استاد محمد ابراهیم کفیل از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «چه کنیم تا نماز برای ما مهم باشد»

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: باید به پاسخ این سؤال رسید که چه كنيم «نماز» به عنوان يك كار مهم، بلكه مهمترين كار برايمان مطرح باشد؟ در اين راستا راه‌ هايی را می توان از فرمایشات معصومین علیهم السلام استفاده نمود.

وی افزود: باید به این نکته توجه کرد که نماز، کوچ کردن به سوی خداوند متعال و ایستادن در برابر اوست. در روایت آمده است: «قال علی بن الحسین علیهماالسلام:وَ حَقُّ الصَّلَاةِ أَنْ تَعْلَمَ أَنَّهَا وِفَادَةٌ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَنَّكَ فِيهَا قَائِمٌ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا عَلِمْتَ ذَلِكَ قُمْتَ مَقَامَ الذَّلِيلِ الْحَقِيرِ الرَّاغِبِ الرَّاهِبِ الرَّاجِي الْخَائِفِ الْمُسْتَكِينِ الْمُتَضَرِّعِ الْمُعَظِّمِ لِمَنْ كَانَ بَيْنَ يَدَيْهِ بِالسُّكُونِ وَ الْوَقَارِ وَ تُقْبِلَ عَلَيْهَا بِقَلْبِكَ وَ تُقِيمَهَا بِحُدُودِهَا وَ حُقُوقِهَا» و حقّ‏ نماز اين است كه بدانى كه آن كوچ كردن به سوى خدا عزّ و جلّ است، و تو در آن حال در برابر خداى عزّ و جلّ ايستاده ‏اى، و چون اين معنى و موقعيت را دانستى در موضع بنده‏ اى مى ‏ايستى كه خوار و بي مقدار و زار و هراسان و اميدوار و ترسان و خاضع و متضرّع است، و كسى را كه در برابر او ايستاده است، به وسيله سكون و وقار خود بزرگ مي دارد. و در اين حال با صميم قلب بنماز رو مى‏آورى، و آن را با حدود و حقوقش بپا مي دارى.

توجه به آثار نماز

استاد کفیل در ادامه بیان کرد: توجه به مزد و پاداش و مقدار آن، در «اهتمام به عمل» مؤثر است. به عنوان مثال، اگر سه نفر، از فرد نجّاري درخواست ساختن ميزي را داشته ‌باشند و هر كدام مبلغي را پيشنهاد كنند مثلاً هزار تومان، ده‌هزار تومان، و صد هزار تومان، نجار با توجه به پولي كه هر كدام پيشنهادكرده، ميز مناسبي مي‌سازد؛ يعني توجه به مزد و مقدار آن، تلقّيِ او را نسبت به عمل مورد سفارش  مشخص مي ‌كند. و از طرف ديگر، بيانگر اهتمام پيشنهاددهنده است. در ادامه به نمونه ‌هايي از ثواب ‌هاي عظيم نماز را مرور مي‌ كنيم.

استاد کفیل خاطرنشان کرد: نماز کفاره گناهان است؛ در این زمینه به روایاتی اشاره می کنیم: امام صادق علیه السلام می فرماید: هر كه‏ نماز را با حق‏شناسى از آن بخواند خدايش بيامرزد. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع عَلَّمَ أَصْحَابَهُ فِي مَجْلِسٍ وَاحِدٍ أَرْبَعَمِائَةِ بَابٍ مِمَّا يَصْلُحُ لِلْمُؤْمِنِ فِي دِينِهِ وَ دُنْيَاهُ قَالَ علیه السلام : مَنْ أَتَى الصَّلَاةَ عَارِفاً بِحَقِّهَا غُفِرَ لَه» (بحارالانوار، ج 10، ص 106)

وی افزود: در روایت آمده است که سلمان می گوید: زیر سایه درختی در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم. شاخه ای از آن را گرفته، تکان دادند. برگ هایی از آن بر زمین ریخت. فرمودند: نمی پرسید که چرا چنین کردم؟ گفتیم: بفرمایید. فرمودند: هنگامی که مسلمانی به نماز می ایستد، گناهانش مانند برگ های این درخت بر زمین می ریزد. «عن سلمان رضي ‌الله عنه: قال: كنا مع رسول الله صلّي الله عليه و آله و سلّم فی ظلّ شجرة فأخذ غُصنا منها فنقضه فتساقط ورقه فقال صلّي الله عليه و آله و سلّم: اَ لا تسألون عمّا صنعتُ؟ قلنا: اخبرنا يا رسول الله صلّي الله عليه و آله و سلّم. قال: إنّ العبد المسلم إذا قام إلي الصلوة، تحاتت عنه خطاياه كما تحاتت ورق هذه الشجرة» (بحار الأنوار، ج‏79، ص 208)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: هر کس دو رکعت نماز با توجه بجا آورد پس از تمام کردن نماز بین او وخداوند هیچ گناهی باقی نمی ماند. «مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَيْفٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ :مَنْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ يَعْلَمُ مَا يَقُولُ فِيهِمَا انْصَرَفَ وَ لَيْسَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ ذَنْب» (الكافي، ج ‏3 ، ص 266)

وی افزود: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:اگربر در خانه شما نهری باشدودر شبانه روز، پنج بار از خانه بيرون آمده و بدن را در نهر شستشو دهيد، آیا اثرى از چرك و آلودگى در بدنتان باقی خواهد ماند؟ گفتیم: نه. فرمودند: همانا مثل نماز در ميان شما، مانند نهرى است كه هر بار نماز در شبانه روز، اثر گناهان گذشته را از بين مى ‏برد. «عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص : لَوْ كَانَ عَلَى بَابِ دَارِ أَحَدِكُمْ نَهَرٌ فَاغْتَسَلَ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْهُ خَمْسَ مَرَّاتٍ أَ كَانَ يَبْقَى فِي جَسَدِهِ مِنَ الدَّرَنِ شَيْ‏ءٌ قُلْنَا لَا قَالَ فَإِنَّ مَثَلَ الصَّلَاةِ كَمَثَلِ نَهَرِ الْجَارِي كُلَّمَا صَلَّى صَلَاةً كَفَّرَتْ مَا بَيْنَهُمَا مِنَ الذُّنُوب» (وسائل ‏الشيعة، ج 4، ص: 12)

استاد کفیل خاطرنشان کرد: در روایتی دیگر آمده است: هيچ نمازى وقتش فرا نمى‏رسد مگر آن كه فرشته‏اى ندا مى‏كند:بايستيد(حرکت کنید) به سوى آتشى‏ كه بر پشت خود افروخته‏ايد، پس آن را با خواندن نماز خاموش كنيد. «سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام: قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه  مَا مِنْ صَلَاةٍ يَحْضُرُ وَقْتُهَا إِلَّا نَادَى مَلَكٌ بَيْنَ يَدَيِ النَّاسِ قُومُوا إِلَى نِيرَانِكُمُ الَّتِي أَوْقَدْتُمُوهَا عَلَى ظُهُورِكُمْ فَأَطْفِئُوهَا بِصَلَاتِكُم» (أمالي الصدوق ص 496)

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: نماز از ثوابی عظیم برخوردار است. ابی کهمس می گوید: به ابو عبد اللَّه صادق (ع) گفتم: باارج ترين طاعتى كه انسان را به خدا نزديك كند و هيچ طاعتى به درگاه خدا محبوبتر از آن نباشد، چه طاعتى است؟ اباعبداللَّه گفت: بعد از شناخت اللَّه، هيچ طاعتى را باارجتر و پربهاتر از نماز نمى ‏شناسم .... و یک نماز واجب در نزد خداوند با هزار حج و هزار عمره ای که به خوبی انجام شود و مقبول درگاه الهی واقع شود، برابر است. «عن أَبِي كَهْمَسٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: قَالَ قُلْتُ لَهُ أَيُّ الْأَعْمَالِ هُوَ أَفْضَلُ بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ قَالَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ يَعْدِلُ هَذِهِ الصَّلَاةَ .... وَ صَلَاةٌ فَرِيضَةٌ تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ أَلْفَ حَجَّةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَاتٍ مُتَقَبَّلَات» (بحار الانوار؛ ج، ‏66 ص 405)

توجه به جايگاه نماز در دين

استاد کفیل خاطرنشان کرد: نماز «رأس اسلام» است.  پیامبر صلی الله علیه و آله زمانی که معاذ بن جبل را به یمن فرستادند؛ در ضمن سفارشاتشان به او فرمودند: کتاب خدا را به  ایشان بیاموز.... و بیشترین توجه خود را معطوف به نماز کن؛ چرا که پس از پدیرش اصل دین نماز مهمترین جایگاه را دارد. «يَا مُعَاذُ عَلِّمْهُمْ كِتَابَ اللَّهِ ...وَ لْيَكُنْ أَكْثَرُ هَمِّكَ الصَّلَاةَ- فَإِنَّهَا رَأْسُ الْإِسْلَامِ بَعْدَ الْإِقْرَارِ بِالدِّين» (بحار الانوار، ج ‏74، ص: 129)

وی افزود: نماز، وجه دين است. در روایت آمده است: هرچیزی چهره ای دارد وچهره دین شما نماز است پس مبادا شخصی چهره دینش را زشت و نازیبا گرداند وهرچیزی شروعی دارد وشروع نماز با تکبیراست. «مُحَمَّدٌ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَجْهٌ وَ وَجْهُ دِينِكُمُ الصّلَاةُ فَلَا يَشِينَنَّ أَحَدُكُمْ وَجْهَ دِينِهِ وَ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ أَنْفٌ وَ أَنْفُ الصَّلَاةِ التَّكْبِير» (الكافی، ج‏ 3، ص: 264)

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نماز «احبّ الأعمال إلي الله» است. در روایت آمده است: زید شحام می گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: خداوند عز وجل نماز را بیش از سایر اعمال دوست دارد و نماز آخرین سفارش همه پیامبران علیهم السلام است.چه منظره زیبایی است اینکه شخصی غسل کرده یا وضوی مطلوبی گرفته و در مکانی خلوت و به دور از چشم دیگران به رکوع و سجده مشغول شود. زمانی که بنده ای سر بر خاک می نهد و سجده می کند صدای شیطان به ناله بلند می شود که ای وای این بنده اطاعت خدای را نمود و من نافرمانی کردم و او سجده کرد و من امتناع نمودم. «عَنْ زَيْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الصَّلَاةُ وَ هِيَ آخِرُ وَصَايَا الْأَنْبِيَاءِ علیهم السلام فَمَا أَحْسَنَ الرَّجُلَ يَغْتَسِلُ أَوْ يَتَوَضَّأُ فَيُسْبِغُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَتَنَحَّى حَيْثُ لَا يَرَاهُ أَنِيسٌ فَيُشْرِفُ عَلَيْهِ وَ هُوَ رَاكِعٌ أَوْ سَاجِدٌ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ نَادَى إِبْلِيسُ يَا وَيْلَاهْ أَطَاعَ وَ عَصَيْتُ وَ سَجَدَ وَ أَبَيْت» (الكافي، ج ‏3، ص: 270)

وی عنوان داشت: نماز «نور چشم پيامبر» رسول الله صلّي الله عليه و آله و سلّم است. آن حضرت به ابوذر فرمودند: خداوند فرا ستایش نور چشم مرا در نماز قرار داده است وچنان مرا علاقه مند به نماز ساخته که گرسنه را علاقه مند به غذا وتشنه را علاقه مند به آب.البته محبت گرسنه وتشنه به غذا و آب موقت است ولیکن من از نماز سیری ندارم. «يَا أَبَا ذَرٍّ جَعَلَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قُرَّةَ عَيْنِي فِي الصَّلَاةِ- وَ حَبَّبَ إِلَيَّ الصَّلَاةَ- كَمَا حَبَّبَ إِلَى الْجَائِعِ الطَّعَامَ وَ إِلَى الظَّمْآنِ الْمَاءَ- وَ إِنَّ الْجَائِعَ إِذَا أَكَلَ شَبِعَ وَ إِنَ‏الظَّمْآنَ إِذَا شَرِبَ رَوِيَ- وَ أَنَا لَا أَشْبَعُ مِنَ الصَّلَاة» (بحار الأنوار؛  ج ‏74؛ 80)

وی افزود: نماز «عامل نزديك شدن به خدا» است. در روایت آمده است: نماز عامل نزدیکی پارسایان به خداوند است. «عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام: قَالَ الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِي‏» (الكافي؛ ج‏ 3 ؛ 265)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نماز «بهترين موضوع» است. ابوذر می گوید به پیامبرصلی الله علیه و آله عرض کردم: مگر نماز چیست که مرا به آن توصیه (ویژه) نمودید؟ فرمودند: بهترین موضوع است.حال هر کس (مخیراست) که بهره خود را اندک کند یا بسیار نماید. «عن أبي ذر: فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي بِالصَّلَاةِ فَمَا الصَّلَاةُ- قَالَ خَيْرُ مَوْضُوعٍ فَمَنْ شَاءَ أَقَلَّ وَ مَنْ شَاءَ أَكْثَر» (بحار الانوار؛ ج ‏74؛ ص 72)

استاد کفیل خاطرنشان کرد: نماز «عمود خیمه دين» است. مثل‏ نماز مثل ستون چادر (خيمه‏) است، كه تا ستون محكم باشد، طنابها و ميخها و پوش، (بر سر پا و) سودمند خواهد بود؛ و تا ستون بشكند (و از جا در رود)، هيچ طناب و ميخ و پوشى به درد نمى‏خورد (و چادر بر پا نخواهد ماند- «بر پا نبود خيمه بى‏ستون») «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَثَلُ الصَّلَاةِ مَثَلُ عَمُودِ الْفُسْطَاطِ إِذَا ثَبَتَ الْعَمُودُ نَفَعَتِ الْأَطْنَابُ وَ الْأَوْتَادُ وَ الْغِشَاءُ وَ إِذَا انْكَسَرَ الْعَمُودُ لَمْ يَنْفَعْ طُنُبٌ وَ لَا وَتِدٌ وَ لَا غِشَا» (الكافي؛ ج ‏3, ص: 266)

.

وی اضافه نمود: نماز، اولين چيزي است كه مورد سؤال واقع مي ‌شود. در روایت آمده است: در روز قیامت،ابتدا به نمازبنده توجه می شود اگرشایسته پذیرش بود به بقیه اعمال او هم توجه می شود واگر شایسته پذیرش نبود به هیچیک از اعمالش توجه نمی شود.مثل اين كه دكتری به مريض مي‌گويد: از اين نسخه اگر فلان دوا را نخوري، مصرف بقية دواها بي‌فايده است. يا معلم به دانش‌آموز مي‌گويد: اگر به فلان سؤال جواب‌ندهي، ورقه‌ات را تصحيح‌نمي‌كنم. يا به كسي گفته‌مي‌شود: از اين كتاب اگر فلان صفحه را نخواني، گويي اصلاً كتاب را نخوانده‌اي.به عبارت دقیق تر نمازمحصول کارخانه زندگی وبندگی انسان است که کیفیت مطلوب آن از سلامت همه دستگاهها و عرصه ها حکایت دارد. «اوّلُ ما ينظر في عمل العبد في يوم القيامة، في صلوته؛ فإن قُبلَت، نظر في غيرها، و إن لم‌تقبل، لم‌ينظر من عمله بشيئ.» (بحار الأنوار؛ ج ‏79؛ ص 227)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نماز «بهترين اعمال بعد از معرفت» است. به امام صادق علیه السلام گفتم: باارجترين طاعتى كه انسان را به خدا نزديك كند و هيچ طاعتى به درگاه خدا محبوبتر از آن نباشد، چه طاعتى است؟ ابو عبد اللَّه گفت: بعد از شناخت، هيچ طاعتى را باارجتر و پربهاتر از نماز نمى ‏شناسم. نشنيده ‏اى كه بنده صالح خدا عيسى بن مريم گفته است: «و خداوند مرا به اداى نماز سفارش كرد» «عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ أَفْضَلِ مَا يَتَقَرَّبُ بِهِ الْعِبَادُ إِلَى رَبِّهِمْ وَ أَحَبِّ ذَلِكَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا هُوَ فَقَالَ مَا أَعْلَمُ شَيْئاً بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ أَفْضَلَ مِنْ هَذِهِ الصَّلَاةِ أَ لَا تَرَى أَنَّ الْعَبْدَ الصَّالِحَ- عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ علیه السلام قَالَ وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ» (الكافي، ج ‏3؛ 264)

وی افزود: خداوند متعال از اموري چون شرب خمر به دليل اينكه (علاوه بر ايجاد عداوت و بغضاء)  انسان را از یاد خدا و نماز باز مي‌ دارد، نهی نموده است.  «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.إِنَّما يُريدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ» (مائده، 90 و 91)

استاد کفیل خاطرنشان کرد: خداوند متعال مسلمانان را از ارتباط دوستانه با اهل كتاب و كفار به دليل اين كه دين  و نماز را به بازي و مسخره مي ‌گيرند، باز داشته است. «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ الْكُفَّارَ أَوْلِياءَ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ. وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ» (مائده 57 و 58)