در رابطه با کتب درسی هم همین طور است؛ یعنی این طور نیست که بنشینیم و کتابی را بنویسیم، بلکه باید کتابی عمیق و دقیق و بروز نوشته شود که اگر این چنین کتابی نوشته شود، خود به خود همه قبول می کنند. به عنوان مثال: این طور نبود که علمای حوزه ها تصمیم بگیرند که کفایه به روی کار بیاید؛ کفایه آن قدر متقن و متین بود که همه کتاب های ما سبق را کنار گذاشت.

استاد محمد رضا شریفی مازودره در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع: «آموزش در حوزه علمیه» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در دهه های اخیر هر چه که به این سال ها نزدیک تر می شویم، شاهد آن هستیم که افت عجیب درسی در حوزه های علمیه رخ داده است. از یک طرف طلبه ها نسبت به دروس حوزه بی رغبت هستند؛ از طرف دیگر عمده همّ آنها گرفتنِ نمره شده است. بر خلاف قبل و اوایل انقلاب که این فضا نبود که عمده نظرها بر این بود که نظرها را بفهمند و با فهمیدن رتبه بالاتر را طی کنند.

وی افزود: چه بسا که ما شاهد بودیم، برخی از افراد خودشان را از عمد مردود می کردند و از اول کتاب را می خواندند. علت پیدایش این قضیه چند امر است که من اهم این امور را اشاره می کنم.

استاد شریفی مازودره در ادامه بیان کرد: مهمترین امری که در دهه های اخیر روی داده است، کثرتی شدن است که هم استاد کثرت پیدا کرده است و هم شاگرد کثرت یافته است.

وی اضافه نمود: این رشته های تخصصی مختلفی که اتفاق افتاده است، یک طلبه ضمن اینکه از پایه ششم یا هفتم درس ها را می خواند، معمولا در این مراکز مشغول می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: صبح تا ظهر مجبور است که چند درس حوزه را بخواند و چندین ساعت را هم در مراکز تخصصی حوزه حاضر می شود. لازمه این کار این می شود که نتواند مطالب را به گونه ای که شاید و باید دریافت کند.

وی افزود: از این رو اگر دوره تخصصی را هم تمام کرد، از همان اول در فکر این است که چگونه خودش را مشغول کند و تمام همّ و غمّش اشتغال است و فهمیدن نیست.

استاد محمدرضا شریفی مازودره در ادامه بیان کرد: اگر به این کثرت اضافه کنیم که شب ها مجبور است که به کلاس کامپیوتر و زبان خارجه و استخر و ورزش های جمعی هم نظری داشته باشد، مشخص می گردد که چه حجمی از بار را باید به دوش بکشد.

وی اضافه نمود: از طرف دیگر اساتید ما هم همانند شاگردان کثرتی شده اند؛ یعنی یک استاد را می بینید که سه یا چهار درس را تدریس می فرماید؛ ضمنا در بیت علما یا جایی دیگر مشغول هم است علاوه بر اینکه روحانی کاروان هم است و منبر هم می رود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این امور باعث می شود که آن استاد نتواند آن حجم لازم را تدریس کند و از این رو ملاحظه می فرمایید که موفق به تدریس دو سوم یا یک سوم محدوده تدریس شده است.

وی افزود: مشکل دیگر آن است که درس سطح و خارج مخلوط گردیده است. یعنی استادی که تدریس می فرماید، کنار سطح به حواشی هم اشاره می فرماید و همین حاشیه گفتن و نقد آنها وقت طلبه ها را می گیرد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: یکی دیگر از مشکلات که پیش روی ما است این است که کتب ما قدیمی است و نیاز است تا تغییر یابد. به نظر من اصل این قضیه درست است. اما معمولا حوزه های علمیه مانند کشتی های باستانی بوده است؛ یعنی آن که پهلوان بود، خود به خود رو می آمد؛ یعنی این طور نبود که با شعار و تعریف، پهلوان تعیین کنند.

وی افزود: در رابطه با کتب درسی هم همین طور است؛ یعنی این طور نیست که بنشینیم و کتابی را بنویسیم، بلکه باید کتابی عمیق و دقیق و بروز نوشته شود که اگر این چنین کتابی نوشته شود، خود به خود همه قبول می کنند. به عنوان مثال: این طور نبود که علمای حوزه ها تصمیم بگیرند که کفایه به روی کار بیاید؛ کفایه آن قدر متقن و متین بود که همه کتاب های ما سبق را کنار گذاشت.

استاد شریفی در ادامه بیان کرد: از این رو تا چنین است، پیشنهاد من این است:
پیشنهاد اول: کاری بکنید که دانش پژوه ها و طلبه ها از حالت کثرتی در بیایند.

وی در مورد این پیشنهاد خاطرنشان کرد: شعار که در حوزه ها جا افتاده، مبنی بر اینکه همه در حوزه باید مجتهد بشوند، یک دوره 10 ساله تعریف بکنید، از ابتدای ورود طلبه تا پایان اجتهاد 10 سال طول بکشد؛ بعد از آن 10 سال مجاز باشد که در رشته های تخصصی و دانشگاه های حوزوی عضو گردد. در این 10 سال تعطیلات را کم بکنید؛ حداقل در سال تحصیلی بالای 200 روز درسی درس بخوانید. شهریه های فوق العاده برای طلبه ها تعیین بشود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: در این 10 سال طلبه ها کمتر به تبلیغ بروند و کارهای جنبی را کمتر انجام بدهند و متمرکز بر درس بشوند. اگر این کار را انجام بدهید، دوره سطح، 5 الی 7 سال بیشتر طول نمی کشد؛ 3 یا 4 سال هم خارج درس بخوانید. مجموعا در حول و حوش 10 سال می شود مطالب را جمع کرد.

وی افزود: بعد از 10 سال به سمت خاص برود و در روستاها به عنوان طرح هجرت مستقر بشود و اگر خواست به موسسات تخصصی برود. علت هم این است که در هر رشته ای که می خواهد وارد بشود، با توجه به اینکه عالم اسلامی است، نیاز به اجتهاد دارد. مورخ باید مجتهد باشد؛ مفسر باید مجتهد باشد. هر رشته اجتهاد مختص خود را می خواهد.

استاد محمد رضا شریفی مازودره در ادامه گفتگو به پیشنهاد دوم پرداخت: همین کتاب هایی که وجود دارد، اگر ما ویراستاری کنیم و پاورپوینت درست کنیم، می شود کتاب را در ظرف کوتاهی تدریس کرد و زمان کلاس ها را تقلیل داد و همه هم درس را بفهمند.

وی در پیشنهاد سوم خاطرنشان کرد: در مورد اساتید بزرگوار هم لازم است که مانند سابق تخصصی بشود؛ مستحضر هستید که مرحوم آیت الله پایانی تا آخرِ عمر مبارکشان در مکاسب و کفایه باقی ماندند. علمای دیگر هم همین طور؛ بزرگواران ممحض در یک یا دو درس می شدند و همه عمرشان را در آن درس می گذاشتند و این امر باعث می شد که طلبه زود بفهمد.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این طور نباشد که یک استاد چندین درس را بخواهد تدریس کند و هر درسی را یک یا دو بار بگوید و سطح بالاتر را بخواهد بیان کند. بلکه لازم است تا تخصصی کار کند؛ اگر توانست یک درس را بیشتر نرود؛ این یک درس و یا نهایتا دو درس را به صورت تکراری در چند جا بگوید.

وی افزود: اگر این کار را بکنیم که استادها از حالت کثرت اشتغال در بیایند؛ کتاب ها ویرایش بشود و شاگردان بزرگوار هم دوره 10 ساله اجتهاد را طی کنند، هم طلبه ها دل زده نمی شوند و می فهمند که غایتی دارند و خسته نمی شوند و هم مفید خواهند بود.

استاد شریفی خاطرنشان کرد: راه دیگر آن است که ما طلبه ها را دو گروه کنیم؛ یک گروه طلبه هایی که می خواهند قوی و مجتهد بشوند و یک رشته را در حوزه ادامه بدهند؛ اینها در همان دوره 10 ساله مشغول باشند با همان فرمی که بیان شد.

وی افزود: طلبه هایی که می خواهند مبلغ یا کارمند شوند، لازم نیست که ما برای آنها مانند بقیه کلاس بگذاریم؛ به جای اینکه رسائل و کفایه بخوانند، کتاب های دیگر مانند کتاب «اصول استنباط» و حلقات مرحوم صدر را بخوانند تا زود عبور کنند و سریع تر از قم بروند و جای دیگر مشغول بشوند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: چنین کاری را مرحوم مظفر در نجف اشرف انجام داده است که در زمان ایشان، علمای عصرشان انتقاد می کردند که چرا شما چنین می کنید؟ جواب ایشان جواب منطقی بود؛ اینهایی که به نجف می آیند، عده ای از آنها می خواهند تا برگردند و تبلیغ کنند. عده ای از لبنانی ها می خواستند برگردند تا کارمند شوند. نمی خواهم تا معطلشان کنم. ایشان می گفت اصول فقه و المنطق را نوشتم که اینها سریع در 4 یا 5 سال از اینها عبور کنند و بروند.

/270/260/21/