استاد علی فاضلی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «فرصت جوانی» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: فراز و نشیب زندگانی سه مرحله دارد. کودکی، جوانی و پیری. قران می ­فرماید: ضعیف بودید، نیرومندتان کردیم و دوباره ناتوان خواهید شد. «اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً وَ شَيْبَةً يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ هُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ.» زندگی همانند صعود و فرود از یک کوه است. دوره قدرت انسان و قله آن جوانی است. از این رو جشن بلوغ در تمام نقاط دنیا مرسوم بوده است. باید مواظب بود؛ زیرا این دوره روزی به پایان می ­رسد. «وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَ فَلا يَعْقِلُونَ». امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام می ­فرمود: ارزش دو چیز را بعد از فقدان آنها می­یابیم: جوانی و تندرستی. «شَيْئَانِ لَا يَعْرِفُ فَضْلَهُمَا إِلَّا مَنْ فَقَدَهُمَا الشَّبَابُ وَ الْعَافِيَة.» (تصنيف غرر الحكم، ص 324)

وی افزود: این سن، ترکیبی از ضعف و قوت است. نیروی کاری، نشاط و حرارت جوانی و سلامت روانی نقطه قوت یک جوان است. کم­ تجربگی، ضعف قدرت عقلانی و اوج ­گیری غرایز نفسانی نیز نقطه ضعف جوانی است. یک جوان نه کودک بی ­تجربه و نه پیر توانا است. باید از نقاط قوتشان بهره برد و بر نقطه ضعفشان شکیبا بود و آن را هدایت کرد. ضعف جوان تا حدی است که از آن به مستی و جنون تعبیر شده است. پیامبر اکرم (ص) فرمود: جوانی شعبه ­ای از دیوانگی است. «الشَّبَابُ شُعْبَةٌ مِنَ الْجُنُونِ». سید مرتضی در توضیح این سخن می­نویسد: جوان (به سبب ضعف تجربه و شدت غریز) زشت را زیبا و حوصله و حلم را سفاهت می­ پندارد. این کار او به مستی و دیوانگی تشبیه شده است. «و هذا القول مجاز، و المراد أنّ الشباب يحسّن القبيح، و يسفّه الحليم، و يحلّ مسكة المتماسك، و يكون عذرا للمتهالك، فمن هذه الوجوه يشبّه صاحبه بالسكران من الخمر، و المغلوب على العقل.» (المجازات النبوية، ص 195)

استاد فاضلی در ادامه بیان کرد: امیرالمؤمنین علی علیه السلام نیز فرمود: از مستی مال، قدرت، دانش، مدح و جوانی بپرهیزید. آنها بوی بدی دارند و عقل و متانت را می­ ستایند. «يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يَحْتَرِسَ مِنْ سُكْرِ الْمَالِ وَ سُكْرِ الْقُدْرَةِ وَ سُكْرِ الْعِلْمِ وَ سُكْرِ الْمَدْحِ وَ سُكْرِ الشَّبَابِ فَإِنَّ لِكُلِّ ذَلِكَ رِيَاحاً خَبِيثَةً تَسْلُبُ الْعَقْلَ وَ تَسْتَخِفُّ الْوَقَار.» (تصنيف غرر الحكم، ص66)

وی تأکید کرد: خودكشى در میان نسل جوان بیشتر است. امروزه نامش را حساسيت می ­گذارند، ولی حقيقتش كم ظرفيتى است. اين نسل، طالب تجدد، تغيير و تجديد سازمان هاى كهنه اجتماعى است؛ مانند پسرى كه بزرگ شده و می ­خواهد خانه پدرى را از نو بسازد. (يادداشت هاى استاد مطهرى، ج‏2، ص296 و 297) اگر اهل تجربه دست او را نگیرند، ویرانی ببار می ­آید. هر جدیدی کاملتر نیست.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: قوت جوان نیز در حدّی است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، مُصعب بن­عُمیر را به عنوان اولین معلّم قرآن به مدینه فرستاد. او 18 سال داشت، ولی در طول یک سال مدینه را آماده حضور پیامبر کرد. ایشان عُتّاب بن اُسیدِ 21 ساله را اولین امیر مکه قرار داد و فرمود: اهل مکه اهل الله هستند، اگر بهتر از تو می ­یافتم، او را می گماشتم. به اهل مکه نیز فرمود: نگویید او جوان است. همیشه چنین نیست که برتر یک جمع بزرگتر آنان باشد. « وَ لَا يَحْتَجَّ مُحْتَجٌّ مِنْكُمْ فِي مُخَالَفَتِهِ بِصِغَرِ سِنِّهِ فَلَيْسَ الْأَكْبَرُ هُوَ الْأَفْضَلَ بَلِ الْأَفْضَلُ هُوَ الْأَكْبَرُ وَ هُوَ الْأَكْبَرُ فِي مُوَالاتِنَا وَ مُوَالاةِ أَوْلِيَائِنَا وَ مُعَادَاةِ أَعْدَائِنَا» (بحار الأنوار، ج‏ 21، ص 123)

وی افزود: ایشان به هنگام رحلت، لشکر بزرگی برای مقابله با رومیان فرستاد. همه بزرگان مهاجر و انصار را در آن قرار داد. سپس اسامه بن ­زید را امیر لشکر کرد. اسامه کمتر از بیست سال داشت.

استاد علی فاضلی خاطرنشان کرد: نباید تنها ضعف یک جوان را دید. ابو أیّوب از وفاداران به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می ­باشد. می ­گوید: در همه جنگ های حضرت حضور داشتم، جز یک جنگ که حضرت جوانی را بر آن گماشت. او تا پایان عمر پشیمان بود و می ­گفت: به من چه ربطی داشت که پیامبر چه کسی را برگزید. (اسد الغابه، ج 2،  ص81)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همگان مسئول از جوانان هستند. قرآن می ­فرماید: نسل جدید را هدایت کنید تا پاداش کامل بگیرید. «وَ أَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَ إِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِين أُولئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ ما عَمِلُوا»

وی افزود: جوان نیز نباید مغرور قوت جسمانی خود شود و از تجربه بزرگترها بی ­بهره بماند. امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: تدبیر پیر بهتر از نیروی جوان است. بسيار باشد با تدبير فتحى ممکن شود كه با زوزبازو ممكن نبود. « رَأْيُ الشَّيْخِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ جَلَدِ الْغُلَام‏. (نهج البلاغة، ص 483 و شرح آقا جمال بر غرر الحكم، ج ‏4، ص 94)

استاد علی فاضلی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: مسائل مهم دوره جوانی عبارتند از فرصت و هویت جوانی، رشد ، تحول و انتخاب او.

فرصت جوانی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: جوانی مهمترین سرمایه زندگانی است. زمانی بی ­تکرار برای تحول، تغییر و تصمیم هاست. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: شما را به جوانان سفارش می ­کنم که دلی رقیق دارند و فضیلت را می ­پذیرند. آنان بودند که پیش از دیگران مرا پذیرفتند. قدر جوانی را پیش از رسیدن پیری بدانید. خدا جوانی را که در اطاعت او باشد، دوست دارد. خدا جوانی را که غرور ندارد و هوسرانی نمی ­کند، تحسین می­ کند. «يعجب ربك من الشّاب ليست له صبوة.» (کتاب الحدیث، ص349 و نهج الفصاحة، ص 225، 316 و 801) جوان تائب همانند یحیای پیامبر است. جوان بی ­توبه، همانند نهری بی ­آب است. «شَابٌّ لَا تَوْبَةَ لَهُ كَنَهَرٍ لَا مَاءَ لَهُ وَ امْرَأَةٌ لَا حَيَاءَ لَهَا كَطَعَامٍ لَا مِلْحَ لَهُ». (مجموعة ورام، ج ‏2، ص 119و إرشاد القلوب، ج‏ 1، ص 193)

وی افزود: امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: جوان دانا بهتر از پیر نادان است. علم را در کودکی بیاموزید تا در بزرگی آقا شوید. دنیا و جوانی چقدر زودگذر هستند. «غلام عاقل خير من شيخ جاهل. نثر اللآلئ»، (ترجمه، ص88). «تعلموا العلم صغارا تسودوا به كبارا». (شرح نهج البلاغة، ج‏ 20، ص 267.) «مَا أَقْرَبَ الدُّنْيَا مِنَ الذَّهَابِ وَ الشَّيْبَ مِنَ الشَّبَابِ وَ الشَّكَّ مِنَ الِارْتِيَاب‏.» (تصنيف غرر الحكم، ص 134)

استاد فاضلی در ادامه بیان کرد: قران کریم می ­فرماید: با سهمی که در دنیا داری زندگانی آخرت را بطلب. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می ­فرماید: سهم ما همان سلامتی، نیرومندی، فراغت، شادابی و جوانی است. «وَ ابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ» قَالَ لَا تَنْسَ صِحَّتَكَ وَ قُوَّتَكَ وَ فَرَاغَكَ وَ شَبَابَكَ وَ نَشَاطَك‏ أَنْ تَطْلُبَ بِهَا الْآخِرَةَ.» (امالي صدوق، ص 229)

وی در ادامه بیان کرد: رشد جسمی، عقلی، اخلاقی، علمی و عرفانی ­(تقوائی) انسان ­در دوره جوانی­ است. وزن متوسط مغز انسان به ­هنگام تولد 330 گرم است و وزن­ نهایی آن در بیست ­سالگی 1300 گرم می­ شود. (جوان، ج 1، ص 126)

استاد علی فاضلی خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین علی علیه السلام می ­فرماید: عقل انسان تا 28 و نهایت تا 35 سالگی کامل می شود. پس از آن تنها می ­توان از تجارب بهره برد. «يُسْتَكْمَلُ طُولُهُ فِي أَرْبَعٍ وَ عِشْرِينَ وَ يُسْتَكْمَلُ عَقْلُهُ فِي ثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ سَنَةً وَ مَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ بِالتَّجَارِبِ.» (مستدرك الوسائل، ج ‏1، ص 86 و مكارم الأخلاق، ص 223)

وی افزود: دانشمندان بزرگ همگی در جوانی تلاش کرده ­اند. میرزا علی ­آقای شیرازی می ­گفت: یکی از اساتید من در فقه و فلسفه استاد تمام بود. ولی فلسفه را روانتر از فقه تدریس می­ کرد؛ زیرا آن را در جوانی فرا گرفته بود. تهذیب نفس نیز در جوانی آسان است. تغییر حالات روانی در میانسانی بسیار سخت است. از این رو، باید خود جوان و پدر و مادر او به شکل­گرفتن هویت، اندیشه و تصمیم ­گیری جوان توجه زیادی داشته باشند.