استاد حمیدرضا آلوستانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضع «خانه‌ای به سبک فاطمه (علیها السلام)» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به ایام عزای سیده زنان عالم (س) خاطرنشان کرد: در آیام فاطمیه، معمولاً مباحثی درباره زندگی حضرت زهرا (علیه السلام) پس از رحلت رسول مکرم اسلام (علیه السلام) و ظلم‌هایی که در حق خاندان ایشان انجام شد، مطرح می‌شود. از این‌رو، پرسش‌هایی درباره وقایع آن دوران شکل می‌گیرد که آیا واقعاً در خانه علی بن ابی طالب (علیه السلام) را به آتش کشیدند؟ آیا کسانی که سال‌ها در کنار پیامبر بودند و توصیه‌های ایشان را درباره اهل بیت (علیه السلام)، امام علی (علیه السلام) و حضرت زهرا (علیه السلام) شنیده بودند، چنین ظلمی روا داشتند؟ آنان شنیده بودند که رسول مکرم اسلام فرمودند: «فاطمةً بضعةً منّی فمَن أغضبَهَا أَغْضَبْتُنِي»؛ یعنی فاطمه پاره‌ای از وجود من است و هر کس او را بیازارد، مرا آزرده است.

وی افزود: همچنین این پرسش مطرح است که آیا علی بن ابی طالب (علیه السلام) را با آن وضعیت برای بیعت به سوی مسجد بردند؟ بررسی این وقایع ضروری است؛ زیرا نشان می‌دهد جامعه اسلامی چگونه در فاصله‌ای کوتاه پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و سلم) دچار انحراف شد و چه عواملی سبب شد مدعیان پیروی از اسلام و رسول خدا دست به چنین اعمالی بزنند. شناخت این عوامل به مسلمانان امروز کمک می‌کند تا راه‌های نفوذ دشمن، زمینه‌های تضعیف اندیشه‌های صحیح و عواملی را که تشخیص حق و باطل را دشوار می‌کنند، بشناسند. از سوی دیگر، انتقال شفاهی این مطالب به جامعه و نسل‌های آینده، موجب ایستادگی آن‌ها در برابر تحریف تاریخ می‌شود.

استاد آلوستانی اظهار داشت: امروزه برخی از روی ناگاهی و بسیاری آگاهانه، در صدد تحریف تاریخ معاصر و تاریخ اسلام‌اند؛ حتی مطالب ثبت‌شده در منابع گذشته را حذف یا دگرگون می‌کنند. لذا خداوند متعال در قرآن کریم در مورد تحریف حقایق که یهودیان انجام می‌دادند، می‌فرماید: «یَحْرُفُونَ الْكِتَابَ عَنْ مَوَاضِعِهِ»؛ یعنی یهودیان نشانه‌های پیامبر اسلام را که در کتب خودشان آمده بود و معجزات ایشان را تحریف یا انکار می‌کردند تا مردم، به‌ویژه نسل جوان، ایشان را نپذیرند.

وی تصریح نمود: بررسی تاریخ حضرت زهراء (علیه السلام)، خصوصاً وقایع پس از رحلت پیامبر، دو فایده اساسی دارد: نخست، شناخت عوامل انحراف امت‌ها و جلوگیری از فراهم شدن زمینه آن‌ها در جامعه امروز است و دوم، مقابله با تحریف و پاسخ‌گویی به شبهاتی که در رسانه‌ها مطرح می‌شود؛ از انکار وجود حضرت محسن (علیه السلام) و اصل حادثه آتش‌زدن خانه حضرت زهراء (علیه السلام) گرفته تا ادعای اینکه خانه‌های آن زمان در را نداشته‌اند و تنها پرده‌ای آویخته شده بود. از این‌رو، شناخت دقیق این وقایع می‌تواند به حفظ اسلام صحیح و پیشبرد اهداف آن کمک کند.

استاد حوزه علمیه قم یادآور گردید: در این زمینه بحث‌های خوبی صورت گرفته و بسیاری از این شبهات با تبیین دقیق تاریخ حضرت زهرا (س)، پاسخ داده شده است اما متأسفانه ابعاد مختلف زندگانی حضرت زهرا (س) مغفول مانده و آن‌گونه که باید به آن پرداخته نشده است. لذا یکی از ابعادی که لازم است از زندگانی حضرت زهرا (س) مطرح شود، بُعد «زن بودن»

استاد حمیدرضا آلوستانی در ادامه بیان کرد: غالباً به جنبه‌های تاریخی زندگی ایشان، خصوصاً وقایع پس از رحلت نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) پرداخته می‌شود و این بحث، بحثی ضروری است که می‌تواند مانع انحراف و تحریف تاریخ شود. اما یکی از ابعاد بسیار مهم زندگی حضرت زهرا (علیهم السلام) که متأسفانه غالباً مورد غفلت قرار می‌گیرد، بررسی شیوه و روش زندگی ایشان است؛ موضوعی که در طول سال به صورت پراکنده مطرح می‌شود، اما شایسته است در ایام فاطمیه بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.

وی افزود: در این بُعد از زندگی حضرت زهرا (علیهم السلام) باید بررسی کنیم که ایشان در مسائل اجتماعی، مسائل خانوادگی و ارتباط با همسایگان چه شیوه‌ای داشتند. همچنین باید ببینیم ایشان به عنوان یک بانو، در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی چگونه شرکت می‌کردند. برای مثال، حضرت زهرا (س) در زمینه تربیت فرزند چه ایده‌ها و خلاقیت‌هایی داشتند؟ در زمینه همسرداری و تعامل با همسر چه روش‌هایی را در پیش می‌گرفتند؟ به تعبیر دیگر، اندیشه اسلامی درباره تربیت فرزند چیست و ایشان به عنوان یک الگوی عملی، چگونه این اندیشه را در زندگی خود رعایت می‌کردند؟ اندیشه اسلامی درباره همسرداری، تعامل با همسر در محیط خانه، روابط اجتماعی و حضور در فضای عمومی چه دیدگاهی دارد؟ و ایشان این آموزه‌های اسلامی را در زندگی خود چگونه عملی می‌کردند؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: البته ما دائماً می‌گوییم که ایشان بانوی بزرگ اسلام بودند و روایات متعددی نیز در این زمینه داریم. در برخی روایات آمده است که پس از رحلت نبی مکرم اسلام، جبرئیل تا مدتی به طور مرتب بر حضرت زهرا (س) نازل می‌شد و واسطه‌ای میان ایشان و خداوند متعال بود. بسیاری از علما و بزرگان نیز این ماجرا را توضیح داده‌اند و این موضوع نشان‌دهنده عظمت ایشان است. اما هیچ یک از این مباحث جای سیره، شیوه و روش زندگی حضرت زهرا را نمی‌گیرد.

وی ابراز داشت: امام شهید (علیه السلام) در یکی از سخنرانی‌های خود در سال ۱۳۹۹، به ابعاد مختلف زندگی حضرت زهرا اشاره کرده و می‌فرمایند: «آن حضرت تجسم عالی‌ترین مفاهیم انسانی و اسلامی در مورد زن است، که به این‌ها باید توجه کرد؛ درس فاطمه‌ی زهرا بیشتر این موارد است. برخی از مفاهیم اسلامی مفاهیم اختصاصی است، مثل مادری، همسری، کدبانویی، تربیت فرزند؛ در همه‌ی این‌ها اوج قلّه‌ی تصوّر، حضرت فاطمه‌ی زهرا است. در عرصه‌ی تربیت فرزند، در عرصه‌ی همکاری با شوهر، در عرصه‌ی‌های مشترک و در آن چیزهایی که بین زن و مرد مشترک است، مثل بندگی خدا. وضعیت فاطمه‌ی زهرا یک وضعیت فوق‌العاده اعجاب‌انگیز و مهم است. نقشه‌ی جامع هویت زن در منطق اسلام این است؛ مادر خوب، همسر خوب، مجاهد فی سبیل الله، در عین حال کدبانو، مدیر خانه، و در عین حال عابد و بنده‌ی خدای متعال. و در نهایت، فاطمه‌ی زهرا نشان داد که زن می‌تواند به رتبه‌ی عالی عصمت برسد که این‌ها خصوصیات این بزرگوار است».

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد: این بیانات نشان می‌دهد که زندگی حضرت زهرا (س) را نباید صرفاً از جنبه مقامات معنوی و فضائل ایشان بررسی کنیم، بلکه باید آن را به عنوان یک الگوی عملی برای زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار دهیم. امام شهید در این سخنان تأکید می‌کنند که حضرت زهرا (س) تجسم عالی‌ترین مفاهیم انسانی و اسلامی در مورد زن هستند. این یعنی اگر بخواهیم نمونه عملی یک زن مسلمان و یک بانوی عالی‌رتبه را بشناسیم، باید به زندگی ایشان توجه کنیم. همچنین، اگر بخواهیم نمونه‌ای از انسان کامل را بشناسیم، باید در زندگی ایشان مطالعه، دقت و تحقیق کنیم تا با ابعاد مختلف شخصیت ایشان آشنا شویم.

وی افزود: نگاه به حضرت زهرا (س) باید نگاه به یک «کلاس درس» باشد؛ کلاسی که به من و شما تربیت فرزند می‌آموزد، شیوه همسرداری را نشان می‌دهد، درس روابط اجتماعی می‌دهد و اهمیت بندگی خدا و انجام وظایف اجتماعی را یادآوری می‌کند. متأسفانه، غالباً از این ابعاد زندگی ایشان غفلت می‌شود و آن‌گونه که شایسته است، با زبان روز به آن‌ها پرداخته نمی‌شود. در حالی که اگر این معرفت را از سیره عملی حضرت زهرا (س) استخراج کنیم و در زندگی امروز به کار بندیم، می‌توانیم از این الگوی الهی در زمینه تربیت فرزند، همسرداری، روابط اجتماعی و بندگی خدا بهره ببریم و به زندگی بهتر و آرامش بیشتری دست یابیم.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از مهم‌ترین نهادهایی که در طول تاریخ بشر شکل گرفته، نهاد خانواده است. خانواده نقش اساسی در شکل‌گیری شخصیت انسان دارد و بسیاری از رفتارها، نگرش‌ها و عادت‌های ما ریشه در محیط خانواده و نوع تربیت ما دارند. اگر به بررسی‌های روان‌شناسان و جامعه‌شناسان و همچنین تجربه‌های افرادی که در حوزه آسیب‌های اجتماعی تحقیق کرده‌اند توجه کنیم، درمی‌یابیم که بسیاری از مشکلات رفتاری و اجتماعی، با کاستی‌های موجود در محیط خانواده ارتباط دارند. البته نمی‌توان همه مشکلات انسان‌ها را صرفاً به خانواده نسبت داد، اما نقش خانواده در شکل‌گیری شخصیت افراد، انکارناپذیر است.

وی در مقام بیان مثال، اظهار داشت: ممکن است فردی در دوران کودکی و نوجوانی در خانواده مورد توجه و محبت کافی قرار نگرفته باشد. چنین فردی، هنگامی که وارد جامعه می‌شود، تمام تلاش خود را به کار می‌گیرد تا به هر قیمتی توجه دیگران را جلب کند. در نتیجه، ممکن است برای دیده‌شدن به رفتارهایی روی بیاورد که با ارزش‌ها و باورهای خودش نیز سازگار نیستند؛ زیرا می‌خواهد کمبودهایی را که در گذشته تجربه کرده است، به گونه‌ای جبران کند. برای نمونه، ممکن است فردی به ارزش و اهمیت پوشش مناسب اعتقاد داشته باشد، اما به دلیل نیاز شدید به جلب توجه دیگران، برخلاف باور خود رفتار کند. در چنین شرایطی، گاهی مسئله اصلی صرفاً ناآگاهی نیست، بلکه فرد می‌خواهد کمبودهای عاطفی و نیازهای برآورد نشده خود را به شکلی جبران کند.

وی افزود: برخی افرادی که مرتکب جرائم سنگین شده‌اند، در بررسی‌ها و مصاحبه‌های شفاهی با آنان خودشان معترف به این هستند که ریشه اقدام به جرمشان به فقدان محبت در خانواده، درگیری‌های مداوم میان اعضای خانواده و فقدان آرامش در محیط خانه و به تعبیر دیگر به مشکلات خانواده‌گی بر می‌گردد. یکی دیگر از مشکلاتی که گاهی در خانواده‌ها وجود دارد، بی‌توجهی به آموزش‌های ضروری برای زندگی است. پدر و مادر ممکن است تمام تلاش خود را برای تأمین نیازهای مادّی فرزند به کار بگیرند، اما به او مهارت‌های لازم برای مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی را آموزش ندهند.

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد: برای مثال، فرزند باید یاد بگیرد که در موقعیت‌های مختلف، قدرت «نه گفتن» داشته باشد. اگر در دوران نوجوانی وارد مدرسه یا محیط‌های اجتماعی جدید می‌شود و با پیشنهادهای گوناگون مواجهه می‌شود، باید بتواند میان یک سرگرمی ساده و رفتاری که ممکن است به او آسیب برساند، تفاوت قائل شود. بسیاری از افرادی که گرفتار اعتیاد شده‌اند، از این مسئله سخن می‌گویند که در نخستین مراحل مواجهه با مواد مخدر یا پیشنهادهای آسیب‌زا، نتوانسته‌اند به درستی «نه» بگویند. گاهی نیز فرد، به دلیل نداشتن آموزش کافی درباره حدود و مرزهای دوستی، به راحتی به دیگران اعتماد می‌کند و نمی‌تواند احتمال سوءاستفاده یا فریب خوردن را در نظر بگیرد.

وی ابراز داشت: اگر به وضعیت بسیاری از افرادی که درگیر آسیب‌های اجتماعی شده‌اند توجه کنیم، درمی‌یابیم که بسیاری از مشکلات آنان با کمبودهای تربیتی و ضعف در آموزش مهارت‌های زندگی در محیط خانواده ارتباط دارد. این مسائل نشان می‌دهد که خانواده صرفاً محلی برای تأمین نیازهای مادی فرزندان نیست، بلکه محیطی برای شکل‌گیری شخصیت، پرورش عواطف، یادگیری ارزش‌های اخلاقی و کسب مهارت‌های زندگی است.

استاد حوزه علمیه قم تصریح نمود: وقتی به زندگی حضرت زهرا (علیهم السلام) مراجعه می‌کنیم، درمی‌یابیم که در سیره ایشان، تحکیم بنیان خانواده و توجه به روابط خانوادگی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این موضوع را می‌توان در شیوه گفت‌وگو و خطاب آن حضرت با همسرشان، امیرالمؤمنین (علیه السلام)، نیز مشاهده کرد. حضرت زهرا (علیه السلام) در موارد متعددی همسرشان را با کنیه «ابوالحسن» خطاب می‌کردند که در فرهنگ عربی، به‌کار بردن کنیه برای افراد غالباً نشانه احترام و بزرگداشت آنان می‌باشد. همچنین، در روابط خانوادگی، استفاده از تعبیرهای لطیف و محترمانه می‌تواند به تقویت محبت و صمیمیت میان همسران کمک کند.

وی تأکید کرد: این نکته برای زندگی امروز ما نیز درس‌آموز است. گاهی تصور می‌کنیم که تحکیم خانواده فقط به تأمین نیازهای مادی، فراهم کردن امکانات زندگی و برطرف کردن مشکلات اقتصادی وابسته است؛ در حالی که شیوه صحبت کردن با یکدیگر، احترام به یکدیگر، توجه به احساسات همسر و پرهیز از تحقیر و بی‌احترامی نیز در استحکام خانواده نقش مهمی دارند. متأسفانه، گاهی تمام دغدغه پدر و مادرها این است که فرزندانشان در زمینه‌های مختلف علمی و آموزشی پیشرفت کنند. برای مثال، بسیار خوب است که دختر ما زبان خارجی یاد بگیرد، تحصیلات مناسبی داشته باشد و برای آینده خود آماده شود؛ اما آیا در کنار این آموزش‌ها، به او مهارت‌های لازم برای زندگی خانوادگی را نیز آموزش داده‌ایم؟

استاد آلوستانی اظهار داشت: چه اشکالی دارد مادری که دختر پانزده ساله‌ای دارد، در کنار توجه به تحصیل و آموزش‌های علمی او، به تدریج مهارت‌های ارتباطی و اخلاقی لازم برای زندگی آینده را نیز به او بیاموزد؟ به او توضیح دهد که بعضی از رفتارها، اگر اصلاح نشوند، ممکن است در زندگی مشترک مشکلاتی ایجاد کنند. به او صبر، گفت‌وگوی صحیح، کنترل خشم و پرهیز از تصمیم‌گیری‌های عجلانه را آموزش دهد. چرا پدر و مادر نباید از دوران کودکی و نوجوانی، فرزندان خود را به گونه‌ای تربیت کنند که در آینده بتوانند همسرانی مسئولیت‌پذیر، مهربان، صبور و قابل اعتماد باشند؟ چرا نباید به آن‌ها بیاموزیم که زندگی مشترک تنها به معنای تأمین نیازهای مادّی نیست، بلکه به محبّت، احترام، مسئولیت‌پذیری، درک و تلاش برای حل مشکلات نیز نیاز دارد؟ هدف از تربیت فرزند نباید صرفاً این باشد که او در تحصیل موفق شود، شغل مناسبی پیدا کند و امکانات خوبی برای زندگی داشته باشد؛ بلکه باید او را برای ساختن یک زندگی سالم و موفق نیز آماده کنیم.

وی تصریح نمود: در حقیقت، یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های پدر و مادر این است که فرزندانی تربیت کنند که در آینده، هم خودشان زندگی سعادتمندی داشته باشند و هم بتوانند زمینه آرامش، رشد و خوشبختی همسر و خانواده خود را فراهم کنند. از این رو، وقتی زندگی حضرت زهرا (سلام الله علیه) را به عنوان یک کلاس درس بررسی می‌کنیم، باید از آن برای اصلاح رفتارها و تقویت روابط خانوادگی خود بهره بگیریم و هدف صرفاً آشنایی با وقایع تاریخی زندگی آن حضرت نیست؛ بلکه باید بکوشیم از سیره ایشان در زندگی فردی، اخلاقی و خانوادگی خود الگو بگیریم. ان‌شاءالله خداوند متعال به همه ما توفیق دهد که آموزه‌های دین مبین اسلام را به درستی بشناسیم و به آن‌ها عمل کنیم؛ تا بتوانیم با اصلاح رفتارهای خود و توجه بیشتر به تربیت فرزندان و تحکیم بنیان خانواده، در کاهش بسیاری از گرفتاری‌های اجتماعی، خانوادگی و روحی و روانی جامعه نقش مؤثری داشته باشیم.