استاد محمد حاج ابوالقاسم دولابی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تفسیر آیه ۲۹ سوره فتح» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه با تلاوت فرازی از آیه ۲۹ سوره فتح «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» اظهار داشت: خدای متعال در این آیه نورانی به مهمترین ویژگی‌های پیامبر گرامی اسلام (ص) و همراهان ایشان اشاره می‌کند. همراهی با آن حضرت محدود به زمان حضور ظاهری ایشان نیست و تا روز قیامت، مؤمنان و مسلمانان در زمره همراهان ایشان محسوب می‌شوند. بنابراین اگر ما خود را از همراهان پیامبر می‌دانیم، باید این ویژگی‌ها را به جد در خود و زندگیمان ایجاد کنیم.

وی در ادامه به تبیین دو بال اصلی این ویژگی پرداخت و افزود: بر اساس این آیه، یکی از رموز اصلی پیروزی امت اسلام، "دوستی با مؤمنان" و "دشمنی با کفار" است. این دو ویژگی، لازم و ملزوم یکدیگرند. اگر کسی دلسوز امت اسلام باشد، مگر می‌شود که با دشمن این امت دست دوستی بدهد؟ از طرف دیگر، اگر همه نگاه‌ها معطوف به دشمن مشترک و خصم لعین شد، طبیعی است که انرژی‌ها صرف درگیری‌های بی‌حاصل داخلی نخواهد شد و کسانی که به دشمن مشترک می‌اندیشند، در داخل امت اسلام و کشور عزیز ایران، به دوستی با یکدیگر اولویت خواهند داد.

وی با اشاره به مصادیق این آیه در دو سطح ملی و بین‌المللی تصریح کرد: در سطح ملی، لازم است پیروان ولایت در درون مرزهای کشور عزیزمان ایران، اختلافات را کنار بگذارند و با دشمن مشترک با صلابت و قاطعیت برخورد کنند؛ همانطور که در هشت سال دفاع مقدس شاهد آن بودیم. در سطح بین‌المللی نیز، همه کشورهای اسلامی باید متحد شوند و اختلافات فی‌مابین (اعم از شیعه و سنی و اختلافات جغرافیایی) را کنار بگذارند و در برابر دشمن مشترک که در رأس آن‌ها رژیم غاصب صهیونیستی قرار دارد، با صلابت ایستادگی کنند.

استاد درس خارج حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به توصیف همراهان واقعی پیامبر (ص) پرداخت و گفت: همراهان پیغمبر، مانند خود ایشان، آمیزه‌ای از رحم و خشم و مهر و قهر هستند. آنان مانند آبند؛ گاهی سیراب می‌کنند و گاهی سیلاب می‌شوند. مانند آتشند؛ گاهی گرم می‌کنند و گاهی می‌سوزانند. مانند خاکند؛ گاهی می‌رویایند و گاهی می‌میرانند. اگر در هر یک از این ویژگی‌ها نسبت به دشمن یا دوست دچار اشتباه شوند، مسیر، نامبارک خواهد بود و احتمال پیروزی ضعیف می‌شود. آنان چون امیرالمؤمنین علیه‌السلام هستند؛ همان آقایی که پرچمدار جنگ خیبر است و درب قلعه خیبر را از جا می‌کند، اما در عین حال، دست مهربانی و مودتش همواره بر سر یتیمان استوار و سایه‌گستر است.

وی در ادامه به استناد آیات و روایات دیگر، به تبیین عمیق‌تر این اصل پرداخت و یادآور شد: خداوند در سوره ممتحنه (آیه ۱) می ‌فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ"؛ ای مؤمنان! دشمن من و دشمن خودتان را به دوستی اختیار نکنید. در سوره آل‌عمران (آیه ۲۸) نیز فرموده است: "لَا یَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْکَافِرِینَ أَوْلِیَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ"؛ مؤمنان نباید به جای مؤمنان، کافران را به دوستی بگیرند. در جای دیگر (آیه ۱۳۹ سوره نساء) می‌پرسد: "أَیَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ"؛ آیا اینها که دست دوستی به سوی دشمنان دراز می‌کنند، عزت را نزد آنان می‌جویند؟ مگر نمی‌دانند که عزت، قدرت، شوکت و صلابت، همه از ناحیه خدای متعال است؟

استاد حاج ابوالقاسم دولابی سپس به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) اشاره کرد و افزود: رسول گرامی اسلام (ص) در جمع اصحاب فرمودند: "یا عبادالله! برای خدا دوستی کنید، برای خدا دشمنی کنید. در راه خدا ولایت بورزید و در راه خدا دشمنی کنید." و تأکید کردند که ولایت خدا جز با این دو بال به دست نمی‌آید و انسان طعم ایمان را نمی‌چشد، هر قدر نماز و روزه‌اش زیاد باشد، مگر اینکه به این مقام برسد. این همان "تولّا و تبرّا" است که در معارف دینی ما جایگاهی والا دارد.

وی برای تبیین این مقام والا، به حدیثی قدسی اشاره کرد و گفت: خدای متعال به حضرت موسی (ع) وحی کرد: "ای موسی! آیا تا به حال کاری را فقط و فقط برای من انجام داده‌ای؟" موسی عرض کرد: "خدایا! من برای تو نماز خوانده‌ام، روزه گرفته‌ام، صدقه داده‌ام و بسیار به یاد تو بوده‌ام." خداوند فرمود: "این کارها همه به نوعی نفعش به خودت برمی‌گردد. نماز برهانی برای توست، روزه نگهبان توست، صدقه سایه‌ای بر سر توست و ذکر تو نوری برای هدایت خود توست. موسی! برای من چه عملی انجام داده‌ای؟" موسی عرض کرد: "خدایا! آن عملی که مخصوص توست به من بیان کن تا انجام دهم." خدا فرمود: "ای موسی! آیا تا به حال به خاطر من، فقط به خاطر من، با یکی از دوستان من دوستی کرده‌ای؟ آیا فقط به خاطر من با دشمن من دشمنی ورزیده‌ای؟ یعنی آنجا که دوستی با دوست من برای تو نفع مادی ندارد و آنجا که دشمنی با دشمن من برای تو هزینه دارد، آیا چنین رفتاری از تو سر زده است؟"»

استاد حوزه علمیه قم این حدیث را نشان‌دهنده عمق و اهمیت اصل "تولّا و تبرّا" به عنوان یکی از پایه‌های اساسی دین دانست و به زیارت عاشورا به عنوان تجلی‌گاه این اصل اشاره کرد: در زیارت پرفیض عاشورا می‌خوانیم: "سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَکُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَکُمْ". به حضرت اباعبدالله (ع) عرض می‌کنیم: آقا جان! همه کسانی که پیرو شما هستند، با آنان صلح و دوستی دارم و کسانی که در نقطه مقابل شما هستند، با آنان در جنگ و دشمنی خواهم بود.

وی در ادامه به تفسیر زیبای رهبر معظم انقلاب از این فراز اشاره کرد: «رهبر معظم انقلاب (مدظله‌العالی) می‌فرمایند: این "سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَکُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَکُمْ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ" به چه معناست؟ یعنی این کارزار میان جبهه حسینی و جبهه یزیدی تمام‌نشدنی است و ادامه دارد. جبهه حسینی خود را معرفی کرده است. "سلم لمن سالمکم" یعنی با هر کسی که در جبهه شماست، من خوبم. "حرب لمن حاربکم" یعنی با هر کسی که با جبهه شما می‌جنگد، می‌جنگم. این جنگ اشکال مختلفی دارد؛ در دوران شمشیر و نیزه یک جور است، در دوران اتم و هوش مصنوعی جور دیگر، در دوران تبلیغات با شعر و قصیده جور دیگر، در دوران اینترنت و کوانتوم نیز به همان نسبت متفاوت است. در دوران دانشجویی یک جور است، در دوران مدیریت و مسئولیت جور دیگر. در همه احوال، "حرب لمن حاربکم" نباید فراموش شود.

استاد دولابی به فرمایش امیرالمؤمنین (ع) در خطبه ۵۶ نهج‌البلاغه استناد کرد و گفت: کسانی که به امیرالمؤمنین اقتدا می‌کنند، مرزهایشان مرزهای ولایت الله و دشمنی با خداوند است. با دوستان خدا دوست و با دشمنان خدا دشمنند، حتی اگر این دشمن خدا به حسب ظاهر رابطه خویشاوندی با آنان داشته باشد. امیرالمؤمنین (ع) در این خطبه می‌فرماید: "وَ لَقَدْ کُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (ص) نَقْتُلُ آبَاءَنَا وَ أَبْنَاءَنَا وَ إِخْوَانَنَا وَ أَعْمَامَنَا"؛ ما در رکاب رسول خدا جهاد می‌کردیم و گاهی مجبور می‌شدیم در جنگ با بستگان خودمان رو‌به‌رو شویم. سپس می‌فرماید: "وَمَا یَزِیدُنَا ذَلِکَ إِلَّا إِیمَانًا وَ تَسْلِیمًا"؛ و این جز بر ایمان و تسلیم ما نمی‌افزود. "وَ مَضِیًّا عَلَی اللَّقَمِ وَ صَبْرًا عَلَی مَضَضِ الْأَلَمِ"؛ و این روحیه باعث می‌شد دردها را بهتر تحمل کنیم و بر سختی‌ها صبور باشیم و در جهاد با دشمن جدیت داشته باشیم.

وی با استناد به این فرمایش حضرت، نتیجه‌گیری کرد: اگر خداوند صداقت ما را ببیند، حتماً یاری‌مان خواهد کرد. بنابراین نکند کسی به خاطر اینکه بستگان او تابعیت رژیم صهیونیستی یا آمریکای جنایتکار را دارند، از رویارویی با این رژیم پرهیز کند. مولای ما امیرالمؤمنین (ع) می‌فرماید اگر در جنگ، خویشاوندان خودمان را هم در سپاه کفر می‌دیدیم، با آنان مقابله می‌کردیم.

استاد حاج ابوالقاسم دولابی در بخش پایانی سخنان خود دو تذکر مهم ارائه داد و تأکید کرد: اولاً، مهر و قهر و رحم و خشم باید شفاف باشد. مواضع دوپهلو، گاهی خودفریبی است و دردی را دوا نمی‌کند. لازم است صراحت و صلابت در این موضوع مورد توجه قرار گیرد، مخصوصاً مسئولان محترم و فعالان سیاسی باید با صراحت و صلابت، این دو ویژگی مهم را در عمل و گفتار خود رعایت کنند. نکته دوم این که این مهر و قهر باید به موقع باشد. قیام توابین بعد از شهادت امام حسین (ع) نتیجه‌ای نداشت، چون زمان آن گذشته بود. امروز وقت کمک به مردم مظلوم فلسطین است. شاید فردا دیر باشد.