استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «درسی از دعای روز هفتم ماه مبارک رمضان» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در دعای هفتمین روز از ماه رمضان می خوانیم: « "اللَّهُمَّ أَعِنِّي فِيهِ عَلَى صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ وَ جَنِّبْنِي فِيهِ مِنْ هَفَوَاتِهِ وَ آثَامِهِ وَ ارْزُقْنِي فِيهِ ذِكْرَكَ بِدَوَامِهِ بِتَوْفِيقِكَ يَا هَادِيَ الْمُضِلِّينَ " خدایا مرا در اين روز بر روزه و اقامه نماز يارى كن و از لغزش ‌ها و گناهان دور ساز و ذكر دايم نصيبم فرما به حق توفيق بخشى خود، اى رهنماى گمراهان عالم

وی افزود: در بخشی از دعا از خدا تمنا می کنیم خدایا مرا در اين روز بر روزه و اقامه نماز يارى كن" خدای تبارک و تعالی، در طول سال هرچه منتظر ماند تا سری به او بزنیم، نشد؛ لذا ماه مبارک رمضان را تقدیم امت پیامبر اعظم (ص) کرده و فضا را برای بهره وری هرچه تمامتر مهیا نموده، و با وجوب روزه در ماه مبارک رمضان، دست ما را گرفته و کشان کشان به ضیافت شاهانه رسانده آنهم ازنوع اجباری!

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: درکتاب برای مهمانی خدا آمده است: "ضیافت اجباری رمضان، نشانه‌ ای از محبت خداست؛ خدایی که همیشه منتظر می ‌شد تا خودمان به سوی او برویم، دیگر در این ماه منتظر اراده و اقدام بنده ‌های خود نمی ‌شود و با وجوب تکوینی رمضان، انگار ناز خود را کم کرده و دست همه را گرفته، بر سر سفرۀ رحمتش آورده است. مهمانی اجباری ترکیبی از عظمت و محبت خدا نسبت به بندگان است. خدا به ‌قدر کافی برای خوب‌ شدن به ما آزادی داده است. دیگر وقت آن است که خدا ما را قدمی به ‌سوی خود بکشاند. اجبار خدا، از شدت علاقه‌اش به بندگان است." (بخشی از کتاب "برای مهمانی خدا آماده شویم)

وی افزود: خدا به پیامبرش فرموده تا به مهمانان بگوید، من آماده ام تا به حرفشان گوش کنم و خواسته آنها را برآورم. "پس، از پروردگار خویش با نیت های راستین و دل‌ های پاک، بخواهید که توفیق روزه این ماه و تلاوت قرآن در آن را به شما عنایت فرماید".

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: استاد جواد محدثی می گوید: "دعا، بايد از عمق جان برآيد و خواسته دل باشد, جملات دعا، بايد شعله هايى از روح دردمند و نيازمند و جستجوگر و طالب و عاشق انسان باشد.

وی در ادامه بیان کرد: خداوند به عيساى مسيح علیه السلام وحى كرد: "اى عيسى! مرا بخوان و دعا كن، همچون غريقى كه فرياد رسى ندارد.اى عيسى! همواره در تنهايى ها به ياد من باش،بدانكه از ناله ها و نجواها خوشحال مى شوم، در نيايش، «زنده» باش، نه «مرده»! در نيايش بايد «قلب» را پيش خدا برد. اين ظرف را بايد پر از خدا كرد، بايد خدا را فرياد كرد، تا ناله به جايى برسد، تا «لبّيك» اجابتى از سوى پروردگار آيد، تا رخصت بار يافتنى به آن بارگاه، داده شود. درست است كه خداوند از ما عبادت خواسته و به نماز و روزه فرمان داده است، ليكن در موفّق شدن به اينها نيز، خدا بايد خود، يارى كند. شبهاى پربركت، سحرهاى پر معنويت، روزهايى كه سفره ضيافت الهى گسترده است. زمينه عمل آماده است، امّا بايد خداوند توفيق دهد بر «صيام» و «قيام». تا از «لغزش»ها، «گناهان»، دورى كنيم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: البته در این راه، موانع فراوان است. در طريق عمل، با موانعى روبه رو هستيم. نفس، سنگ اندازى مى كند، دل، تمايل به هوس و شهوات دارد، غرور و رياست طلبى و خودخواهى گاهى زبانه مى كشد، ابليس در جهت بازداشتن ما از پرداختن به حق، وسوسه مى كند، بالأخره دشمنانى درونى و بيرونى داريم كه بايد از چنگشان رها شويم تا به خدا برسيم. امدادهاى الهى، بايد «همراه» ما باشد. چراکه

طىّ اين مرحله، بى همرهى خضر مكن،            ظلمات است، بترس از خطر گمراهى

وی افزود: آنچه كه در اين فراز، در دعاى امروز از خداوند خواسته ايم، «دوام ذكر» است، نه فقط «ذكر»، نه اينكه يك بار، يا دوبار، به ياد خدا بيفتيم، نه... بلكه هميشه به ياد خدا بودن و خدا را در ياد داشتن و عظمت و آگاهى و علم و بصيرت و شنوايى او را در نظر داشتن. نماز خواندن مهمّ نيست، بايد اهل نماز بود. ذكر مرحله اى مفيد نيست، ذكر مدام، سازنده است. مرحوم، ملاّاحمد نراقى گفته است: ياد خدا كردن، نفع آن در صورتى است كه دوامى داشته باشد، يعنى دائم يا اكثر اوقات در ياد خدا باشد و با زبان او را ياد كند، با حضور قلب و فراغت دل و توجّه تام به خداوند علاّم، تا اينكه فكر او در دل قرار گيرد و انوار عظمت او بر دل بتابد و از اشراقات خورشيد جمال او، سينه گشاده گردد...".(منبع : سيناي نياز ؛ جواد محدثي)

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: در فقره ای از این دعا می خوانیم: "وَجَنِّبْنی فیهِ مِنْ هَفَواتِهِ وَ اثامِهِ". خدایا ماه رمضان ما را از لغزشها و گناهان حفظ کن.علامه سيد عبدالله شُبّر می گوید: "روزه تسلط بر دشمن خداست. زيرا وسيله شيطان در فريب انسان شهوات انساني است و خوردن و آشاميدن باعث تقويت شهوات مي‌شوند، بنابراين روزه خلع سلاح دشمن است".  

وی افزود: علماى اخلاق و سير و سلوك، روزه را از نظر مراتب و از زاويه نقشى كه در تكامل انسان دارد، به سه دسته تقسيم مى کنند.

اول؛ روزه عوام:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اين مرتبه از روزه، با پرهيز از مفطِرات و مبطلات روزه صورت مى پذيرد، اين مرتبه از روزه، آسان ترين و پايين ترين مرتبه روزه است. در روایتی از رسول خدا (ص) می خوانیم: "إنَّ أيسَرَ مَا افتَرَضَ اللّه تَعالى عَلَى الصّائِمِ في صِيامِه، تَركُ الطَّعامِ وَالشَّرابِ" (شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، مؤسسه آل البيت، سال ۱۴۰۹ هـ. ق، ج‌۱۰، ص ۱۶۴)» آسان ترين چيزى كه خداى متعال بر روزه دار در روزه دارى اش واجب ساخته است، نخوردن و نياشاميدن است»

و نیزرسول خدا صلى الله علیه وآله فرموده اند: "رُبَّ صَائِم حَظُّهُ مِن صِیامِه الجُوعُ والعَطَشُ". ( بحارالانوار، ج 96، ص 289)." چه بسا روزه دارى که بهره اش از روزه گرفتن، گرسنگى و تشنگى است.  این افراد چشم، گوش و زبانشان روزه نیست بلکه مشغول گناه است.

دوم؛ روزه خواص:

وی افزود: در اين مرتبه از روزه، روزه دار، تنها به پرهيز از مفطرات روزه، بسنده نمى كند؛ بلكه از همه حرام هاى الهى پرهيز مى نمايد. از اين رو، اجتناب از مفطرات، شرط صحت و درستىِ روزه است و اجتناب از سایر محرمات الهی. در روایتی از رسول خدا صلى الله علیه و آله می خوانیم: "أربَعَةٌ تُفسِدُ الصَّومَ وأعمالَ الخَيرِ: الغيبَةُ، وَالكَذِبُ، وَالنَّميمَةُ، وَالنَّظَرُ إلَى الأَجنَبِيِّ" (مشکینی ،علی، تحریر المواعظ العددیه، قم، الهادی، ۱۳۸۲، ص ۳۳۱.)، «چهار چيز، روزه و كارهاى نيك را خراب مى كند: غيبت، دروغ، سخن چينى، و نگاه به نامحرم»

و در روایت دیگری می خوانیم که حضرت علی علیه السلام می فرماید که خداوند متعال در ضمن حدیث معراج خطاب به پیامبر صلى الله علیه وآله فرمود: "يا أحمَدُ، لَيسَ شَيءٌ مِنَ العِبادَةِ أحَبَّ إلَيَّ مِنَ الصَّمتِ وَالصَّومِ؛ فَمَن صامَ ولَم يَحفَظ لِسانَهُ كانَ كَمَن قامَ ولَم يَقرَأ في صَلاتِهِ، فَاُعطيهِ أجرَ القِيامِ ولَم اُعطِهِ أجرَ العابِدينَ" (ديلمى، شيخ حسن، إرشاد القلوب إلى الصواب، قم، شريف رضي، ۱۴۱۲ق، ج‌۱، ص ۲۰۵) «اى احمد! هيچ عبادتى نزد من، محبوب تر از سكوت و روزه نيست. پس، هر كه روزه بدارد، ولى زبانش را نگه ندارد، همچون كسى است كه به عبادت، ايستاده، امّا در نمازش قرائت ندارد. پس به او پاداش ايستادن به نماز را مى دهم؛ امّا پاداش عبادتگران را به او نمى دهم».

و نیزحضرت زهراعلیها السلام مى فرمایند "ما یَصْنَعُ الصائِمُ بِصِیامِهِ إِذا لَمْ یَصُنْ لِسانَهُ وَسَمْعَهُ وَبَصَرَهُ وَجَوارِحَه". (دعائم الاسلام، ج 1، ص 268). اگر روزه دار زبان و گوش و چشم و اعضا و جوارح خود را نگه ندارد، روزه به چه کارش مى آید؟

سوم؛ روزه خواص الخواص:

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: اين مرتبه از روزه، با باز داشتن قلب و نگهدارى آن از هر چيزى كه اشغال كننده دل (چه حلال و چه حرام) است بجز خدا، به دست مى آيد. روزه خواصّ خواص، روزه دل از همّت هاى دون و انديشه هاى دنيوى و باز داشتن كلى آن از غير خداوند است. شكستن اين مرتبه از روزه، با انديشه درباره غير خدا و قيامت، و فكر درباره دنيا تحقّق مى يابد، مگر دنيايى كه به خاطر دين خواسته شود، كه چنين دنياي، توشه آخرت است و دنيای مذموم نيست».

امام على علیه السلام مى فرمایند" : صَوْمُ القلبِ خَیْرٌ مِن صیامِ اللِّسانِ، وصِیامُ اللِّسانِ خَیرٌ من صِیامِ البَطْنِ" (میزان الحکمه، ج 5، ص 471). روزه قلب بهتر است از روزه زبان و روزه زبان بهتر است از روزه شکم. (برگرفته ازکانال مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی).

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در بخشی از دعای هفتم می خوانیم: "وَجَنِّبْنی فیهِ مِنْ هَفَواتِهِ وَ اثامِهِ". خدایا ماه رمضان ما را از لغزش ها و گناهان حفظ کن.

وی افزود: ویژگی های روزه کامل از دیدگاه امام صادق علیه السلام اینچنین است: " قَالَ إِنَّ الصِّيَامَ لَيْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَحْدَهُ ثُمَّ قَالَ قَالَتْ مَرْيَمُ- إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً أَيْ صَوْماً صَمْتاً وَ فِي نُسْخَةٍ أُخْرَى أَيْ صَمْتاً فَإِذَا صُمْتُمْ فَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ وَ غُضُّوا أَبْصَارَكُمْ وَ لَا تَنَازَعُوا وَ لَا تَحَاسَدُوا قَالَ وَ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ ص امْرَأَةً تَسُبُّ جَارِيَةً لَهَا وَ هِيَ صَائِمَةٌ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ص بِطَعَامٍ فَقَالَ لَهَا كُلِي فَقَالَتْ إِنِّي صَائِمَةٌ فَقَالَ كَيْفَ تَكُونِينَ صَائِمَةً وَ قَدْ سَبَبْتِ جَارِيَتَكِ إِنَّ الصَّوْمَ لَيْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صُمْتَ فَلْيَصُمْ سَمْعُكَ وَ بَصَرُكَ مِنَ الْحَرَامِ وَالْقَبِيحِ وَ دَعِ الْمِرَاءَ وَ أَذَى الْخَادِمِ وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ وَقَارُ الصِّيَامِ وَ لَا تَجْعَلْ يَوْمَ صَوْمِكَ كَيَوْمِ فِطْرِك» (الكافي ج‏ 4،  ص  87) روزه گرفتن، تنها به خويشتن دارى از نوشيدن و خوردن نيست. مريم مادر عيسى گفت: «من نذر كرده ‏ام كه براى خداى رحمان روزه باشم». يعنى، جز به ستايش خداى رحمان، دهان خود را باز نكنم. اگر روزه گرفتيد، زبان خود را حفظ كنيد. چشم خود را فرو بخوابانيد. نزاع مكنيد. حسد مورزيد. رسول خدا شنيد كه يكى از بانوانش با دهان روزه خادم خود را دشنام مى ‏دهد. فرمود تا برايش خوراكى حاضر كنند و بعد به آن خانم گفت: ميل كنيد. خانم گفت: من روزه دارم. رسول خدا به او گفت: «چه گونه روزه‏ اى كه خادم خود را دشنام مى ‏دهى؟ روزه گرفتن فقط با دهان بستن از خوراك و آب نيست». ابو عبد اللَّه گفت: هر گاه روزه گرفتى و دهان خود را از نوشيدنى و خوردنى بستى، بايد گوش و چشم تو نيز از حرام و ناشايسته بسته شود: بحث و جدل مكن. خادمت را با نيش زبان آزار مده. آرامش و وقارى كه ويژه روزه ‏دارى است، از دست مده. مبادا روز روزه‏ات مانند روزهاى ديگر باشد.

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: در روایتی امام علي علیه السلام از پيامبراکرم صلى الله علیه و آله سؤال مي کنند: یا رسول الله! بهترين عمل در ماه رمضان چيست؟ وآن حضرت مي فرمايد: "أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ". یعنی با فضيلت ترين اعمال در اين ماه پرهيز از گناه است.

گناه در محضرپروردگار: 

وی افزود: در زمان پيامبر اكرم صلى الله علیه و آله غلامي حبشي را به مكّه آورده و به يكي از اهالي مكّه فروختند. غلام مدّتي با مسلمانان هم صحبت گرديد و با عقايد ديني ايشان آشنا شد؛ چون آن عقايد را بر حقّ يافت، روزي نزد پيامبر خدا رفته، شهادتين را بر زبان آورد و مسلمان شد. پس از آن نزد مسلمانان رفت تا مسايل ديني اش را از آنان بياموزد.

روزي وي، نزد رسول اكرم صلى الله علیه وآله مشرّف شد و عرض كرد: پدر و مادرم به فداي شما اي رسول خدا، آيا خداوند يگانه، عالم و دانا هم هست؟ پيامبر فرمود:"آري، خداوند همه چيز را مي داند، خواه آن چيز آشكار باشد يا پنهان. در گذشته واقع شده باشد يا در حال و در آينده واقع شود. در پنهان انجام شده باشد يا در آشكار. كردار باشد يا گفتار و يا پندار…".

غلام چند لحظه فكر نمود و سپس عرض كرد:  يعني وقتي كه من گناه مي كردم، خداوند گناهان مرا مي ديد؟ پيامبر فرمود:" بله، گناهان تو را مي ديد".  ناگهان غلام صيحه اي زد و بر زمين افتاد، ناله اي از روي پشيماني بركشيد و سپس از دنيا رفت. (هدايت در حكايت داستان ص 3033،به نقل از كتاب داستانهاي شهيد دستغيب)