استاد ناصر ابراهیمی، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «درس‌هایی از مکتب فاطمی» پرداخت.

/270/260/20/

بخش اول: مباحث امامت و معرفت

امامت تنها پناهگاه نجات امت اسلام است

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: فاطمیه، فریادِ مظلومانه‌یِ دفاع از حریمِ امامت است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید ولایتِ امیرالمؤمنین علیه‌السلام، هرگز یک مرافعه‌یِ سیاسیِ زودگذر نیست؛ بلکه صراطِ مستقیم و عهدِ محکمی از سویِ پروردگار برایِ صیانتِ امت از ورطه‌یِ تفرقه و هلاکت است. زهرایِ مرضیه سلام‌الله‌علیها با جان‌فشانی و ایثارِ بی‌نظیرِ خویش، این حقیقتِ آسمانی را به تاریخ اثبات کرد که حریمِ ولایت، تنها پایگاهِ نجات‌بخش و نقطه پایانِ سرگردانیِ بشریت است.

وی افزود: فاطمه زهرا علیهاالسلام فرمودند:  «... وَطَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ وَإِمَامَتَنَا أَمَاناً لِلْفُرْقَةِ؛ و اطاعت ما را موجب انتظام و سامان‌بخش امت، و امامت ما را عامل امنیت از تفرقه و پراکندگی قرار داد.» (احتجاج، ج ۱، ص۹۹) این کلام نورانی، امامت را دژِ مستحکم در برابر فتنه‌ها دانسته و تفرقه را نتیجه دوری از این محور می‌داند.

 شناخت حضرت زهرا محور تمامی علوم الهی است

استاد ابراهیمی اظهار داشت: فاطمیه به ما می‌آموزد که شناختِ درستِ دین و معارفِ الهی، بدونِ دل دادن و شناختِ مقامِ زهرای مرضیه‌ سلام‌الله‌علیها کامل نمی‌شود. ایشان محورِ تمامِ فضایل و پاکی‌ها هستند و شناختِ جایگاهِ بلندِ این بانوی بزرگ، راهنمای انسان در مسیرِ بندگی و حقیقت است. زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها بانویی است که مقام و منزلتِ نورانیِ ایشان در نظامِ آفرینش همواره چراغِ راهِ انسان‌های پاک و حق‌طلب بوده است؛ به گونه‌ای که معرفتِ ایشان، کلیدِ فهمِ عمیق‌ترِ قرآن و دینِ خداست.

وی یادآور گردید: امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «… وَهِيَ الصِّدِّيقَةُ الْكُبْرَى وَعَلَى مَعْرِفَتِهَا دَارَتِ الْقُرُونُ الْأُولَى؛ و او صدیقه‌ی کبری است و قرون نخستین بر محور معرفت او چرخیدند.» (بحارالأنوار (ط. بيروت)، ج‏ ۴۳، ص ۱۰۵) این کلام نورانی، جایگاه بی‌بدیل آن حضرت را به عنوان محورِ ادوارِ تاریخِ هدایت و شاخصِ نهاییِ شناختِ حقیقتِ دین تبیین می‌کند.

اطاعت از حضرت زهرا علیهاالسّلام واجب شرعی وعقلی است

استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: فاطمیه، مکتبِ تشخیصِ حق از باطل است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید برای گم نکردنِ راهِ راست، نیازی به تحلیل‌های پیچیده نیست، بلکه کافی است نگاه کنیم ببینیم زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها از چه چیزی راضی است و از چه چیزی خشمگین می‌شود. وقتی می‌گوییم آن حضرت «آینه‌ی تمام‌نمای عصمت» است، یعنی وجودِ مبارکشان چنان پاک و زلال از هر گناه و هوای نفسی است که هرچه خدا بخواهد، همان را اراده می‌کنند و می‌پسندند. ایشان هیچ‌گاه از روی میلِ شخصی حرف نمی‌زنند یا خشمگین نمی‌شوند.

وی ابراز داشت: پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَيَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَيَرْضَى لِرِضَاهَا؛ همانا خداوند عز و جل به خاطر غضب فاطمه غضب می‌کند و به خاطر رضای او راضی می‌شود.» (المستدرک علی الصحيحين، ج۳، ص۱۵۳؛ ميزان الاعتدال، ذهبی، ج ۱، ص ۸۳۵) این کلام نورانی، جایگاهِ رفیعِ عصمتِ آن حضرت را به عنوان شاخصِ نهاییِ قبولیِ اعمال و پیوندِ ناگسستنیِ رضایتِ حق با رضایتِ فاطمه علیها‌السلام اثبات می‌کند.

توسل به حضرت زهرا علیهاالسلام رمز گشایش گرفتاری‌هاست

استاد ابراهیمی تصریح نمود: فاطمیه، یادآورِ مقامِ بلندِ آن بانوی بزرگوار به عنوانِ پناهگاهِ انسان‌های درمانده است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید هرگاه در زندگی به بن‌بست رسیدیم و درِ تمامِ واسطه‌های دنیایی به روی‌مان بسته شد، باز هم راهِ امید و توسل باز است. انسان در سختی‌ها و مشکلاتِ بزرگ، نیازمندِ یک تکیه‌گاهِ مطمئن است. زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها مأمن و پناهگاهی است که هر دردمندی با صدا زدنِ ایشان، آرامش پیدا می‌کند و گره‌های کورِ زندگی‌اش به لطفِ الهی و به واسطه‌یِ این بانو باز می‌شود.

وی افزود: در زیارتِ آن حضرت وارد شده است: «يَا مَوْلَاتِي يَا فَاطِمَةُ أَغِيثِينِي؛ ای مولای من، ای فاطمه، مرا یاری کن و به فریادم برس.» (البلد الأمين والدرع الحصين، ص ۱۵۹) این عبارتِ شریف، نشان‌دهنده‌یِ جایگاهِ رفیعِ آن حضرت به عنوانِ ملجأ و پناهگاهِ شیعیان در هنگامِ گرفتاری‌ها و نیاز به مددِ الهی است.

بخش دوم: سیمای معنوی و وظایف عملی

عبادت و بندگیِ بی‌نظیر، جوهره‌یِ شخصیتِ فاطمی است

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: فاطمیه، تابلویِ شکوهمندی از اوجِ بندگی و ارتباطِ قلبی با پروردگار است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید زهرایِ مرضیه سلام‌الله‌علیها در محرابِ عبادت، چنان غرق در خضوع وخشوع بودند که وجودِ مبارکشان نمونه‌یِ اعلایِ یک انسانِ کامل در بندگیِ حق شد. حضورِ مستمرِ آن حضرت در پیشگاهِ الهی و مناجات‌های شبانه‌یِ ایشان، درسِ بزرگی به امت اسلامی می‌دهد که پویاییِ معنویِ جامعه، در گرویِ ارتباطِ عمیق با خالقِ هستی است.

وی در ادامه بیان کرد: امام حسن مجتبی علیه‌السلام فرمودند: «رَأَيْتُ أُمِّي فَاطِمَةَ عَليهَاالسَّلَامُ قَامَتْ فِي مِحرَابِهَا لَيلَةَ جُمُعَتِهَا فَلَمْ تَزَلْ رَاكِعَةً سَاجِدَةً حَتَّى اتَّضَحَ عَمُودُ الصُّبْحِ» (علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۸۱) این کلام نورانی، عمقِ بندگیِ آن حضرت و استمرارِ مناجاتِ شبانه‌یِ ایشان را در پیشگاهِ پروردگار به تصویر می‌کشد.

تربیتِ دینی و خانوادگی، سنگِ بنایِ جامعه‌یِ صالح است

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار داشت: فاطمیه، الگویِ عملیِ مدیریتِ خانه‌داری و تربیتِ نسلِ ترازِ اسلام است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید خانه‌یِ زهرایِ اطهر سلام‌الله‌علیها با وجودِ همه‌یِ زهد و ساده‌زیستی، کانونِ پرورشِ بزرگ‌ترین اسوه‌هایِ هدایتِ بشریت شد. تبیینِ سبکِ زندگیِ آن حضرت در خانه‌داری، شوهرداری و تربیتِ فرزندانی چون حسنین علیهما‌السلام، نقشِ بی‌بدیلِ زن در ساختارِ خانواده و تعالیِ جامعه را به روشنی نمایان می‌سازد.

وی ابراز داشت: پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در توصیفِ فعالیت‌های درون‌منزلِ آن حضرت فرمودند: «يَا سَلْمَان، إِنَّ ابْنَتِي فَاطِمَةَ مَلَأَ الله قَلْبَهَا وَجَوَارِحَهَا إِيمَاناً إِلَى مُشَاشِهَا، فَتَفَرَّغَتْ لِطَاعَةِ الله عَزَّوَجَلَّ فَبَعَثَ اللَّهُ مَلَكاً اسْمُهُ رَوْفَائِيلُ فَأَدَارَ لَهَا الرَّحَى فَكَفَاهَا الله عَزَّوَجَلَّ مَئُونَةَ الدُّنْيَا مَعَ مَئُونَةِ الْآخِرَةِ؛ ای سلمان! به‌راستی که خداوندمتعال، قلب و اعضا و جوارح دخترم فاطمه را تا مغز استخوان از ایمان پر کرده است؛ پس او خود را برای طاعت و بندگی خداوند عزوجل فارغ ساخت (و تمام وقت به عبادت پرداخت)؛ از این رو خداوند فرشته‌ای را به نام «روفائیل» فرستاد تا آسیاب دستی را برای او بچرخاند؛ و بدین‌سان خداوند عزوجل رنج و سختی دنیا را همراه با رنج و سختی آخرت برای او کفایت فرمود.» (دلائل الإمامة، ص ۱۳۹)

جهادِ تبیین و دفاع از حریمِ ولایت، تکلیفِ حتمیِ زمانه است

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: فاطمیه، فریادِ حق‌طلبی در میدانِ دفاع از ارزش‌هاست؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید وقتی اساسِ دین و ولایت در معرضِ تهدیدِ اهلِ انحراف قرار می‌گیرد، سکوت جایز نیست و باید با همه‌یِ وجود به میدانِ جهادِ تبیین آمد. موضع‌گیری‌های شجاعانه و خطبه‌های غرای زهرایِ مرضیه سلام‌الله‌علیها در دفاع از امیرالمؤمنین علیه‌السلام، الگوی جاودانه‌ای برای تمامِ حق‌طلبان است تا در برابرِ تحریفِ دین ایستادگی کنند.

وی افزود: امام باقر علیه‌السلام در توصیفِ آن خطبه‌یِ تاریخی فرمودند: «… لَاثَتْ خِمَارَهَا، ثُمَّ أَقْبَلَتْ فِي لُمَّةٍ مِنْ حَفَدَتِهَا وَنِسَاءِ قَوْمِهَا، تَطَأُ ذُيُولَهَا، مَا تَخْرِمُ مِشْيَةَ رَسُولِ‌الله ص، حَتَّى دَخَلَتْ عَلَى أَبِي‌بَكْرٍ، وَقَدْ حَفَّلَ حَوْلَهُ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَارُ…». (دلائل الإمامة، ص ۱۱۱)

انتظارِ فرج و امید به آینده، افقِ روشنِ شیعه است

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: فاطمیه، پیونددهنده‌یِ گذشته‌یِ مظلومیت به آینده‌یِ موعودِ ظهور است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید رنج‌ها و مصیبت‌هایِ آل‌الله، سرانجام با دستِ توانایِ فرزندِ زهرا علیهاالسّلام، حضرتِ ولی‌عصر علیه‌السلام به پایان خواهد رسید و انتقامِ این خون‌های پاک گرفته خواهد شد. ذکرِ مصائبِ صدیقةِ کبری سلام‌الله‌علیها، موتورِ محرکِ منتظران برایِ رسیدن به آن جامعه‌یِ موعود و دادگر است که در آن، حقِ پایمال‌شده‌یِ اهل‌بیت علیهم‌السلام احیا می‌گردد.

وی با اشاره به فرمایش حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به محمود بن لبید خاطرنشان کرد: صدیقه طاهره سلام الله علیها می فرماید: «قَالَتْ: أَمَا وَالله لَوْ تَرَكُوا الْحَقَّ عَلَى أَهْلِهِ وَاتَّبَعُوا عِتْرَةَ نَبِيِّهِ لَمَا اخْتَلَفَ فِي الله تَعَالَى اثْنَانِ، وَلَوَرِثَهَا سَلَفٌ عَن سَلَفٍ، وَخَلَفٌ بَعْدَ خَلَفٍ، حَتَّى يَقُومَ قَائِمُنَا التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ…» (كفاية الأثر، خزازقمی، ص ۱۹۹)

بخش سوم: معرفت‌شناسی، امام‌شناسی و حق‌مداری

حق‌مداری و دفاع از ولایت، معیَار سنجشِ بصیرتِ امت است

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: فاطمیه، ترازویِ سنجشِ حق و باطل در روزگارِ فتنه است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید ملاکِ درستیِ راه، همراهی با محورِ حق یعنی ولایتِ معصوم است، حتی اگر اکثریتِ جامعه در اثرِ غفلت یا دنیاطلبی از آن دور شوند. پایداریِ زهرایِ مرضیه سلام‌الله‌علیها بر صراطِ مستقیمِ ولایت، درسِ بزرگِ بصیرت به تاریخ می‌دهد که حق‌مداری هزینه‌بر است، اما عاقبتِ آن سعادتِ ابدی و رضایتِ پروردگار است.

وی افزود: امام صادق علیه‌السلام درتبیینِ جایگاهِ معرفتیِ آن حضرت فرمودند: «فَمَن عَرَفَ فَاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَد أَدْرَكَ لَيْلَةَالْقَدْرِ؛ هرکس فاطمه را آن‌گونه که حقِ شناختِ اوست بشناسد، بی‌شک لیلة‌القدر را درک کرده است.» (تفسيرفرات كوفی، ص ۵۸۱) این کلامِ نورانی، گویایِ آن است که رسیدن به ژرفایِ معرفتِ فاطمی، هم‌سنگِ درکِ حقیقتِ شبِ قدر و دستاوردِ عظیمِ بصیرتِ دینی است.

 مودت و محبتِ اهل‌بیت، مزدِ رسالت و پیوندِ قلبیِ امت است

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: فاطمیه، تجلی‌گاهِ اتمامِ حجتِ پیامبراکرم ص با امتِ اسلامی در بابِ محبتِ ذوی‌القربی است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید دلدادگی به خاندانِ وحی، تنها یک عاطفه‌یِ ساده نیست، بلکه ریشه‌دارترین پیوندِ عقیدتی و عاملِ نجاتِ انسان است. ابرازِ محبتِ راستین به زهرایِ اطهر س وفرزندانِ معصومِ ایشان، روحِ بندگی را زنده کرده و انسان را در مسیرِ ولایت‌مداری ثابت‌قدم نگاه می‌دارد.

وی اضافه نمود: پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله خطاب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «لَوْ أَنَّ عَبْداً عَبَدَ الله مِثْلَ مَا قَامَ نُوحٌ فِي قَوْمِهِ، وَكَانَ لَهُ مِثْلُ أُحُدٍ ذَهَباً فَأَنْفَقَهُ فِي سَبِيلِ الله، وَمُدَّ فِي عُمُرِهِ حَتَّى يَحُجَّ أَلْفَ عَامٍ عَلَى قَدَمَيْهِ، ثُمَّ قُتِلَ مَظْلُوماً بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ لَمْ يُوَالِكَ يَا عَلِيُّ لَمْ يَشَمَّ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَلَمْ يَدْخُلْهَا». (كشف الغمة، ج‏۱، ص ۱۰۲)

ولایت‌ستیزی و ظلم به اهل‌بیت، ریشه‌یِ تمامیِ گمراهی‌هاست

استاد ابراهیمی اظهار داشت: فاطمیه، پرده‌بردارِ بزرگ‌ترین انحرافِ تاریخِ اسلام است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید جفا به ساحتِ زهرایِ مرضیه س وغصبِ حقوقِ آل‌الله، زمینه‌سازِ گمراهیِ امت وسقوطِ جامعه در پرتگاهِ فتنه‌های سهمگین شد. تأمل درمصائبِ آن حضرت، به انسانِ حق‌طلب می‌آموزد که رهاکردنِ امامِ حق وتبعیت از هوای نفس، عواقبی جز حرمان از هدایتِ الهی وتسلطِ نااهلان بر سرنوشتِ مسلمین ندارد.

وی در ادامه بیان کرد: امام ششم درباره‌یِ سببِ شهادت آن‌حضرت فرمودند: «وَكَانَ سَبَبُ وَفَاتِهَا أَنَّ قُنْفُذاً مَوْلَى عُمرَ لَكَزَهَا بِنَعْلِ السَّيْفِ بِأَمْرِهِ فَأَسقَطَتْ مُحَسِّناً وَمَرِضَتْ مِنْ ذَلِكَ مَرَضاً شَدِيداً…؛ وسبب وفات آن حضرت این بود که قنفذ، غلام عمر، به دستور او با غلاف شمشیر به پهلوی آن حضرت ضربه زد؛ در پی آن، محسن را سقط کرد و از آن آسیب به‌شدت بیمار شد… » (دلائل الإمامة، ص ۱۳۴)

میراثِ علمی و خطبه‌یِ فدکیه، سندِ جاودانه‌یِ حقانیتِ ولایت است

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: فاطمیه، دانشگاهِ بزرگِ معارفِ توحیدی و دفاعِ مستدل از حقیقت است؛ فاطمیه می‌خواهد بگوید زهرایِ اطهر سلام‌الله‌علیها در دفاع از حریمِ دین، از ابزارِ بیان، برهان و خطابه بهره بردند تا تاریخ تا ابد سندِ گویایی در دست داشته باشد. خطبه‌یِ فدکیه، گنجینه‌ای بی‌بدیل از معارفِ عمیقِ قرآنی، فلسفه‌یِ احکام و استدلال بر مشروعیتِ امامت است که هر طالبِ حقی را به سرمنزلِ مقصود رهنمون می‌شود.

وی افزود: ابن‌بابویه و دیگران به سندِ خود از عبدالله بن حسن ع روایت کرده‌اند که فاطمه زهرا س فرمودند: «…لَاثَتْ خِمَارَهَا عَلَى رَأْسِهَا وَاشْتَمَلَتْ بِجِلْبَابِهَا وَأَقْبَلَتْ فِي لُمَّةٍ مِن حَفَدَتِهَا وَنِسَاءِ قَوْمِهَا…ثُمَّ أَمْهَلَتْ هُنَيْئَةً حَتَّى إِذَا سَكَنَ نَشِيجُ الْقَوْمِ وَهَدَأَتْ فَوْرَتُهُمْ افْتَتَحَتِ الْكَلَامَ بِحَمدِالله وَالثَّنَاءِ عَلَيْهِ وَالصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِهِ…الحَمدُلِله عَلَى مَا أَنْعَمَ وَلَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَلْهَمَ» (احتجاج، ج ۱، ص ۹۸) این فراز، آغازِ خطبه‌یِ فدکیه را نشان می‌دهد؛ خطبه‌ای که حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در آن با حمدِ الهی، معارفِ توحیدی و حجت‌های روشن، از حق و امامت دفاع کردند.