خوب است که جریان نفاق و منافقین را بر اساس گونه شناسی دشمن و دشمنی و دشمنان قرار بدهیم. اگر زارع خوبی قرار است که محصول خوبی داشته باشد، باید آفت شناسی خوبی هم داشته باشد. در مورد جریان نفاق، انقلاب، عرصه های سیاسی و نهضت هایی که در آن وجود دارد، این مسأله واضح است و قدر متیقن در نهضت ها قرار گرفته است.
