استاد محمد حسن شفیعی شاهرودی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «آیه ولایت، یکی از دلایل لزوم معرفت امام» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در بیان ادله لزوم معرفة الامام، به سه طیف از آیات قرآنی اشاره می شود. دلیل قرآنی نخست، یک فرمول و یک بسته قرآنی مشتمل بر شش فراز از آیات است. فراز اول: آیاتی که مضمونش انحصارهدایت، حکومت و ولایت در خداوند و تعهد خداوند بر هدایت خلق است. فراز دوم، نصب خلیفه، هادی و امام در راستای وظیفه فوق. (گویا خدا می خواهد بفرماید من جسم نیستم که هدایت و امامت را به عهده بگیرم؛ انسانی را با این عناوین به عنوان جانشین منصوب خواهم  کرد که خلیفه، هادی و امام هستند. فراز سوم: قرار دادن ولایت برای آنها. خداوند برای گروهی که اسمشان را خلیفه و امام گذاشته، ولایت هم قرار داده است.

استاد شفیعی شاهرودی در ادامه بیان کرد: در آیه 55 از سوره مائده تصریح می کند آن خلیفه، هادی و امام، ولایت مطلق دارد و خداوند ولایت خودش را به آنها اعطا کرده است. «انّما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکاة و هم راکعون» این آیه که به آیه ولایت معروف است، به خاتم بخشی امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره دارد؛ آیه ای که در آن دریایی از مطالب نهفته است. خداوند در این آیه تصریح می کند که ولایت «اولی الامر» استمرار ولایت رسول است و ولایت رسول هم استمرار ولایت خداوند متعال است.

وی افزود: خداوند در این آیه تصریح می کند کسانی بر شما ولایت دارند، باید دارای سه ویژگی مهم باشند. یکی ایمان واقعی داشته باشد. مؤمن واقعی کسی است که در دلش غیر خدا نباشد و در مقام عمل و رفتار هم هیچ گناهی از او سر نزند. تحلیل عقلی همین را می گوید؛ و الا کسی که مبتلا به شرک جلی و خفی است؛ مبتلا به گناهان کبیره و صغیره است، هرچند همیشه این کار را نکند و گاهی این کار را بخواهد انجام دهد، مؤمن واقعی نیستند. اینها در رتبه های بعدی ایمان قرار دارند؛ اما قرآن کریم در این آیه بدون هیچ قیدی فرمود «الذین آمنوا». از این رو مؤمن واقعی و حقیقی را در بر می گیرد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ویژگی دوم آن است که «یقیمون الصلاة» یعنی عبد خداوند باشد. از این رو بر ایمان واقعی تأکید می کند. از این رو می بینیم مسئول و مدیر جامعه باید رابطه خود و خدایش را اصلاح کند. و به همین خاطر خداوند متعال به ایمان و اقامه نماز اشاره می کند؛ یعنی هیچ وقت یاد خدا را فراموش نکند و برای غیر خدا کار نکند؛ و الا کسی  که در دل، هوای نفس و حبّ درهم و دینار دارد یا در مقام عمل، انواع گناهان صغیره و کبیره را انجام می دهد، نه نمازش نماز واقعی است و نه ایمانش ایمان واقعی است. و کسی که در ردیف خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قرار می گیرد، و خدا به چنین کسی می فرماید بر شما ولایت دارد، معلوم است که باید مؤمن واقعی و نمازگزار واقعی مراد باشد.

وی عنوان داشت: ویژگی سومی که اولی الامر و لایه های بعدی داشته باشند، آن است که «یؤتون الزکاة و هم راکعون» اگر چه به خاتم بخشی امیرالمؤمنین علیه السلام در رکوع اشاره دارد و می خواهد مصداق اول ائمه علیهم السلام را مشخص کند؛ ولی لایه های بعدی مدیریت هم باید به نکته ای که در این آیه نهفته است، توجه کنند. یک مدیر و یک مسئول باید همواره به فکر فقرا و مستضعفین و توده ضعیف جامعه باشد. و آیه اشاره دارد به حقیقت زکات و عمق زکات و حدّ اعلای دستگیری به فقرا و مستضعفان، که مافوق آن تصور نمی شود؛ تا جایی که حتی در حال رکوع و در حال نماز هم فقیری به او مراجعه می کند، ناامید برنمی گردد؛ در حالی که کدام مسئولی است اینچنین باشد. چنین کسی باید عهده دار امور جامعه باشد. یا تنها به فکر خود و خانواده و حزب خود است؛ یا آنچنان که به فکر اطرافیانش است، به فکر دیگران نیست.

استاد شفیعی شاهرودی خاطرنشان کرد: با بیانی که گذشت، جواب این سؤال هم معلوم می شود که اگر مصداق این آیه، امیرالمؤمنین علیه السلام به تنهایی است، پس چرا صیغه جمع به کار رفته است. چون در پاسخ خواهیم گفت اولا صیغه جمع آمد، چون در جواب می گوییم اشاره به دوازده امام است؛ یازده امام در صلب حضرت بودند و خداوند به آن اشاره دارد؛ چنان که در حدیث اجماعی از شیعه و سنی می خوانیم: «الأئمة ...» یا «الخلفاء ...» یا «الاوصیاء من بعدی اثنا عشر» چون ما دوازده امام بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم داریم، از این رو صیغه جمع آمده است. حتی در زیارتنامه امام حسین علیه السلام داریم: «اشهد انّک قد اقمت الصلاة و آتیت الزکاة» در حقیقت شهادت می دهیم که تو هم مصداق آیه ولایت هستی. «یؤتون الزکاة»

این استاد درس خارج حوزه افزود: نکته دیگری که در صیغه جمع نهفته، این است که خداوند خواسته است تکلیف لایه های بعدی مدیریت، مانند کارگزاران امیرالمؤمنین علیه السلام، و مسئولین و حاکمان بر مسلمانان و ولی فقیه را هم چه در عصر حضور و چه در عصر غیبت مشخص کند؛ چرا که آنها معصوم نیستند؛ مشخص می کند کسانی مانند مالک اشتر و محمد بن ابی بکر و بقیه استانداران و کارگزاران امام باید چه ویژگی داشته باشند. تکلیف آنها را هم خداوند مشخص می کند که در حدّ توانشان این سه ویژگی که در آیه بیان شده را داشته باشند. و مردم هم باید دقت کنند که مدیرانشان این سه ویژگی را دارند یا خیر. «ایمان»، «اقامه نماز» و دیگری «دغدغه برقراری عدالت اجتماعی و دستگیری از فقرا و مستضعفین»