به مناسبت فرا رسیدن سالگرد شهادت امام کاظم علیه السلام، استاد سید محمدرضا باقی اصفهانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «نصایحی از این امام همام» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امام کاظم علیه السلام فرمود: «المَعروفُ غُلٌّ لا يَفُكُّهُ إلاّ مُكافَأةٌ أو شُكرٌ» کسی که احسانی به شما کرد و کار خیری برای شما انجام داد و باری از شما برداشت، منتی بر شما دارد؛ و این احسان او غل و زنجیری است بر گردن شما؛ و این غل را کسی از شما باز نمی کند؛ الا دو چیز. از جمله «مکافأة» و اینکه کار خیری هم برای او انجام بدهید. و یا سپاسگزاری از آن شخص انجام دهند. گرچه اهل معروف و احسان نباید توقع از افرادی داشته باشند که برای او کار خیری انجام داده است؛ و تنها باید برای خدا و برای توشه آخرت باید کار کرد. اگر کسانی که واجب النفقه ما هستند را روزی می دهیم، باید برای خدا باشد؛ نه اینکه به امید آسایش بیشتر در ایام سالمندی ما باشد و اینکه آنها در آن ایام از ما نگهداری کنند. بی توقع باشیم تا بعدها از بی مهری های آنها ناراحت نباشیم. ائمه اطهار علیهم السلام به ما یاد دادند «انّما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاءا و لا شکورا انا نخاف من ربنا یوما عبوسا قمطریرا» باید بدانیم کاری که انجام می دهیم از آن باب است که دنیا را مزرعه آخرت می دانیم و اگر کاری می کنیم، از باب آن است که واجبات و مستحبات خودمان را انجام می دهیم؛ ولو اینکه شخص مقابل، واجب النفقه ما باشد. از این رو نباید از طرف مقابل، توقعی داشته باشیم.

وی افزود: از همین باب است اگر استادی به شاگردی درس می دهد، حتی توقع سلام هم نداشته باشد. گرچه بر اساس فرمایش استاد اگر کسی چیزی به کسی آموخت، او را عبد خود قرار داده است. اما لازم نیست با این راه ها اعمال خود را از بین ببرد. اگر بخواهد کاری کند، «حتی تکون اعمالی و اورادی کلها وردا واحدا و حالی فی خدمتک سرمدا» حتی اگر صله رحم انجام می دهد، نه به خاطر آن باشد فلانی اقوام ما است و یک روز ما هم به او محتاج می شویم. اگر کاری انجام می دهیم، برای رضای خدا باشد تا خدا هم ما را محتاج خلق نکند. اگر بر اساس رضای خدا به دیگرانی کمکی کردیم، خداوند متعال هم کسی را مأمور می کند تا دست ما را بگیرد.  صاحب احسان و معروف نباید چشم داشت به مکافأه یا چشم داشت به تشکر دیگران داشته باشد. «تو نیکی می کن و در دجله انداز» گرچه به شخصی که به او کمک شده است، گفته اند «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق» انسان نباید مانند گربه ای کور چشمش را به احسان دیگری نسبت به خود ببندد. «المَعروفُ غُلٌّ لا يَفُكُّهُ إلاّ مُكافَأةٌ أو شُكرٌ» این غل و زنجیر باز نمی شود مگر اینکه عوض کمک او کاری انجام دهی یا تشکر زبانی کنی.

استاد محمدرضا باقی اصفهانی در ادامه بیان کرد: امام کاظم علیه السلام در نصیحتی دیگر می فرماید: « مَن وَلَّدَهُ الفَقرُ، اَبطَرَهُ الغِنی؛ کسی که فقر او را به دنیا آورده و متولد کرده است، غنا و ثروت او را به سرگشتگی و حیرانی و بد مستی می کشاند. البته این کلام را فرموده اند تا کسانی که چنین موقعیت هایی دارند، مواظبت بکنند.  اگرچه همه در کسب مال حلال تلاش می کنند، اما اینگونه نیست که همه تدبیرها و زحمت کشیدن ها به نتیجه واحد و مطلوب برسد. چرا که «العبد یدبّر و الله یقدر» خداوند برای کسی می خواهد و برای کسی نمی خواهد. شاید خداوند بخواهد زمینه کسب درآمد بیشتر را برای کسی که حتی کار کمتری انجام داده، فراهم کند. نباید اینگونه باشد که انسان به شخصی که درآمد کمتری دارد، تمسخر کند؛ و یا واجبات مالی خود را انجام ندهد. اما بعضا دیده می شود که انسانی که مستطیع هم هست، به حج واجب نمی رود به این بهانه که دیگران به من چشم زخم می زنند. یا شخصی دیگر است که فرزندش نیازمند است؛ اما کمکی نمی کند؛ به این بهانه که من با زحمت پول را به دست آوردم؛ او هم خودش باید به اینجا برسد و از صفر، کار کند. افراد نوکیسه زیاد دیده ایم؛ فقیرزاده ای که به ثروت رسیده است؛ اما وظایف خود را انجام نمی دهد. «من ولّده الفقر، الطره الغنی» کسی که فقر او را متولد کرده، باید مراقبت کند که غالبا ثروت، او را به بَطَر و سرگشتگی و حیرانی و بدمستی می کشاند.