استاد محمد سهیل بهرام نسب از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به تبیین نکاتی در موضوع «زاویه دیدِ مغفول مانده در مسئله تقوا» پرداخت.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: واژه "تقوا" در لغت از ریشه "وقایة" به معنی نگه داشتن و در اصطلاح به معنی نگه داشتن جانب و حریم خداست؛ یعنی اطاعت از اوامر و نواهی خدا که با انجام کامل واجبات و ترک کامل محرمات، محقق می شود.

 

وی افزود: تقوا صرفا یک تکلیف نیست؛ بلکه کلید حل مشکلات مادی و معنوی هم است. آنچه اکنون در جامعه دیده می شود آن است که "باور به آثار مادی و معنوی تقوا" بسیار ضعیف شده است. از اصلی ترین علل مشکلات مختلف در جامعه و به ویژه مسئله معیشت، عدم باور به آثار تقوا است و متاسفانه این ضعف باور در بین طلاب هم رخنه کرده است.

اگر شخصی تقوا را رعایت کند و وظیفه خود را به درستی انجام بدهد، خداوند متعال رزق او را تأمین و مشکلات او را حل می کند. مُحال است طلبه ای ۸ ساعت کار طلبگی کند و تقوا را به طور کامل رعايت کند؛ ولی در رزق مشکل پیدا کند. در بین طلاب، تقوا یک تکلیف تلقی می شود؛ اما متاسفانه باور به اینکه تقوا گره گشای مشکلات مادی و معنوی باشد، ضعیف شده است. 

 

استاد بهرام نسب در ادامه بیان کرد: از عوارض عدم باور به آثار تقوا، سستی در عمل به تقواست که از مصادیق آن می توان به مواردی همچون سبک شمردن نماز، قصور در انجام وظایف، ارتکاب گناهان زبانی _ که برخی تا ۷۰ گناه را برای زبان برشمردند _ حریم نگه نداشتن نسبت به نامحرم _که مصداق‌های فراوانی دارد_   اشاره کرد

 

وی افزود: تقوا در آیات و روایات نیز بسیار مورد تأکید قرار گرفته است؛ اگر به آیات ۲ و ۳ طلاق رجوع کنیم، یعنی آیاتی که آیت الله العظمی بهجت رضوان الله علیه بسیار به عمل کردن به مضمون آنها تأکید می کردند، می بینیم که تقوا سبب "حل مشکلات" و "بهره مند شدن از رزق پیش بینی نشده" است. «وَمَن یَتَّقِ ٱلله یَجۡعَل لَّهُ مَخۡرَجٗا وَیَرۡزُقهُ مِنۡ حَیۡثُ لَا یَحۡتَسِب»؛ هرکس که تقوا را رعایت کند، خداوند راه نجاتی برای او قرار می ‌دهد. و او را از جایی که گمان ندارد روزی می ‌دهد». آیت الله العظمی بهجت رضوان الله علیه تأکید داشتند که این وعده حتمی خداست و مُحال است که خدا در وعده خود، تخلف کند. اگر تقوا رعایت شد، حل مشکلات و رزق من حیث لا یحتسب قطعی خواهد بود.

 

این استاد سطوح عالی حوزه در ادامه بیان کرد: تقوا موجب پذیرش اعمال است. «إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡمُتَّقِینَ» (المائده: ۲۷) خدا (کار را) تنها از پرهیزگاران می‌ پذیرد.

 

وی خاطرنشان کرد: تقوا سبب برکت هایی است که از آسمان نازل شده یا از زمین خارج می‌ گردند. «وَ لَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡقُرَىٰٓ ءَامَنُواْ وَ ٱتَّقَوۡاْ لَفَتَحۡنَا عَلَیۡهِم بَرَکَٰتٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَ ٱلۡأَرۡضِ وَ لَٰکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذۡنَٰهُم بِمَا کَانُواْ یَکۡسِبُونَ» (الأعراف: ۹۶) 

 

وی افرود: تقوا از اسباب آسان شدن کارها است. در سوره طلاق آیه ۴ می خوانیم: «وَ مَن یَتَّقِ ٱللَّهَ یَجۡعَل لَّهُ مِنۡ أَمۡرِهِ یُسۡرٗا» (طلاق: ۴) و هرکس تقوا را رعایت کند، خداوند کارش را برایش آسان می ‌سازد.

 

ایشان خاطرنشان کرد: در روایات نیز بر امر تقوا تأکید فراوان شده است؛ در روایتی می خوانیم: « رُوِیَ ان قال رسول الله صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ اَن يُنسَاَ لـَهُ فى عُمُرِهِ وَ يُوَسَّعَ لَهُ فى رِزقِهِ فَليَتَّقِ اللّه وَ ليَصِل رَحِمَهُ» هر كس دوست دارد كه عمرش طولانى و روزى اش زياد شود، تقواى الهى پيشه كند و صله رحم نمايد. (بحارالأنوار، ج ۷۴، ص ۱۰۲، ح ۵۶)

 

وی افزود: در روایتی دیگر می خوانیم: «رُوِیَ ان قال رسول الله صلى الله عليه و آله: يا عَلىُّ إذا لَم يَكُنِ العالِمُ تَقيّا تائِبا زَلَّت مَوعِظَتُهُ عَن قُلُوبِ النّاسِ كَما تَزِلُّ القَطرَةُ عَن بَيضَةِ النَّعامَةِ وَالصَّفا؛»؛ "هرگاه عالِم با تقوا و توبه كار نباشد، موعظه اش از دل مردم مى لغزد همچنان كه قطره آب از روى تخم شتر مرغ و سنگ صاف مى لغزد. (ميراث حديث، ج ۲، ص ۲۹، ح ۸۱)

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: طبق روایتی امیرالمؤمنین عليه السلام می فرماید: «لَو اَنَّ السَّماواتِ و الارضَ كانَتا عَلى عَبدٍ رَتقا ثُمَّ اتَّقَى اللّه  لَجَعَلَ اللّه  لَهُ مِنها مَخرَجا وَرَزَقَهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبُ» اگر آسمان ها و زمين راه را بر بنده اى ببندند و او تقواى الهى پيشه كند، خداوند حتما راه گشايشى براى او فراهم خواهد كرد و از جايى كه گمان ندارد روزى اش خواهد داد. (نهج البلاغه، خطبه ۱۸۴)

 

استاد بهرام نسب خاطرنشان کرد: چند نکته در باب قطعه بیان شده از خطبه ۱۸۴ نهج البلاغه قابل ذکر است: 

۱. تعبیر "بسته شدن درهای آسمان ها و زمین ها " کنایه از بن بست کامل و صد درصد در زندگی یک فرد است؛ به ویژه که نفرموده "درهای آسمان و زمین" بلکه فرموده "درهای آسمان ها و زمین ها"، یعنی هر دری را که بتوان در آسمان ها و زمین ها فرض کرد، همگی بر روی فرد، بسته شده باشد؛ در چنین وضعیتی، تقوا راه گشا و نجات دهنده است. 

۲. کلمه "ثم"، گویای این نکته است که این فرد قبلا اهل تقوا نبوده و به همین جهت، این درها بر روی او بسته شده است، اما به مجرد اینکه اهل تقوا شود، راه خروج از بن بست برای او ایجاد می شود ؛ یعنی عاقبت بی تقوایی، رسیدن به بن بست مطلق و نتیجه تقوا، گشایش و رهایی از مشکلات است. 

 

وی افزود: باید بدانیم مشغول شدن به روزى تضمين شده، ما را از انجام واجبات غافل نکند. در روایتی دیگری از امیرالمؤمنین می خوانیم که آن حضرت بنا بر روایتی فرمودند: «قد تُكُفِّلَ لَكُم بالرِّزقِ و اُمِرتُم بالعَمَلِ، فلا يَكونَنَّ المَضمونُ لَكُم طَلَبُهُ أولى بِكُم مِن المَفروضِ علَيكُم عَمَلُهُ، مَع أنّهُ و اللّه لَقَدِ اعتَرَضَ الشَّكُّ، و دَخِلَ اليَقينُ، حتّى كَأنَّ الذي ضُمِنَ لَكُم قد فُرِضَ علَيكُم، و كَأنَّ الذي قد فُرِضَ علَيكُم قد وُضِعَ عنكُم» (نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۴)؛ "خداوند روزىِ شما را تضمين كرده و به عمل (انجام واجبات) فرمان يافته ايد. پس، طلبِ روزىِ تضمين شده، نبايد براى شما مقدّم بر اعمال واجب باشد؛ ولى به خدا سوگند، كه شك بر شما عارض شده و اوهام نادرست، با يقين درآميخته است ، چندان كه آنچه براى شما تضمين شده، گويى به صورت امرى واجب در آمده و گويى آنچه واجب شده، از دوش شما برداشته شده است."