استاد حسین فلاح مبارکه از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «تطبیق 9 روایت از امامزاده ناصرالحق در البساط، با دیگر منابع شیعی» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امامزاده ابومحمد حسن بن علی بن حسن بن علی بن عمر الاشرف بن امام زین العابدین بن حسین علیهم السلام، (225- 304 ه.ق.) ملقب به ناصرالحق، ناصر اطروش، ناصر کبیر، از جمله شخصیت تأثیرگزار در تاریخ تشیع است. ایشان از فرزندان امام زین العابدین علیه السلام، شاگرد امام هادی علیه السلام، جد اعلای سید رضی و سید مرتضی علم الهدی، مفسر قرآن کریم، منجم، حاکم عادل، مصنف آثار فراوان، شاعر متجاهر به حبّ اهل بیت علیهم السلام، راوی احادیث کثیره، زاهد، عالم به علوم مختلفه، حاکم عادل و مروّج بزرگ تشیع در خطّه شمال به عنوان پرچمدار تشیع در فلات ایران است. خدمات او به تاریخ تشیع تا آنجاست که آیت الله العظمی جوادی آملی مدّ ظلّه العالی فرمود: «خاندان ناصر کبیر بر ملّت ایران حقّ حیات دارند.»

استاد فلاح مبارکه در ادامه بیان کرد: برای او آثار فراوان علمی را نسبت داده اند؛ به گونه ای که او را صاحب سیصد اثر علمی در حوزه های مختلف دانسته اند و نام ده ها اثر علمی ایشان در منابع مختلف ذکر گردیده و البته برخی از آنها به خارج از کشور منتقل گردید؛ و امروز، جز انگشت شماری از آثار ایشان چیزی در اختیار ما باقی نیست؛ و این نکته حکایت از اهمیت توجه به باقیمانده آثار این امامزاده واجب التعظیم دارد.

وی افزود: کتاب البساط، یکی از ده ها آثار ارزشمند، و یکی از معدود کتاب هایی است که از ایشان باقی مانده است. این کتاب، که از جمله آثار کلامی این امامزاده واجب التعظیم است، مشتمل بر روایاتی است که به برخی از آنها اشاره می گردد و مشابه آن روایت را در منابع دیگر شیعی مورد بررسی قرار می دهیم.

1-  از قرائت قرآن تا روزه سپر آتش

استاد فلاح مبارکه در ادامه بیان کرد: امامزاده ناصرالحق در کتاب البساط این روایت را آورده است: «قال: حدثنا محمد بن منصور المرادي قال :حدثنا عبد الله بن داهر عن عمرو بن جميع عن جعفر بن محمد عن أبيه عن جده قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: (قراءة القرآن في الصلاة أفضل من قراءة القرآن في غير الصلاة و قراءة القرآن في غير الصلاة أفضل من ذكر الله، و ذكر الله أفضل من الصدقة و الصدقة أفضل من الصيام, و الصيام جنة من النار)

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

بصائر الدرجات في فضائل آل محمد (ص)؛ ج‏ 1؛ ص 11

تحف العقول؛ ص 43

بحار الأنوار؛ ج‏ 74؛ ص 146

همان؛ ج ‏93؛ ص 114

2- قول و عمل و نیت

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این امامزاده واجب التعظیم در کتاب البساط این روایت را آورده است: «ثم قال: (لا قول إلا بعمل و لا قول و لا عمل إلا بنية، و لا قول و لا عمل و لا نية إلا بإصابة السنة) هیچ حرفی بدون عمل، و هیچ حرف یا عملی بدون قصد، ارزش ندارد. نه گفتاری و نه عملی و نه نیتی جز پیروی از سنت ارزشمند نیست.

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام؛ ص 378

المحاسن؛ ج‏ 1؛ ص 222

بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم؛ ج‏ 1؛ ص 11

الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 1؛ ص 70

تحف العقول؛ ص 43

تقريب المعارف؛ ص 347

تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)؛ ج‏4 ؛ ص186

فقه القرآن؛ ج‏ 1؛ ص 101

مجموعة ورام؛ ج ‏2؛ ص 171

عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية؛ ج‏ 2؛ ص 11

همان؛ ج ‏2؛ ص 191

وسائل الشيعة؛ ج ‏10؛ ص 13

ملاذ الأخيار في فهم تهذيب الأخبار؛ ج‏ 6؛ ص 496

مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول؛ ج‏ 1؛ ص 231

بحار الأنوار؛ ج‏ 67؛ ص 207

همان؛ ج‏ 67؛ ص 208

مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل؛ ج‏ 1؛ ص 89

3- حبّ و بغض در راه خدا

استاد فلاح مبارکه خاطرنشان کرد: این شاگرد امام هادی علیه السلام در البساط روایت کرده است: «قال حدثنا: محمد بن منصور، قال حدثنا إبراهيم بن محمد بن ميمون قال : حدثنا عبد الله بن خراش عن العوام قال :حدثنا شيخ من أشياخنا (أن رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم قال: (أوثق عرى الإيمان الحب في الله و البغض في الله) محکمترین پیوندهای ایمان، حب به خاطر خدا و نفرت به خاطر خداست.

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

كتاب سليم بن قيس الهلالي؛ ج ‏1؛ ص 20

المحاسن؛ ج ‏1؛ ص 165

همان؛ ج‏ 1؛ ص 264

الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏2؛ ص 125

من لا يحضره الفقيه؛ ج‏ 4؛ ص 362

المقنعة؛ ص 33

غرر الحكم و درر الكلم؛ ص 193

مكارم الأخلاق؛ ص 438

الدعوات (للراوندي) / سلوة الحزين؛ ص 28

السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي (و المستطرفات)؛ ج ‏3؛ ص 618

مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ ص 121

عدة الداعي و نجاح الساعي؛ ص 187

روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه (ط - القديمة)؛ ج ‏12؛ ص 151

وسائل الشيعة؛ ج ‏16؛ ص 168

همان؛ ج ‏16؛ ص177

مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول؛ ج ‏8؛ ص 260

4- مؤمن، ترسو و بخیل نیست

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امامزاده ناصرالحق در کتاب البساط آورده است: «قال: و حدثنا بشر، قال: حدثنا وكيع، قال: حدثنا اسرائيل عن جابر عن أبى جعفر قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: (لا تجد المؤمن جبانا و لا بخيلا). مؤمن را ترسو و بخیل نخواهی یافت

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

المحاسن؛ ج ‏1 ؛ ص 118

الخصال؛ ج ‏1؛ ص 82

صفات الشيعة؛ ص 37

روضة الواعظين و بصيرة المتعظين (ط - القديمة)؛ ج‏ 2؛ ص 424

همان؛ ج ‏2؛ ص 468

وسائل الشيعة؛ ج ‏9؛ ص 40

همان؛ ج ‏12؛ ص 245

بحار الأنوار؛ ج ‏64؛ ص 364

5- محبت اولیای خدا و دشمنی با دشمنان خدا

استاد فلاح مبارکه خاطرنشان کرد: این نواده امام زین العابدین علیه السلام در البساط روایت آورده است: «قال: و حدثنا أحمد بن محمد قال: حدثنا الحسن بن عبد الواحد قال: حدثني عباد بن يعقوب عن سعيد يعني ـ ابن عمرو العنزي ـ عن مسعدة يعني ـ ابن صدقة عن جعفر بن محمد عن أبيه عن جده (أن عليا عليه السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: لو أن عبدا قام ليله و صام نهاره و أنفق ماله في سبيل الله علقا علقا و عبد الله بين الركن و المقام ثم يكون آخر ذلك أن يذبح بين الركن و المقام مظلوما لما صعد إلى الله من عمله وزن ذرةٍ حتى يظهر المحبة لأولياء الله و العداوة لأعداء الله). اگر بنده ای شب به عبادت برخیزد و روز را روزه بگیرد و در راه خدا انفاق کند و بین رکن و مقام عبادت نماید و آخرین اتفاقی هم برایش می افتد آن باشد که بین رکن و مقام به ناحق ذبح شود، با این وجود، وزن ذره ای از کارش به سوی خدا بالا نمی رود، مگر آنکه نسبت به دوستان خدا محبت و نسبت به دشمنان خدا دشمنی نماید.

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

المحاسن؛ ج ‏1؛ ص 286

تفسير العياشي؛ ج‏ 1؛ ص 259

الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏2؛ ص 19

دعائم الإسلام؛ ج ‏1؛ ص 53

6- تقیه دین من است؛ کسی که تقیه ندارد، ایمان ندارد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: صاحب البساط در کتابش آورده است: «قال: وحدثنا محمد بن منصور قال: حدثنا عبد الله بن داهر عن سالم قال: سمعت جعفرا يقول: سمعت أبي يقول: (التقية ديني و دين آبائي ولا إيمان لمن لا تقية له)

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

المحاسن؛ ج‏ 1؛ ص 255

دعائم الإسلام؛ ج ‏1؛ ص 110

همان؛ ج ‏2؛ ص 132

جامع الأخبار (للشعيري)؛ ص 95

مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ ص40

الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم؛ ج‏ 3؛ ص 71

عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية؛ ج‏ 2؛ ص 104

7- صدق از برّ است و کذب از فجور

استاد فلاح مبارکه خاطرنشان کرد: امامزاده روایت کرده است: «قال: وحدثنا محمد بن منصور قال: حدثنا محمد بن عبيد المحاربي عن صالح بن موسى الطلحي عن شقيق بن سلمة عن عبد الله بن مسعود قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: (إنّ الصدق من البر و إن البر من الإيمان، و إن الإيمان في الجنة و ما يزال العبد يصدق حتى يكتب عند الله صديقا، و إنّ الكذب من الفجور و إن الفجور من الكفر و إن الكفر في النار و ما يزال العبد يكذب حتى يكتب عند الله كذّابا).

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ النص؛ ص 172

مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل؛ ج ‏8؛ ص 456

نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)؛ ص 283

همان؛ ص 572

8- استکمال ایمان

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امامزاده ناصرالحق در البساط روایت کرده است: «قال: و حدثني أخي الحسين بن علي و محمد بن منصور المرادي قالا: حدثنا علي بن الحسن يعني ان أبي عليه السلام، عن علي بن جعفر عن أخيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: (من أسبغ وضوءه و أحسن صلاته و آتى زكاة ماله و خزن لسانه و كفّ غضبه و أدى النصيحة لأهل بيت نبيه صلى الله عليه و آله و سلم فقد استكمل حقائق الإيمان و أبواب الجنة مفتحة له). هر كس وضوى خود را شاداب بجا آورد، و نماز خويش نيكو بخواند، و زكات مال خويش بدهد، و خشم خود فرو نشاند، و زبانش را زندانى كند، و از براى گناه خود طلب آمرزش نمايد، و نسبت به اهل بيت پيغمبر خود خير خواه باشد، البتّه تمام حقيقت هاى ايمان در او كامل شده، و درهاى بهشت بروى او باز است.

وی افزود: مشابه متن روایت را در در منابع زیر می بینیم:

مسائل علي بن جعفر و مستدركاتها؛ ص 339

المحاسن؛ ج ‏1؛ ص 11

همان؛ ج‏ 1؛ ص 290

الجعفريات (الأشعثيات)؛ ص 230

دعائم الإسلام؛ ج ‏1؛ ص 134

من لا يحضره الفقيه؛ ج‏ 4؛ ص 359

الأمالي (للصدوق)؛ ص 332

ثواب الأعمال و عقاب الأعمال؛ ص 26

الخصال؛ ج ‏2؛ ص 345

الإختصاص؛ ص 233

معدن الجواهر و رياضة الخواطر؛ ص 60

الآداب الدينية للخزانة المعينية / ترجمه عابدى؛ ص 146

مكارم الأخلاق؛ ص 436

النوادر (للراوندي)؛ ص 5

مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ ص 39

مجموعة ورام؛ ج ‏2؛ ص 111

أعلام الدين في صفات المؤمنين؛ ص 255

وسائل الشيعة؛ ج‏ 1؛ ص 487

همان

هداية الأمة إلى أحكام الأئمة عليهم السلام؛ ج 1؛ ص 115

بحار الأنوار؛ ج ‏66؛ ص 168

همان ؛ ج‏ 66؛ ص 170

همان؛ ج‏ 66؛ ص 400

همان؛ ج‏74 ؛ ص51

مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل؛ ج‏ 1؛ ص350

9-  شرط ایمان، حب اهل بیت علیهم السلام

استاد فلاح مبارکه خاطرنشان کرد: امامزاده ناصرالحق در البساط آورده است: «قال الناصر للحق عليه السلام: خبرت عن الحسن بن عبد الرحمن [بن محمد] عن محمد [بن عمران بن محمد] بن عبد الرحمن بن أبى ليلى قال: حدثنا سعيد [بن عمرو بن أبى] نصر السكوني عن محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى عن الحكم بن [عتيبة] عن عبد الرحمن بن أبى ليلى عن أبيه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: (لا يؤمن عبد حتى أكون أحب إليه من نفسه و أهلي أحب إليه من أهله، و عترتي أحب إليه من عترته، و ذاتي أحب إليه من ذاته)

قال: فقال رجل من القوم : يا أبا عبد الرحمن ما تزال تجيء بالحديث يحيي الله به القلوب

وی افزود: این روایت را در منابع دیگر هم می بینیم:

الأمالي (للصدوق)؛ ص 334

علل الشرائع؛ ج ‏1؛ ص 140

روضة الواعظين و بصيرة المتعظين (ط - القديمة)؛ ج‏ 2؛ ص 271

بشارة المصطفى لشيعة المرتضى (ط - القديمة)؛ ص 52

همان؛ ص 168

مشكاة الأنوار في غرر الأخبار؛ ص 81

الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف؛ ج‏ 2؛ ص 506

فلاح السائل و نجاح المسائل؛ ص 101

نهج الحق و كشف الصدق؛ ص 308

الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم؛ ج‏ 3؛ ص 47

بحار الأنوار؛ ج‏ 27؛ ص 112

زبدة التفاسير؛ ج‏ 2؛ ص 101

فضائل الخمسة من الصحاح الستة؛ ج‏ 1؛ ص 111