ما چون در حیطه کاری این عالم دخیل نیستیم و همه حالات این عالم را نمی دانیم، به همین خاطر به اضطرار دچار می شویم. داستان حضرت موسی و حضرت خضر علیهما السلام در پیش روی ما است؛ خضر آن کودک را کشت؛ بعد از آن، کشتی یک عده انسان های فقیر را خراب کرد؛ و در مرحله بعد در حالی که از مردمان یک روستا حتی از خوردن غذایی جهت رفع گرسنگی محروم بودند، به تعمیر دیواری که در حال خراب شدن بود، اقدام می کند. ما علت پشت پرده را نمی دانیم.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد مجتبی خندان در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «نحوه برخورد با مشکلات» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از بحث های مهم درباره بلایا این است که چگونه و با چه شیوه هایی می توانیم با آنها مواجه شویم.

وی افزود: اکنون وضعیت جامعه به گونه ای است که بلا و مصیبت ها در آن زیاد هستند؛ از دست رفتن عزیزان از طرفی، وضعیت اقتصادی و معیشتی از طرف دیگر، هجمه های ملل کفر از طرف دیگر، انسان های مؤمن و شیعه را تحت سیطره خود قرار داده است.

استاد مجتبی خندان در ادامه بیان کرد: حال سؤال اساسی این است که در لسان روایات و قرآن کریم شیوه هایی برای مقابله با حوادث و بلایا بیان شده است یا خیر؟

وی اضافه نمود: به طور کلی سه شیوه کلی برای برخورد با حوادث و بلایا وجود دارد که قرآن و اهل بیت علیهم السلام آنها را بیان فرمودند که در صورت عمل کردن به آن فرامین، همراه با اعتقاد راسخ به آنها می توان به این درک رسید که خیلی از آن حوادث و بلایا برای ما نه تنها سخت نیست که شیرین است.

اولین مورد: اصلاح نگرش

این استاد حوزه علمیه قم در بیان اولین مورد، به اصلاح نگرش برای برخورد با حوادث و بلاها اشاره نمود و تأکید کرد: اگر این موضوع را بدانیم که نگرش ها جهت دهنده رفتارهای انسان ها است به مقوله اصلاح نگرش توجه بهتری خواهیم داشت.

وی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در مقام تبیین «اصلاح نگرش» به بیان چند نکته پرداخت.

 نکته نخست:

استاد مجتبی خندان در اولین نکته برای اصلاح نگرش خاطرنشان کرد: باید بدانیم دنیا با بلا آمیخته شده است. امیر مؤمنان علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید:

«دَارٌ بِالْبَلَاءِ مَحْفُوفَةٌ وَ بِالْغَدْرِ مَعْرُوفَةٌ؛ لَا تَدُومُ أَحْوَالُهَا وَ لَا يَسْلَمُ نُزَّالُهَا؛ أَحْوَالٌ مُخْتَلِفَةٌ وَ تَارَاتٌ مُتَصَرِّفَةٌ؛ الْعَيْشُ فِيهَا مَذْمُومٌ وَ الْأَمَانُ مِنْهَا مَعْدُومٌ؛ وَ إِنَّمَا أَهْلُهَا فِيهَا أَغْرَاضٌ مُسْتَهْدَفَةٌ، تَرْمِيهِمْ بِسِهَامِهَا وَ تُفْنِيهِمْ بِحِمَامِهَا.»

سرايى است كه بلاها از هر سو گردش را گرفته و به غدر و بيوفايى شهرت يافته. نه خود همواره بر يك حال باشد و نه ساكنانش در امان و سلامت به سر برند. حالاتش گونه گون است و هر روز نوبت به يكى دهد. در آنجا شادمانى نكوهيده است و امن و آسودگى نتوان يافت. مردم دنيا در دنيا چون هدفهايى هستند كه تيرها بر آنها مى بارند. دنيا تيرهايش را بر مردمش مى افكند و به مرگى كه بر سرشان مى فرستد، نابودشان مى كند.

وی افزود: این نکته مهمی است که ما توقع خوبی و رفاه و آسایش در دنیا را نطلبیم. دنیا با بلا و مصیبت ها عجین شده است؛ چنانچه امام سجاد علیه السلام اینگونه فرموده اند: «هنگامی که شخص مؤمنی را غسل می دهند، به روحش گفته می شود که آیا دوست داری به همان جسدی که بودی، برگردی روح آن مؤمن پاسخ می دهد که با بلا و زیانکاری و غم دنیا چه کنم»؛  یعنی اگر به کالبد جسمانی برگردم، دوباره به دنیای پر از غم و بلا و خسران بر می گردم.

نکته دوم:

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: دومین نکته ضروری در ذیل اصلاح اندیشه این است که ما به دنبال عافیت طلبی مطلق در دنیا نباشیم. اینگونه نیست؛ مصائب و بلایا عرصه امتحان انسان ها هستند. خدا هر که را بیشتر دوست دارد، از جام بلا بیشتر به او می خوراند. از این رو انبیاء و اولیای الهی به حسب مقام و منزلت خودشان نزد خدا بیشترین مصائب و سختی ها را داشته اند پس مؤمنان عادی نیز به حسب مرتبه ایمانیشان پس از انبیاء و اولیای الهی خواهند بود.

وی در همین راستا به کلامی از امام صادق علیه السلام اشاره نمود که در مورد نکوهش عافیت طلبی می فرمایند: «ان اهل الحق لم یزالوا منذ کانوا فی شدّة» اهل حق از همان ابتدا پیوسته و دائم در سختی بوده اند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این را باید بدانید که شمس الدین حافظ شیرازی در این باره شعری دارد:

نازپرورد تنعم نبرد راه به دوست

عاشقی شیوه رندان بلا کش باشد

وی در ادامه به بیان روایتی از امام سجاد علیه السلام پرداخت که در  کتاب شریف کافی به آن اشاره شده است. حضرت علیه السلام می فرماید: من خوش ندارم که فرد در دنیا در عافیت باشد و چیزی از مصائب به او نرسد.

«علي بن إبراهيم عن أبيه عن ابن أبي عمير عن حسين بن نعيم الصحاف عن ذريح المحاربي عن أبي عبد الله علیه السلام قال كان علي بن الحسين علیهما السلام يقول:‏ إني‏ لأكره‏ للرجل‏ أن يعافى في الدنيا فلا يصيبه شي‏ء من المصائب.» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏2؛ ص 256)

استاد خندان در ادامه به روایتی دیگر از امام سجاد علیه السلام پرداخت؛ حضرت علیه السلام می فرماید: چه خوب دردی است درد؛ سهم بلای هر عضوی را هم می دهد.

«حدثني محمد بن الحسن عن محمد بن الحسن الصفار عن علي بن محمد القاشاني عن القاسم بن محمد عن سليمان بن داود عن سفيان بن عيينة عن الزهري عن علي بن الحسين ع قال: نعم‏ الوجع‏ الحمى تعطي كل عضو قسطه من البلاء و لا خير فيمن لا يبتلى.» (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ؛ النص ؛ ص192)

در طریق عشقبازی امن و آسایش بلاست

ریش باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی

وی افزود: مؤمنین، موحدین، مسلمانان جهان و مخصوصا مردم ایران باید بدانند که این مصائب، بلایا و وضعیت نابسامان اقتصادی از جانبی بی مسئولیتی و بی مدیریتی برخی افراد را عیان می کند. از این رو آنها در پیشگاه خدا مسئول هستند و باید پاسخ بدهند. اما آنچه مهم است، آن است که این دنیا عرصه امتحانات است، این بالندگی، رشد و تعالی انسانی است که اگر ما مقاومت بکنیم، خداوند به ما عافیت و آرامش خواهد داد.

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه السلام بر مردی می گذشت که از خدا می خواهد به او صبر عطا کند. حضرت به او فرمود: اینگونه دعا نکن؛ از خدا عافیت و شکر بر عافیت را طلب نما. اینگونه بگو که پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم هم اینگونه دعا می کرد: بار الها از تو عافیت و شکر بر عافیت را در دنیا و آخرت می خواهم.

«عن الرضا علیه السلام قال: مرّ علي بن الحسين علیهما السلام برجل و هو يدعو الله أن يرزقه الصبر فقال ألا لا تقل هذا و لكن سل الله العافية و الشكر على العافية فإن الشكر على العافية خير من الصبر على البلاء كان دعاء النبي اللهم إني أسألك العافية و الشكر على العافية في الدنيا و الآخرة» (طبرسى، على بن حسن، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ ص  258 - نجف، چاپ: دوم، 1385ق / 1965م / 1344ش.)

سومین نکته:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به سومین نکته برای اصلاح نگرش ها پرداخت: دنیا بی ارزش است و ارزشمندی برای آخرت است. شناخت حقیقت دنیا و محدودیت های آن انسان را می رساند که حقیقت عالم رسیدن به خدا و تقرب به اوست. این را باید بدانیم. در شب عاشورا امام حسین علیه السلام این اشعار را می خواند که بی ارزشی دنیا در آن موج می زند:

يا دهر افّ لك من خليل

كم لك بالاشراق و الاصيل

من صاحب او طالب قتيل

و الدّهر لا يقنع بالبديل

و انّما الامر الى الجليل

و كلّ حيّ سالك سبيلي

وی افزود: اولیای الهی در این دنیا رنج های زیادی کشیده اند. چون دنیا ارزش ندارد، خداوند متعال آن را به کفار داده است. اگر ارزشمند بود، به اولیای الهی هم آن را تقدیم می کرد.

مورد دوم: دعا

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: دومین مورد، دعا کردن است؛ دعا برای رفع بلا و حوادث بسیار مهم است. تأثیر دعا در رفع بلا آنقدر زیاد است که در روایات معصومین می خوانیم دعا و بلا تا روز قیامت با هم رفیق هستند. دعا بلا را برمی گرداند؛ در حالی که استوار شده است.

«عن الرضا عليه السلام، قال: «قال علي بن الحسين عليهما السلام: إن‏ الدعاء و البلاء ليترافقان‏ إلى‏ يوم القيامة؛ إن‏ الدعاء ليرد البلاء و قد أبرم إبراما».(كافي (ط - دار الحديث)؛ ج ‏4؛ ص304)

وی اضافه نمود: مراد از استوار شدن این است که بلا قضا و قدر الهی به بلایی تعلق گرفته است، ولی با دعا می شود آن را از بین برد و به عقب انداخت. این مطلب بسیار مهم است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به بیان روایتی از امام سجاد علیه السلام پرداخت که سید بن طاووس در فلاح السائل به آن اشاره کرده است: کسی که قبل از بلا دعا کند، خدا دعایش را مستجاب می کند؛ کسی که در دعا پیشگام نباشد، دعا نکند، بلا بیاید و دعا کند، دعایش مستجاب نمی شود.

«رواه محمد بن الحسن بن الوليد عن محمد بن‏ الحسن الصفار عن أحمد بن محمد بن عيسى عن أحمد بن محمد بن أبي نصر عن أبي الحسن ع قال كان علي بن الحسين علیهما السلام يقول:‏ من تقدم في الدعاء قبل أن ينزل به البلاء ثم‏ دعا استجيب‏ له‏ و من لم يتقدم في الدعاء ثم نزل به البلاء لم يستجب له.» (فلاح السائل و نجاح المسائل؛ ص 41)

مورد سوم: صبر

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: آخرین شیوه مواجهه با بلا و مصیبت و سختی هایی که در دنیا وجود دارد و انسان ها با آن دست به گریبان هستند، صبر بر بلا است. از دیگر وظایف انسان در مقابل بلا، صبر، تحمل، بردباری و حلم است.

وی افزود: اگر انسان برای رفع بلا دعا نکند و یا دعا کند اما مصلحت و خواست خدا بر آن تعلق گرفته باشد و دعایش را مستجاب نکند و بنده اش را به مصیبت و سختی مبتلا کند، مرد مؤمن نباید خود را ببازد و ناامید بشود؛ بلکه باید با شکیبایی به خواست الهی گردن بنهد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: بلا عرصه آزمون و ایمان انسان هم هست؛ این مطلب بسیار مهم است که انسان با بلا رشد پیدا می کند و آزمایش می شود. در ابتدای سوره مبارکه عنکبوت بر ضرورت و حتمیت امتحان مؤمنان تأکید شده است. آیه شریفه می فرماید:
« الم (1) أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ (2)»

وی در ادامه بیان کرد: یکی از وظایف مهم انسان در مقابل بلا صبر بر  بلا است. صبر مهمترین بخش ایمان است؛ آنچنان که روایت شریفه می فرماید: کسی که صبر نکند، ایمان هم ندارد.

«محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد بن عيسى عن علي بن الحكم عن أبي محمد عبد الله السراج رفعه إلى علي بن الحسين علیهما السلام قال: الصبر من الإيمان بمنزلة الرأس‏ من‏ الجسد و لا إيمان لمن لا صبر له.» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏2 ؛ ص 89)

وی افزود: این را باید دقت کنیم. ان شاء الله با صبر و دعایمان و با اصلاح نگرشمان بتوانیم گامی برداریم در راه آرامش خودمان و آن را برای دیگران هم تبیین کنیم که اگر بخواهیم زندگی پر از آرامش، عافیت و رضای خدا داشته باشیم، باید نگرش خود را اصلاح کنیم، دعا را همراه خود نماییم، و صبر و تحمل را پیشگام راه خود قرار بدهیم.

استاد مرتضی خندان در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: گاه بلایی که بر انسان نازل می شود این چنین است که مثلا سرمایه ای را جمع می کند و گم می شود، ممکن است این اتفاق نشأت گرفته از غفلت آن انسان در نگهداری صحیح باشد.

«ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ...» (النساء: 79)

ولی اگر همه احتیاط ها را انجام دادیم و باز آن سرمایه از دست رفت، این بار از دست رفتن سرمایه از جانب ما نبوده است و خدا خواسته بود تا این اتفاق بیفتد؛ خداوند برای اینکه به من بفهماند که همه روزی ها دست اوست، به این شیوه این مطلب را بیان می نماید.

وی افزود: اینکه می گویند اگر فلان عمل را انجام بدهیم، فلان اثر را دارد؛ به عنوان مثال در روایت بیان شود که اگر فلان سوره را بخوانیم، جنس گم شده پیدا می گردد، باید در نظر داشته باشیم که این مطلب مطلق نیست و قیوداتی می توان برای آن در نظر گرفت.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: گاه بلا و بدی که به ما می رسد، از ناحیه خود ما بوده است و خودمان احتیاط نکردیم و نباید خداوند را مسئول این اتفاق بدانیم. این مطلب امر عقلی است و می توان آن را به عنوان قیدی بر آن روایت در نظر بگیریم.

وی در ادامه بیان کرد: برخی از این روایات از دو حالت خارج نیستند: وجه اول اینکه گاه این روایات مستند نیست و از اسرائیلیات است. وجه دوم اینکه اگر از باب «تسامح در ادله سنن» بگوییم چون واجبات و محرمات را بیان نمی کند، می توان به آن توجه نمود، اگر با نگاه اضطرار و با نگاه رجاء و امید به آن نگاه کنیم و آن را انجام بدهیم، خدا بهتر از آن را به شخص عطا خواهد کرد.

استاد خندان خاطرنشان کرد: صاحب این عالم نیستیم. ما چون در حیطه کاری این عالم دخیل نیستیم و همه حالات این عالم را نمی دانیم، به همین خاطر به اضطرار دچار می شویم. داستان حضرت موسی و حضرت خضر علیهما السلام در پیش روی ما است؛ خضر آن کودک را کشت؛ بعد از آن، کشتی یک عده انسان های فقیر را خراب کرد؛ و در مرحله بعد در حالی که از مردمان یک روستا حتی از خوردن غذایی جهت رفع گرسنگی محروم بودند، به تعمیر دیواری که در حال خراب شدن بود، اقدام می کند. ما علت پشت پرده را نمی دانیم.

وی افزود: درجه ایمان هم در درک و صبر بر بلایا مؤثر است؛ شاید یک طلبه راحت تر با مصیبت ها کنار بیاید؛ چرا که بهتر می داند اگر خدای مهربان بالای سر ما است، بهترین تقدیر را برای ما در نظر می گیرد.

/270/260/20/