استاد میثم زنجیرزن از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «نگاهی به بسم الله الرحمن الرحیم» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: می دانیم که بسم الله الرحمن الرحیم هر سوره با سوره های دیگر فرق می کند؛ به اعتبار اینکه بسم الله الرحمن الرحیم، شبه جمله است و جمله تام نیست. یعنی باید اینگونه ترجمه کرد «به واسطه اسم اللهی که رحمان و رحیم است ...»، که نیاز به یک متعلق می خواهد؛ و متعلق آن در سوره ذیلش است. مثلا در سوره حمد، متعلق سوره بسمله می شود «أحمدُ» به واسطه سوره بسم الله خدا را حمد می کنم. بنابراین بسمله سوره حمد، غیر از بسمله سوره بقره است و باید متعلق آن را پیدا کنیم. بلکه می توانیم بگوییم بسمله به اعتبار هر آیه یک متعلق دارد. یعنی هر آیه در ذیل بسم الله الرحمن الرحیم معنا می شود. مثلا در آیه اول سوره حمد، می گوییم به واسطه اسم الله حمد خدا را بجا می آوریم؛ در آیه دوم خدا را می شناسیم؛ و در آیه سوم معادشناسی می کنیم؛ چون همه اینها مستجمع در اسم الله است.

وی افزود: اسم از وسم به معنای علامت است. و اسم الله یعنی علامت الله و به عبارت دیگر به واسطه علامت الله خدا را حمد می کنیم و به واسطه علامت الله خداشناسی و معادشناسی می کنیم و دیگر مسائل. در روایات هم به این مسأله اشاره شده است. الله حقیقتی است که مستجمع جمیع صفات و اسماء حضرت حق است. که تجلی آن فقط در انسان کامل، یعنی در حقیقت ولایت است. بنابراین اسم الله مساوق با حقیقت ولایت است. و ادلّ الدلیل بر حقیقت ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام، همین کلمه «بسم الله الرحمن الرحیم» است. حضرت امام حسن عسکری علیه السلام فرمود: علامات مؤمن پنج مورد است؛ یکی از آن موارد، جهر به بسم الله الرحمن الرحیم است. چون ولایت علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین علیه السلام را اعلام بدارد. پس اگر گفته شود، اسم الله و علامت الوهیت کیست و الله در چه حقیقتی تجلی کرد، می گوییم در انسان کامل و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام.

استاد زنجیرزن در ادامه بیان کرد: مذهب حقه تشیع قائل بر این است که بسم الله الرحمن الرحیم جزو سوَر است. بخلاف عامه جزو سور نمی دانند. بسم الله الرحمن الرحیم جمله تام نیست و شبه جمله است. تمام آیات قرآن و تمام سور باید تحت بسم الله الرحمن الرحیم تفسیر بشوند؛ یعنی تحت هیمنه ولایت. از این جهت تمام قرآن می شود تفسیر ولایت. به دیگر سخن، می توانیم بگوییم رابطه بسم الله الرحمن الرحیم با سوره ذیل آن رابطه لفّ و نشر است. یعنی در بسم الله الرحمن الرحیم سوره بقره اجمالا تمام معارف آن سوره در بسمله به صورت لفّ و بسیط، خلاصه شده است. همین بسم الله الرحمن الرحیم در بقره بخواهد ظهور تفصیلی پیدا کند و نشر بیابد، می شود سوره ذیل بسمله.

این استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: بسم الله الرحمن الرحیم هر سوره ای یک کارایی دارد؛ از همین باب است که اهل معرفت می گویند با بسم الله الرحمن الرحیم سوره حمد، انسان می توان کن فیکون کند و در ماده کائنات تصرف کند؛ نه با هر بسم الله الرحمن الرحیم. بسم الله الرحمن الرحیم هر سوره ای آثاری دارد؛ چرا که بسمله سوره بقره، غیر از بسمله آل عمران است. بسمله سوره بقره رنگ پذیرفته و منصبغ از تمام معارف آن سوره است. باید بشناسیم قرآن را، تا به واسطه هر کدام از این بسم الله الرحمن الرحیم ها، انسان بتواند تصرف کند. به بیان علامه حسن زاده آملی رضوان الله تعالی علیه،

به بسم الله الرحمن الرحیم است

که عارف در مقام «کن» مقیم است.

مقام کن، یعنی مقام تصرف، به جایی می رسد که عارف می تواند در پیرامون خود تصرف کند. اما این تصرف، بحسبه است. اگر می خواهد بارانی نازل بشود و یا بیماری را شفا بدهد .. ساحت هر کدام فرق می کند. «به واسطه اسم الله که رحمان و رحیم است ...» متعلق آن را باید در هر آیه و سوره معنا کنیم.