زهرای اطهر سلام الله علیها در ایثار کردن به خلقِ خدا کامل ترین است، در همان حال در عبادت و بندگیِ خالق، یکتاترین است و انسان کامل همین است: بنده خدا و مهربان با خلق خدا.

به مناسبت ایام شهادت حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها، استاد سید محمد موسوی حجازی از اساتید حوزه علمیه قم در موضوع «انسان؛ ایمان؛ ایثار» با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: خداوند در قرآن بیش از ۵۰ بار در مورد "انسان" سخن گفته است و در بیشتر این موارد، سیر حرکت و آفرینش انسان را ترسیم کرده است.

وی افزود: این آیات از "نطفه" و "ماء مهین" شروع می شود و با "علقه" و "مضغه" ادامه می یابد تا آفرینش آدمی را به او یادآوری کند.

استاد موسوی حجازی در ادامه ضمن اشاره به نامگذاری یکی از سوره های قرآن به نام «انسان» بیان کرد: این سوره با آیه ای شروع می شود که نگاهی متفاوت به خلقت آدمیزاد دارد:

"هل اتی علی الانسان حین من الدهر لم یکن شیئاً مذکوراً"؛ آیا انسان را آن هنگام از روزگار (به یاد) آید که چیزی در خورِ یادْکرد نبود؟ (انسان: 1)

وی اضافه نمود: در این آیه، آفرینش آدم را یک قدم عقب تر مطرح می کند، آن زمان که به تعبیر امام معصوم علیه السلام "چیزی بود ولی (از بی ارزشی) قابل ذکر شدن و یادآوری کردن نبود"

این استاد حوزه علمیه قم افزود: اینک این انسان که در خلقت آدمیزادی اش این چنین‌ بی ارزش و کم اهمیت بوده، چگونه در حرکت صعودی اش تکامل می یابد و رشد می کند و شریف، ارجمند و ارزشمند می گردد؟

وی در ادامه بیان کرد: در ادامه همین سوره، آغازِ این سیرِ صعودی و یا شروع سقوط و سیر نزولی انسانیتِ انسان، بیان می شود:

"انّا هدیناه السبیل امّا شاکراً و امّا کفوراً"؛ ما راهِ هدایت را به او نشان دادیم، حال به اختیار و انتخاب خودش یا شکرگزار خواهد بود و در جاده هدایت، قدم برخواهد داشت و یا کفران خواهد نمود و در مسیرِ گمراهی، سقوط خواهد کرد. (انسان: 3)

استاد موسوی حجازی از اساتید حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر آدمی راه هدایت را برگزیند و پله پله کمال یابد، از بی ارزشیِ "لم یکن شیئاً مذکورا" و از پستیِ "نطفه و علقه و مضغه بودن" رها می شود و به انسانیت می رسد و اگر قدم در گمراهی و کفران نهد، روز به روز سقوط می کند و حتی از یک‌ موجود بی ارزش و کم ارزش، به یک وجود ضدّ ارزش تنزل خواهد یافت‌.

وی اضافه نمود: اگر مدال "شاکراً" بگیرد، شاخه شجره طیبه می شود و اگر مُهر "کفوراً" بر پیشانی اش بخورد، با شجره خبیثه پیوند می یابد. نتیجه اولی "انّ الابرار یشربون من کأس کان مزاجها کافوراً" (انسان: 5) می شود و نتیجه دومی "انّا اعتدنا للکافرین سلاسلا و اغلالاً و سعیرا" (انسان: 4) خواهد بود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در بیان سیر تکامل انسان، قرآن دو نگاه دارد، یکی نگاه به تکامل جسمانیِ او و دیگری نگاه به تکامل روحانی انسان.

وی افزود: در تکامل جسمانی، بشر از نطفه و علقه و مضغه می گذرد و به انسان کامل در جسم می رسد و خداوند این حالت را چنین توصیف می کند که "فتبارک الله احسن الخالقین" (مؤمنون: 14).

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اما توصیفِ تکامل روحانی و معنوی این چنین است که "لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم" (تین: 4)؛ ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم.

وی در ادامه بیان کرد: این "احسن تقویم" باید شکل بگیرد و ظهور پیدا کند تا خلقت به نتیجه برسد و عقیم نمانَد، چون "عالَم"، مقدمه وجود "آدم" است و اگر آدم کامل به ثمر نرسد، حکمت خلقت ناقص می مانَد.

استاد سید محمد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: اینجاست که سیر صعودی و حرکت رو به بالای انسانیت شروع می شود اما‌ نهایت این سیر کجاست؟ انسان کامل کجا شکل می گیرد؟ اوج انسانیت کجاست؟ نقطه عالی انسانیت "ایثار" است. بالاترین مکان جایی است که آدمی از آن چه خود نیاز دارد، به خاطر خدا بگذرد و به دیگری ایثار کند.

وی افزود: اگر کسی در همه حرکات و سکنات زندگی اش، ایثار برای رضایت خدا جاری باشد، پاداشش نه بهشت و ثواب و باغ و جنّت عدن است بلکه مقامش "عند الله" بودن است و پاداشش"بودنِ در مقامِ اعلایِ قرب الهی" است.

"تبلور انسان کامل در سوره انسان"

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سوره انسان چرا نازل شد؟ شأن نزولِ این سوره چه بود؟ به تصریح مفسرین و بزرگان شیعه و غیر شیعه، این سوره در ستایش از "ایثار فاطمه زهرا و همسر و فرزندانش علیهم السلام" نازل شده است.

وی اضافه نمود: آنگاه که حسنین علیهما السلام بیمار شدند، امیرمومنان و فاطمه زهرا سلام الله علیهم برای بهبودی کودکان خود سه روز روزه نذر کردند. بعد از برطرف شدن بیماری، علی علیه السلام مقداری جو قرض گرفت تا نانی بپزند و بعد از تحمل گرسنگیِ روزه، با آن افطار کنند.

شب اول هنگام افطار، مسکینی به در خانه آمد و طلبِ غذا کرد و آنان قوت خود را به او ایثار کردند. شب دوم و سوم نیز یتیم و اسیری تقاضای طعام نمودند و باز خاندان وحی، غذای افطار خود را بخشیدند و با آب افطار کردند.

استاد حجازی خاطرنشان کرد: در شب اول و شب سوم، بین فقیرِ مسلمان و اسیرِ مشرک، فرقی نگذاشتند، هم مسلمان نیازمند را بدون ‌منّتی سیر کردند و هم اسیر مشرک را بدون اذیتی از گرسنگی رهانیدند.

وی افزود: اینجا است که به مدد "ایمان" و با عمل به "ایثار"، هدف خلقت تحقق می یابد و "انسان کامل" به ما سوی الله معرفی می شود و شگفت آنکه در مقابل این ایثار گفتند: "انّما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاءً و لاشکورا" (انسان: 9)؛ ما شما را برای رضای خدا اطعام کردیم و از شما هیچ پاداش یا تشکری انتظار نداریم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این چنین شد که نام یک ‌سوره به نام ‌"انسان" شکل گرفت؛ انسانی که دیگر در نگاه "لم یکن شیئا مذکورا" و "نطفه و علقه و مضغه" نمی گنجد. حتی بالاتر، انسانی که توصیفش فوق "فتبارک الله احسن الخالقین" است و با "احسن تقویم" وصف می شود.

وی افزود: بعد از سه روز، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به دیدن فرزندانش آمد، دید از شدت گرسنگی به خود می لرزند و با این حال ضعف "فرأی فاطمة فی محرابها"، دخترش را در محراب عبادت و بندگی خدا یافت، در حالی که چشمانش گود افتاده بود!

استاد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: اینجا جبرئیل نازل شد و سوره انسان را هدیه آورد: "فنزل جبرئیل و قال خذها یا محمد، هنّأکَ الله فی اهل بیتک، فقرأ السورة"؛ بگیر ای محمد! خداوند درباره این اهل بیت بر تو تهنیت گفته است و سپس سوره را بر آن حضرت قرائت کرد.

وی اضافه نمود: تهنیت گفتن خدا یعنی چه؟ یعنی ای پیامبر تو و خاندانت، درخت خلقت را به میوه نشاندید و انسان کامل را به ظهور رساندید!

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: زهرای اطهر سلام الله علیها در ایثار کردن به خلقِ خدا کامل ترین است، در همان حال در عبادت و بندگیِ خالق، یکتاترین است و انسان کامل همین است: بنده خدا و مهربان با خلق خدا.

وی افزود: یکی از مدال هایی که خداوند در این سوره به آل البیت علیهم السلام اعطا کرده، نشانِ "فناء فی وجه الله" است. زیاد هستند مدعیانی که ادعای فناء فی الله می کنند، اما در این قضیه تفاوت از زمین تا آسمان وجود دارد با آن "فنای فی وجه الله" که خدای در وحی خود امضا و ابلاغ فرموده است: "انما نطعمکم لوجه الله"!

استاد سید محمد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: "فانی" در حکمِ " فانی شده در او" است، یعنی فاطمه زهرا و علی مرتضی سلام الله علیهما وجه الله هستند؛ اگر وجه الله قابل معرفت بود، کُنهِ مقام فاطمه زهرا سلام الله علیها هم شناخته می شود که البته شناخته نمی شود؛ چنان که فرمود: فاطمه، فاطمه نامیده شد چون مردم از شناختنش بریده شده اند،"لأنّ الخلق فطموا عن معرفتها".

"غرض از خلق عالم"

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خلاصه آنکه قوس صعودی انسانیت، به فاطمه زهرا و علی مرتضی سلام الله علیهما ختم می شود، و به قول شهریار:

چون‌ بُوَد آدم کامل غرض از خلقت عالَم، پَس به ذریّه آدم

جز شما مهد نبوّت نبُوَد چیزِ مهمّی، بأبي أنت و أُمّی

وی  افزود: اگر ما در مسیر آنان قدم برداریم و خود را به اخلاقشان بیاراییم، در مسیر تکامل و نزدیک شدن به انسان کامل حرکت خواهیم کرد.

استاد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: در زمانه کنونی که "خود محوری" و حتی "خود پرستی" در دنیا بیداد می کند و هر کسی به واسطه منافع شخصیش، انسانیت و اخلاق را لگدکوب می کند، باید به ایمان فاطمی مؤمن شد و به ایثارش مزیّن گردید تا از لجن حیوانیت پاک شد و به توفیق الهی در جاده انسانیت قدم برداشت.

وی اضافه نمود: اگر نمی توانیم ایثار کنیم و نیاز دیگری را بر نیاز خود مقدم کنیم، دستِ کم انفاق کنیم و بعد از رفع نیازهای خود، به دیگر نیازمندان رسیدگی نماییم تا کم کم نفس خود را تربیت کرده، به درجه ایثار نزدیک شویم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این انفاق و ایثار هم فقط در مال و ثروت نیست، می تواند بخشش در علم، آبرو، مقام و موقعیت اجتماعی باشد.

وی افزود: هم چنین این بخشش و ایثار و جانفشانی، فقط نسبت به انسان های عادی نیست. هر چه مقامِ "آن کسی که در راهش ایثار می کنیم" بالاتر باشد، ارزش این ایثار بیشتر می شود. آن کسی که برای نوکری امام زمان علیه السلام از آبروی خود می گذرد، تهمت ها را تحمل می کند، طعنه ها را به جان می خرد، سختی ها را می چشد و زخم زبان ها را می شنود، مدالِ "بالاترین درجه جانفشانی و ایثار" سزاورش است.

استاد سید محمد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: خدایا برکات و صلوات خود را بر فاطمه، پدرش، بر همسر و دو پسرش نازل بگردان و چشم ما را به دیدن رویِ یوسفِ گمگشته از نظرش، روشن بفرما، آمین.

/270/260/20/