استاد محمد حاجی ابوالقاسم دولابی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «صلح پایدار بدون عدالت دست‌یافتنی نیست»

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: تحولات معاصر، ضرورت پیوند دادن دعوت به صلح با دفاع از عدالت را آشکارتر کرده است. حمله تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و شهادت شمار زیادی از مردم بی‌گناه، از جمله ۱۶۸ کودک دانش‌آموز دبستان میناب، نمونه‌ای تلخ از آسیب‌پذیری غیرنظامیان در برابر خشونت نظامی است. همچنین، شهادت رهبر بزرگ ایران که مورد حمایت مردم بود و حضور نزدیک به ۵۰ میلیون نفر در مراسم تشییع و بزرگداشت ایشان در دو کشور ایران و عراق، ابعاد اجتماعی و انسانی این رخداد را نشان می‌دهد.

وی افزود:  تحریم‌های ظالمانه آمریکا علیه ایران نیز باید از منظر آثار انسانی و اجتماعی آن‌ها ارزیابی شوند؛ زیرا فشارهای فراگیر اقتصادی می‌توانند زندگی مردم عادی و دسترسی آنان به نیازهای اساسی را تحت تأثیر قرار دهند. سکوت یا واکنش ناکافی سازمان‌های بین‌المللی در برابر چنین جنایاتی، پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی و بی‌طرفی سازوکارهای جهانی حمایت از حقوق بشر پدید می‌آورد.

استاد حاجی ابوالقاسم دولابی اظهار داشت: نمونه دیگر، معیارهای دوگانه در موضوع هسته‌ای است: قدرت‌هایی که خود از انرژی هسته‌ای برخوردارند و صدها کلاهک هسته‌ای در اختیار دارند، در برابر ایران فشار وارد می‌کنند تا حتی از بهره‌مندی از انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز محروم شود. از منظر عدالت، ارزیابی این مسئله باید بر معیارهای یکسان، حقوق برابر ملت‌ها، منع تهدید و تبعیض و توجه به آثار انسانی سیاست‌ها استوار باشد. صلح نمی‌تواند پوششی برای استمرار انحصار و سلطه باشد.

استاد حوزه علمیه قم افزود: صلح پایدار را نمی‌توان به نبود جنگ یا توقف موقت درگیری‌ها فروکاست؛ صلح هنگامی عادلانه و پایدار خواهد بود که بر پایه عدالت، کرامت انسان، نفی سلطه و حمایت از حقوق مظلومان استوار شود. ادیان الهی، افزون بر دعوت به آرامش و همزیستی، در برابر ساختارها و رفتارهای ظالمانه مسئولیت اخلاقی و اجتماعی دارند. ازاین‌رو، رهبران و نهادهای دینی باید با گفت‌وگو، روشنگری، مطالبه‌گری و دفاع از قربانیان ظلم، در تحقق صلح عادلانه مشارکت کنند.

 مسئله صلح و محدودیت برداشت‌های تقلیل‌گرا

استاد حاجی ابوالقاسم دولابی تصریح نمود: در بسیاری از رویکردهای معاصر، صلح عمدتاً به معنای نبود جنگ، کاهش تنش یا توافق میان طرف‌های درگیر تعریف می‌شود. این برداشت، هرچند بخشی از واقعیت صلح را نشان می‌دهد، برای تبیین صلح پایدار کافی نیست؛ زیرا ممکن است در جامعه‌ای جنگ متوقف شده باشد، اما تبعیض، اشغال، تحریم‌های غیرانسانی، فقر تحمیلی و محرومیت از حقوق اساسی همچنان ادامه داشته باشد. چنین وضعی را نمی‌توان صلحی عادلانه دانست. اگر ریشه‌های خشونت و مناسبات ناعادلانه باقی بمانند، آرامش ظاهری شکننده خواهد بود و زمینه بازتولید منازعه از میان نمی‌رود.

مبانی الهیاتی صلح عادلانه

وی ابراز داشت: در ادیان توحیدی، صلح با عدالت، حقیقت، کرامت انسان و مسئولیت در برابر دیگران پیوندی بنیادین دارد. دعوت به صلح به معنای چشم‌پوشی از حق یا بی‌تفاوتی در برابر ستم نیست. آموزه‌های دینی از یک‌سو انسان‌ها را به گذشت، مدارا، گفت‌وگو و پرهیز از خشونت ناروا فرا می‌خوانند و از سوی دیگر، ظلم و تجاوز را محکوم می‌کنند و یاری مظلوم را وظیفه‌ای اخلاقی می‌دانند. بنابراین، صلح عادلانه نه در برابر عدالت، بلکه برآمده از تحقق عدالت است. هر تفسیری از صلح که به تثبیت سلطه یا خاموش‌کردن صدای قربانیان بینجامد، با مبانی اخلاقی ادیان توحیدی سازگار نیست.

 مسئولیت ادیان در مواجهه با ظلم و خشونت

استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: مسئولیت ادیان در برابر خشونت، به توصیه‌های فردی برای آرامش و مدارا محدود نمی‌شود. ادیان می‌توانند با تبیین حرمت جان و کرامت انسان، تقویت فرهنگ همزیستی، مقابله با نفرت‌پراکنی و انسان‌زدایی، و حمایت از سازوکارهای عادلانه حل اختلاف، در کاهش خشونت نقش‌آفرینی کنند. در عین حال، سکوت در برابر تجاوز و ستم، ممکن است به عادی‌سازی ظلم و تضعیف وجدان عمومی بینجامد. ازاین‌رو، دفاع مسئولانه از مظلوم، افشای حقیقت و مطالبه پاسخگویی از ناقضان حقوق انسان، بخشی از تعهد اخلاقی نهادهای دینی است.

 آزمون معاصر: تجاوز، تحریم‌ها و معیارهای دوگانه هسته‌ای

استاد حاجی ابوالقاسم خاطرنشان کرد: تحولات معاصر، ضرورت پیوند دادن دعوت به صلح با دفاع از عدالت را آشکارتر کرده است. حمله تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و شهادت شمار زیادی از مردم بی‌گناه، از جمله ۱۶۸ کودک دانش‌آموز دبستان میناب، نمونه‌ای تلخ از آسیب‌پذیری غیرنظامیان در برابر خشونت نظامی است. همچنین، شهادت رهبر بزرگ ایران که مورد حمایت مردم بود و حضور نزدیک به ۵۰ میلیون نفر در مراسم تشییع و بزرگداشت ایشان در دو کشور ایران و عراق، ابعاد اجتماعی و انسانی این رخداد را نشان می‌دهد.

وی افزود: تحریم‌های ظالمانه آمریکا علیه ایران نیز باید از منظر آثار انسانی و اجتماعی آن‌ها ارزیابی شوند؛ زیرا فشارهای فراگیر اقتصادی می‌توانند زندگی مردم عادی و دسترسی آنان به نیازهای اساسی را تحت تأثیر قرار دهند. سکوت یا واکنش ناکافی سازمان‌های بین‌المللی در برابر چنین جنایاتی، پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی و بی‌طرفی سازوکارهای جهانی حمایت از حقوق بشر پدید می‌آورد.

این استاد حوزه علمیه قم تصریح نمود: نمونه دیگر، معیارهای دوگانه در موضوع هسته‌ای است: قدرت‌هایی که خود از انرژی هسته‌ای برخوردارند و صدها کلاهک هسته‌ای در اختیار دارند، در برابر ایران فشار وارد می‌کنند تا حتی از بهره‌مندی از انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز محروم شود. از منظر عدالت، ارزیابی این مسئله باید بر معیارهای یکسان، حقوق برابر ملت‌ها، منع تهدید و تبعیض و توجه به آثار انسانی سیاست‌ها استوار باشد. صلح نمی‌تواند پوششی برای استمرار انحصار و سلطه باشد.

 الگوی مرحله‌ای مسئولیت ادیان

استاد محمد حاجی ابوالقاسم دولابی خاطرنشان کرد: می‌توان مسئولیت ادیان را در چند سطح مکمل صورت‌بندی کرد:

نخست، تبیین مبانی اخلاقی و الهیاتی صلح عادلانه و نفی ظلم؛

دوم، آموزش عمومی برای تقویت همدلی، مدارا و احترام به کرامت انسان؛

سوم، گفت‌وگوی بین‌دینی و بین‌فرهنگی برای پیشگیری از سوءتفاهم و تعارض؛

چهارم، مستندسازی رنج قربانیان و روشنگری درباره ابعاد انسانی منازعات؛

پنجم، مطالبه‌گری اخلاقی و حقوقی از دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی؛

و سرانجام، مشارکت در امدادرسانی، حمایت از آسیب‌دیدگان و بازسازی اعتماد اجتماعی. این مراحل باید با پرهیز از نفرت‌پراکنی و انتقام‌جویی و با التزام به حقیقت و عدالت دنبال شوند.

 نقش رهبران و نهادهای دینی

وی افزود: رهبران ادیان الهی در شرایط کنونی نقشی فراتر از دعوت عمومی به آرامش دارند. آنان باید ضمن تأکید بر گفت‌وگو و پرهیز از خشونت، در برابر تجاوز، تحقیر انسان و نقض حقوق ملت‌ها موضعی روشن و مسئولانه اتخاذ کنند. دعوت به صلح هنگامی اثرگذار است که با دفاع از مظلوم همراه باشد؛ زیرا توصیه یکسان به طرف ستمگر و ستمدیده، بدون تشخیص مسئولیت‌ها و نابرابری موقعیت‌ها، ممکن است به تثبیت وضع ناعادلانه منجر شود. رهبران دینی می‌توانند با صدور مواضع مشترک، ارتباط با نهادهای حقوقی و مدنی، حمایت از قربانیان و مطالبه اجرای عادلانه حقوق بین‌الملل، صدای وجدان انسانی را تقویت کنند.

تمایز صلح، آشتی و عدالت

استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: صلح، آشتی و عدالت مفاهیمی مرتبط اما متمایزند. توقف درگیری ممکن است آغاز صلح باشد، اما لزوماً به معنای تحقق عدالت یا آشتی نیست. آشتی پایدار نیازمند حقیقت‌یابی، پذیرش مسئولیت، جبران خسارت و تضمین عدم تکرار ظلم است. نادیده‌گرفتن این مراحل، رنج قربانیان را استمرار می‌بخشد و امکان بازگشت خشونت را افزایش می‌دهد. ازاین‌رو، صلح عادلانه باید هم‌زمان به توقف خشونت، احقاق حقوق، پاسخگویی و ترمیم روابط اجتماعی توجه کند.

صلح پایدار بدون عدالت دست‌یافتنی نیست.

استاد محمد حاجی ابوالقاسم دولابی خاطرنشان کرد: صلح پایدار بدون عدالت دست‌یافتنی نیست. ادیان توحیدی، با تأکید بر کرامت انسان، نفی ظلم و مسئولیت در برابر مظلوم، ظرفیت مهمی برای اصلاح مناسبات خشونت‌آمیز و تقویت نظم عادلانه جهانی دارند. نقش رهبران دینی در جهان معاصر آن نیست که صرفاً همگان را به سکوت و آرامش فراخوانند؛ بلکه باید با حفظ زبان گفت‌وگو و پرهیز از خشونت، در کنار مظلومان بایستند، حقیقت را بیان کنند و تحقق عدالت را مطالبه نمایند. چنین رویکردی می‌تواند دعوت دینی به صلح را از شعاری اخلاقی به نیرویی مؤثر برای ساختن صلحی پایدار، انسانی و عادلانه تبدیل کند.