملاک کار باید حرف های صریح مقام معظم رهبری باشد؛ و نه تفسیرهای جناحی دیگران. اساسا اصل ولایت پذیری آنجا به حقیقت معنا پیدا می کند که خلاف میل ما باشد؛ و الا تبعیت از کلام حضرت آقا در آنجا که موافق نگاه ما باشد، هنری نیست.

استاد فرهاد فتحی خاطرنشان کرد: جز این نیست که مشکل اصلی جامعه، افراط و تفریط و حرف های غیرمستند است. غیر از معصومین و اولیای الهی، همه دچار این مساله هستیم؛ ولی یک عده نماد افراط و تفریط و حرف غیرمستند شدند؛ و مشکل در دومی است؛ وگرنه همه انسانیم و ممکن الخطا.

وی افزود: البته باید توجه داشته باشیم که ملاک افراط و تفریط و حرف های مستند و غیر مستند، در هر مسأله ای متفاوت است و در هر جا باید به اقتضای آن موضوع، بررسی شود. معبار، در صحت وقایع تاریخی، منابع معتبر آن است؛ و حرف های غیر مستند، از شخص غیر معتبر، ولو انسان خوب، قابل قبول نیست. چه اینکه در مسائل دینی، نظر مراجع عظام تقلید ملاک است؛ و از افراط و تفریط ها پرهیز نمود. امر مهمی که مثال های فراوان در آن است. اگر فتوا بر کراهت امری داده شد، نباید معامله حرام کرد؛ و اگر فتوا به مباح یا مستحب بودن امری کردند، نباید گفت واجب است. کلیات کلام، روشن است؛ اما اگر اطلاعات خود را طبق این فرمول، پالایش کنیم، می فهمیم که تا چه اندازه، افراط و تفریط در ما است. کلیات حجت بودن قرآن و روایات و کلام مراجع عظام را قبول داریم؛ اما وقتی وارد مصداق می شویم، مشکلات آغاز می شود. و کار اصلی کنشگران عرصه های مختلف، از جمله عرصه رسانه آن است که وارد مصادیق بشوند. بیان بشود اگر ظلم، قبیح است و اگر دین اسلام با ظلم مخالف است، باید بیان بشود که خودروسازان به مردم ظلم می کنند. یا اگر بیان می شود که اسلام با ربا مخالف است، باید همانند مرحوم علامه مصباح یزدی بیان بشود که برخی بانک ها این عمل قبیح را انجام می دهند. سختی کار از اینجا آغاز می شود؛ چرا که با ورود به مصادیق، با رسانه ها هیاهو می کنند و هجمه ها آغاز می شود.