استاد مهدی احدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «گریز از عمل در خطبه 223 نهج البلاغه» پرداخت.

/270/260/21/

این شاگرد برجسته علامه حسن زاده آملی رضوان الله علیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: قرآن کریم در دو حوزه «گریز از ایمان» و حوزه «گریز از عمل» بحث های بسیار و جدی دارد. عمده چیزی که باعث می شود که از عمل گریزان می شویم، امید به فراوانی «کرَم خداوند» است؛ به عبارت دیگر، کرم خداوند متعال است که ما را فریب می دهد؛ چه اینکه در سوره مبارکه انفطار می خوانیم: «یا ایها الانسان ما غرّک بربّک الکریم»؛ جایگاه این آیه شریفه آنچنان است که در خطبه 223 از نهج البلاغه شریف، خطبه امیرالمؤمنین علیه السلام در شرح این آیه شریفه از سوره انفطار را می خوانیم. 

«223 و من كلام له ع قاله عند تلاوته‏ يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ‏ أَدْحَضُ‏ مَسْئُولٍ حُجَّةً وَ أَقْطَعُ مُغْتَرٍّ مَعْذِرَةً لَقَدْ أَبْرَحَ جَهَالَةً بِنَفْسِهِ يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا جَرَّأَكَ عَلَى ذَنْبِكَ وَ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ وَ مَا أَنَّسَكَ بِهَلَكَةِ نَفْسِكَ أَ مَا مِنْ دَائِكَ بُلُولٌ أَمْ لَيْسَ مِنْ نَوْمَتِكَ [نَوْمِكَ‏] يَقَظَةٌ أَ مَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَيْرِكَ فَلَرُبَّمَا تَرَى الضَّاحِيَ‏ مِنْ حَرِّ الشَّمْسِ فَتُظِلُّهُ أَوْ تَرَى الْمُبْتَلَى بِأَلَمٍ يُمِضُّ جَسَدَهُ‏ فَتَبْكِي رَحْمَةً لَهُ فَمَا صَبَّرَكَ عَلَى دَائِكَ وَ جَلَّدَكَ عَلَى مُصَابِكَ وَ عَزَّاكَ عَنِ الْبُكَاءِ عَلَى نَفْسِكَ وَ هِيَ أَعَزُّ الْأَنْفُسِ عَلَيْكَ وَ كَيْفَ لَا يُوقِظُكَ خَوْفُ بَيَاتِ نِقْمَةٍ وَ قَدْ تَوَرَّطْتَ بِمَعَاصِيهِ مَدَارِجَ سَطَوَاتِهِ فَتَدَاوَ مِنْ دَاءِ الْفَتْرَةِ فِي قَلْبِكَ بِعَزِيمَةٍ وَ مِنْ كَرَى‏ الْغَفْلَةِ فِي نَاظِرِكَ بِيَقَظَةٍ وَ كُنْ لِلَّهِ مُطِيعاً وَ بِذِكْرِهِ آنِساً وَ تَمَثَّلْ فِي حَالِ تَوَلِّيكَ‏ عَنْهُ إِقْبَالَهُ عَلَيْكَ يَدْعُوكَ إِلَى عَفْوِهِ وَ يَتَغَمَّدُكَ‏ بِفَضْلِهِ وَ أَنْتَ مُتَوَلٍّ عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ فَتَعَالَى مِنْ قَوِيٍّ مَا أَكْرَمَهُ وَ تَوَاضَعْتَ مِنْ ضَعِيفٍ مَا أَجْرَأَكَ عَلَى مَعْصِيَتِهِ وَ أَنْتَ فِي كَنَفِ سِتْرِهِ‏ مُقِيمٌ وَ فِي سَعَةِ فَضْلِهِ مُتَقَلِّبٌ فَلَمْ يَمْنَعْكَ فَضْلَهُ وَ لَمْ يَهْتِكْ عَنْكَ سِتْرَهُ بَلْ لَمْ تَخْلُ مِنْ لُطْفِهِ مَطْرَفَ عَيْنٍ‏ فِي نِعْمَةٍ يُحْدِثُهَا لَكَ أَوْ سَيِّئَةٍ يَسْتُرُهَا عَلَيْكَ أَوْ بَلِيَّةٍ يَصْرِفُهَا عَنْكَ فَمَا ظَنُّكَ بِهِ لَوْ أَطَعْتَهُ وَ ايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ هَذِهِ الصِّفَةَ كَانَتْ فِي مُتَّفِقَيْنِ فِي الْقُوَّةِ مُتَوَازِيَيْنِ فِي الْقُدْرَةِ لَكُنْتَ أَوَّلَ حَاكِمٍ عَلَى نَفْسِكَ بِذَمِيمِ الْأَخْلَاقِ وَ مَسَاوِئِ الْأَعْمَالِ وَ حَقّاً أَقُولُ مَا الدُّنْيَا غَرَّتْكَ وَ لَكِنْ بِهَا اغْتَرَرْتَ وَ لَقَدْ كَاشَفَتْكَ الْعِظَاتِ‏ وَ آذَنَتْكَ‏ عَلَى سَوَاءٍ وَ لَهِيَ بِمَا تَعِدُكَ مِنْ نُزُولِ الْبَلَاءِ بِجِسْمِكَ وَ [النَّقْضِ‏] النَّقْصِ فِي قُوَّتِكَ أَصْدَقُ وَ أَوْفَى مِنْ أَنْ تَكْذِبَكَ أَوْ تَغُرَّكَ وَ لَرُبَّ نَاصِحٍ لَهَا عِنْدَكَ مُتَّهَمٌ‏ وَ صَادِقٍ مِنْ خَبَرِهَا مُكَذَّبٌ وَ لَئِنْ تَعَرَّفْتَهَا فِي الدِّيَارِ الْخَاوِيَةِ وَ الرُّبُوعِ الْخَالِيَةِ لَتَجِدَنَّهَا مِنْ حُسْنِ تَذْكِيرِكَ وَ بَلَاغِ مَوْعِظَتِكَ بِمَحَلَّةِ الشَّفِيقِ عَلَيْكَ وَ الشَّحِيحِ‏ بِكَ وَ لَنِعْمَ دَارُ مَنْ لَمْ يَرْضَ بِهَا دَاراً وَ مَحَلُّ مَنْ لَمْ يُوَطِّنْهَا مَحَلًّا وَ إِنَّ السُّعَدَاءَ بِالدُّنْيَا غَداً هُمُ الْهَارِبُونَ مِنْهَا الْيَوْمَ إِذَا رَجَفَتِ الرَّاجِفَةُ وَ حَقَّتْ‏ بِجَلَائِلِهَا الْقِيَامَةُ وَ لَحِقَ بِكُلِّ مَنْسَكٍ‏ أَهْلُهُ وَ بِكُلِّ مَعْبُودٍ عَبَدَتُهُ وَ بِكُلِّ مُطَاعٍ أَهْلُ طَاعَتِهِ فَلَمْ [يَجْرِ] يُجْزَ فِي عَدْلِهِ وَ قِسْطِهِ يَوْمَئِذٍ خَرْقُ بَصَرٍ فِي الْهَوَاءِ وَ لَا هَمْسُ قَدَمٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا بِحَقِّهِ فَكَمْ حُجَّةٍ يَوْمَ ذَاكَ دَاحِضَةٌ وَ عَلَائِقِ عُذْرٍ مُنْقَطِعَةٌ فَتَحَرَّ مِنْ أَمْرِكَ مَا يَقُومُ بِهِ عُذْرُكَ وَ تَثْبُتُ بِهِ حُجَّتُكَ وَ خُذْ مَا يَبْقَى لَكَ مِمَّا لَا تَبْقَى لَهُ وَ تَيَسَّرْ لِسَفَرِكَ وَ شِمْ‏ بَرْقَ النَّجَاةِ وَ ارْحَلْ‏ مَطَايَا التَّشْمِير»

استاد مهدی احدی خاطرنشان کرد: در غررالحکم و دررالحکم از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت شده است: «2789 الا فاعملوا و الالسن مطلقة و الابدان‏ صحيحة و الاعضاء لدنة و المنقلب فسيح و المجال عريض قبل ازهاق الفوت و حلول الموت فحقّقوا عليكم حلوله و لا تنتظروا قدومه.» بدانيد پس عمل كنيد و حال آنكه زبان ها گشاده ‏اند، و بدن ها صحيح‏ هستند، و عضوها نرمند، و بازگشت وسعت دارد، و مجال پهن است، پيش از باطل كردن فوت و رسيدن مرگ، پس محقّق كنيد بر خود فرود آمدن آن را و رسيدن آن را انتظار نکشید.

وی افزود: حضرت امیر علیه السلام می فرماید: «أَ مَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَيْرِكَ» شما به دیگری رحم می کنی، اما به خودت رحم نمی کنی؟! فَلَرُبَّمَا تَرَى الضَّاحِيَ‏ مِنْ حَرِّ الشَّمْسِ فَتُظِلُّهُ أَوْ تَرَى الْمُبْتَلَى بِأَلَمٍ يُمِضُّ جَسَدَهُ‏ فَتَبْكِي رَحْمَةً لَهُ فَمَا صَبَّرَكَ عَلَى دَائِكَ وَ جَلَّدَكَ عَلَى مُصَابِكَ وَ عَزَّاكَ عَنِ الْبُكَاءِ عَلَى نَفْسِكَ وَ هِيَ أَعَزُّ الْأَنْفُسِ عَلَيْكَ»

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: حضرت می فرماید: «بل هی اعزّ الانفس علیک» جان خودت، برای خودت عزیزتر است. با آن شوخی و تملق نباید کرد. در داستان های سنایی آمده است خانمی بود که یک دختر بیشتر نداشت؛ دختر بیمار شده بود و مادر کنار او، و به او دلداری می داد؛ و می گفت تو را از جان خود بیشتر دوست دارم. در حیاط، گاو تشنه شد؛ طنابش را باز کرد و می خواست آب بخورد، خمره ای وسط حیاط بود. سر را در خمره گذاشت؛ و سر در خمره گیر کرد. می خواست سر را به جایی بزند تا آن خمره بشکند؛ جایی را نمی دید ناگهان وارد خانه شد؛ مادر که مشغول ناز دادن دختر بود، با مشاهده صحنه ورود آن حیوان به داخل خانه، فکر کرد که عزرائیل آمده است. مادر وحشت زده به خیال اینکه با عزرائیل روبرو شده، گفت من بیمار نیستم؛ این دخترم است که بیمار است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در روایت آمده است که حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها ظرف آبی را به امیرالمؤمنین علیه السلام نشان داد تا آن را به همراه ایشان دفن کند. ظرفی که حاوی اشک های حضرت زهرا در راز و نیازهایش با خدای تعالی بود. به حضرت امیر علیه السلام عرض کرد از زمانی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود به حسب و نسب خود افتخار نکند و باید عمل کند؛ شب ها به راز و نیاز می پرداخت و اشک می ریخت. ملائکه آن اشک ها را جمع کرده و در ظرفی قرار داده اند. حضرت به امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کرد این را با من دفن کن که اگر خدای متعال فرمود چه آورده ام، آن را نشان دهم.