استاد علی فاضلی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «اثرات دوستان در جوانی» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: از عوامل مؤثر در تشکیل هویت، دوستی ­هاست.

تو اول بگو با کیان زیستی               من آنگه بگویم که تو کیستی.

اهمیت دوست در روایات

دوستی از بهترین هدیه ­های خداست. مشکلات با دوست حل می­ شوند. همنشینی با دوست شیرین می­شود. دوست غصه­ ها را بر طرف می­ کند. علی علیه السلام می­ فرمود: گاهی دوست از فامیل نزدیکتر است. «الصَّدِيقُ أَقْرَبُ الأَقَارِب‏.» (تصنيف غرر الحكم، ص413)

وی افزود: روز قیامت وقتی انسان با سختی مواجه می­ شود، می ­گوید: کاش یک دوست مهربان داشتم. یعنی دوست مومن می تواند در آن روز سخت نیز کارساز باشد. مؤمن می ­تواند از دوست خود شفاعت کند. «فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ.» تاثیر اخلاق و رفتار دوست چنان است که می­ توان هر کسی را از دوستانش شناخت. در این باره هشدارهای زیادی وجود دارد. امام صادق علیه السلام می­ فرمود: با اهل بدعت همنشین نباشید؛ زیرا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: انسان به دین رفیقش در می­آید، پس مواظب باشید با چه کسی دوست می­شوید. مردم را با دوستشان امتحان کنید. «لَا تَصْحَبُوا أَهْلَ الْبِدَعِ وَ لَا تُجَالِسُوهُمْ فَتَصِيرُوا عِنْدَ النَّاسِ كَوَاحِدٍ مِنْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم الْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ وَ قَرِينِهِ.» (کافي، ج‏2، ص 375 و مجموعة ورام، ج‏ 2، ص249)

استاد فاضلی در ادامه بیان کرد: سلیمان پیامبر می ­گفت: تا دوست کسی را ندیده ­اید، در باره او قضاوت نکنید. هر کسی به شکل دوست خود می ­باشد. «فَإِنَّمَا يُعْرَفُ الرَّجُلُ بِأَشْكَالِهِ وَ أَقْرَانِهِ وَ يُنْسَبُ إِلَى أَصْحَابِهِ وَ إِخْوَانِهِ.» (كنز الفوائد، ج‏1، ص 98)

وی خاطرنشان کرد: علی علیه السلام می ­فرمود: تنهایی بهتر از دوست بد است. اخلاق با دوست سفیه فاسد می ­شود. از این رو قرآن می ­فرماید: روز قیامت دوستان دشمن هم می­شوند، بجز دوستان تقوایی. «فَسَادُ الْأَخْلَاقِ بِمُعَاشَرَةِ السُّفَهَاءِ وَ صَلَاحُ الْأَخْلَاقِ بِمُنَافَسَةِ الْعُقَلَاءِ وَ الْخَلْقُ أَشْكَالٌ فَ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ وَ النَّاسُ إِخْوَانٌ فَمَنْ كَانَتْ إِخْوَتُهُ فِي غَيْرِ ذَاتِ اللَّهِ فَإِنَّهَا تَحُوزُ عَدَاوَةً وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِين‏.» (غرر الحكم، ص529 و بحار الأنوار، ج‏ 75، ص82)

اهمیت دوست در آیات

این استاد حوزه علمیه قم افزود: قرآن در این باره چندین آیه دارد.

«وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‏ يَدَيْهِ‏ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا يا وَيْلَتى‏ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ كانَ الشَّيْطانُ وَ هُوَ الثَّانِي لِلْإِنْسانِ خَذُولا». (فرقان: 27 – 29)

«فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كانَ لِي قَرِينٌ يَقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ‏ قالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَواءِ الْجَحِيم» (صافات: 51 - 55‏)

«يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ» (زخرف: 38)

«وَ قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ» (فصلت: 25)

اهمیت دوست در ادبیات

استاد علی فاضلی خاطرنشان کرد: ادیبان و حکیمان نیز توجه زیادی به دوست داده ­اند. سعدی می­ گوید:

گلی خوشبو در حمام روزی                          رسید از دست محبوبی به دستم

بدو گفتم که مشکی یا عبیری                          که ازبوی دلاویز تو مستم

بگفتا من گِلی ناچیز بودم                              و لیکن مدتی با گُل نشستم

کمال همنشین در من اثر کرد                        وگرنه من همان خاکم که هستم.

وی افزود: فردوسی می­ سراید:

به عنبر فروشان اگر بگذری                         شود جامه تو همه عنبری.

تا توانی می­گریز از یار بد                           یار بد بدتر بود از مار بد

مار بد تنها ترا بر جان زند                           یار بد بر جان بر ایمان زند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حافظ می ­سراید:

نخست موعظه پیر می فروش این است             که از معاشر ناجنس اجتناب کنید.

وی خاطرنشان کرد: ناصر خسرو می سراید::

اگر دانا بود خصم تو بهتر                            که با نادان شوی یار و برادر.

از کدام دوستان دوری کنیم؟

استاد فاضلی در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: باید دانست که از کدام دوستان دوری کنیم. در سخنان معصومان علهیم السلام مواردی از خصوصیات دوستان بد، اشاره شده است.

1- بزه­کار و بدنام:

وی افزود: یکی از خصوصیات دوستان بد بدنام بدون است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: آنکه با متهمان بشیند، متهم می­شود. «أَوْلَى النَّاسِ بِالتُّهَمَةِ مَنْ جَالَسَ أَهْلَ التُّهَمَةِ.» (بحار الأنوار، ج‏72، ص90)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: علی علیه السلام فرمود: با فاسق ننشینید، زیرا آنکه به یک کار راضی شود انجام کننده آن شمرده می ­شود. «إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ أَهْلِ الْفُسُوقِ فَإِنَّ الرَّاضِي بِفِعْلِ قَوْمٍ كَالدَّاخِلِ مَعَهُم‏.» (تصنيف غرر الحكم، ص433)

2- دروغگو:

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: یکی از وِیژگی های دوستان بد، دروغگو بودن است؛ فرمود: با دروغگو دوست نشوید. اگر جایی به ناچار هم­نشین شدید تصدیقش نکنید. البته به او نگویید تو دروغگو هستی، زیرا از محبت تو بر می­ تابد و از دروغش دوری نمی­ کند. «اجْتَنِبْ مُصَاحَبَةَ الْكَذَّابِ فَإِنِ اضْطُرِرْتَ إِلَيْهِ فَلَا تُصَدِّقْهُ ولَا تُعْلِمْهُ أَنَّكَ تُكَذِّبُهُ فَإِنَّهُ يَنْتَقِلُ عَنْ وُدِّكَ ولَا يَنْتَقِلُ عَنْ طَبْعِه‏.» (تصنيف غرر الحكم، ص433)

3- قاطع رحم:

وی افزود: از خصوصیات دوستان بد، قاطع رحم بودن است. امام سجاد علیه السلام به فرزندش امام باقر علیه السلام می ­فرماید: به قاطع رحم نزدیک نباش. من او را در سه آیه قران نفرین شده یافتم. در جایی می ­فرماید: اگر از ایمان خود بازگردید از شما جز این انتظار نداریم که در زمین فساد کنید یا به سبب مال دنیا قطع رحم نمایید. خداوند این گروه را نفرین کرده و کر و کورشان می­ نماید. (محمّد ص 23، رعد 25 و بقرة 27.) «وَ إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الْقَاطِعِ‏ لِرَحِمِهِ فَإِنِّي وَجَدْتُهُ مَلْعُوناً فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي ثَلَاثَةِ مَوَاضِعَ «فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ‏ أُولئِكَ الَّذِينَ‏ لَعَنَهُمُ اللَّهُ‏ فَأَصَمَّهُمْ‏ وَ أَعْمى‏ أَبْصارَهُمْ» «الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ‏ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ‏ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ‏ وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ‏ أُولئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّار» «الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ‏»

4- شراب ­خوار:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از معصوم روایت است که فرمود: بدان، خداوند شراب انگور را حرام کرد. پیامبر او نیز هر مست کننده ­ای را حرام کرد و فروشنده، خریدار، ساقی و شارب آن را نفرین نمود. شراب کلید هر بدی است. او همانند بت­پرست است. تا چهل روز نماز و توبه­اش پذیرفته نیست. اگر در این مدت بمیرد وارد بر دوزخ می ­شود. با او ننشین زیرا هرگاه بلایی بیاید کسی را جدا نمی­ کند. «اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتَعَالَى حَرَّمَ الْخَمْرَ بِعَيْنِهَا وحَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم كُلَّ شَرَابٍ مُسْكِرٍ ولَعَنَ بَائِعَهَا ومُشْتَرِيَهَا وآكِلَ ثَمَنِهَا وسَاقِيَهَا وشَارِبَهَا... واعْلَمْ أَنَّ الْخَمْرَ مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ واعْلَمْ أَنَّ شَارِبَ الْخَمْرِ كَعَابِدِ وَثَنٍ وإِذَا شَرِبَهَا حُبِسَتْ صَلَاتُهُ أَرْبَعِينَ يَوْماً فَإِنْ تَابَ فِي الْأَرْبَعِينَ لَم¬تُقْبَلْ تَوْبَتُهُ وإِنْ مَاتَ فِيهَا دَخَلَ النَّارَ وكُلَّمَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ ولَا تُجَالِسْ‏ شَارِبَ¬الْخَمْرِ فَإِنَّ اللَّعْنَةَ إِذَا نَزَلَتْ عَمَّتْهُمْ فِي¬الْمَجْلِسِ ولَا تَأْكُلْ عَلَى مَائِدَة يُشْرَبُ عَلَيْهَا خَمْرٌ» (المقنع، 152- 153)

5- عیبجو:

وی افزود: امام حسن علیه السلام فرمود: هرگاه دیدی کسی عیب دیگری را می­گوید تلاش کن تو را نشناسد. او اول عیب شناس­ها را خواهد گفت. «إِذَا سَمِعْتَ أَحَداً يَتَنَاوَلُ أَعْرَاضَ النَّاسِ فَاجْتَهِدْ أَنْ لَا يَعْرِفَكَ فَإِنَّ أَشْقَى الْأَعْرَاضِ بهِ مَعَارِفُهُ.» (بحار الأنوار، ج‏71، ص 198)

6- شریر:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام جواد علیه السلام فرمود: از انسان شرور دوری کن، او همانند شمشیر از نیام کشیده است. ظاهری زیبا و باطنی خطرناک دارد. ندانسته از خصلت او خواهی گرفت. «إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الشَّرِيرِ فَإِنَّهُ كَالسَّيْفِ الْمَسْلُولِ يَحْسُنُ مَنْظَرُهُ ويَقْبُحُ أَثَرُهُ.» (بحار الأنوار، ج‏71، ص198)

وی افزود: در روایتی دیگر می خوانیم: «علی علیه السلام: لَا تَصْحَبِ الشَّرِيرَ فَإِنَّ طَبْعَكَ يَسْرِقُ مِنْ طَبْعِهِ وَ أَنْتَ لَا تَعلم». (شرح نهج البلاغة، ج‏20، ص272)

7- خائن:

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: از خصوصیت های دوستان بد، خائن بودن است. در روایت آمده است: از خائن، ستم ­پیشه و سخن­چین بپرهیز. این سه اگر روزی به منفعت تو خیانت کردند روز دیگر بر علیه تو خیانت و سخن­چینی خواهند کرد. «احْذَرْ مِنَ النَّاسِ ثَلَاثَةً الْخَائِنَ وَ الظَّلُومَ وَ النَّمَّامَ لِأَنَّ مَنْ خَانَ لَكَ خَانَكَ وَ مَنْ ظَلَمَ لَكَ سَيَظْلِمُكَ وَ مَنْ نَمَّ إِلَيْكَ سَيَنُمُّ عَلَيْك‏.» (تحف العقول، ص316)

8- متملق:

 این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از خصوصیات دوست بد در روایات، متملق بودن اوست؛ در روایت آمده است: از چاپلوس دور باش، او کارش را تزیین می ­کند. «لا تصحب المالق فيزيّن لك فعله و يودّ أنّك مثله» (غرر الحكم، ص752)

9- بطّال:

وی افزود: یکی از ویژگی های دوست بد، بطال بودن است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به علی علیه السلام فرمود: از بیکار دوری نما، آنکه برای دنیا و آخرت خود کاری نمی­کند به یاری تو نیز نخواهد آمد. «يَا عَلِيُّ مَنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِدِينِهِ وَ لا دُنْيَاهُ فَلَا خَيْرَ لَكَ فِي مُجَالَسَتِهِ.» (الفقيه، ج‏4، ص354)

10- حسود:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از ویژگی های دوست بد، حسود بودن است. در بحارالانوار می خوانیم: «وَ احْذَرْ مِمَّنْ إِذَا حَدَّثْتَهُ مَلَّكَ وَ إِذَا حَدَّثَكَ غَمَّكَ وَ إِنْ سَرَرْتَهُ أَوْ ضَرَرْتَهُ سَلَكَ فِيهِ مَعَكَ سَبِيلَكَ وَ إِنْ فَارَقَكَ سَاءَكَ مَغِيبُهُ بِذِكْرِ سَوْأَتِكَ وَ إِنْ مَانَعْتَهُ بَهَتَكَ وَ افْتَرَى وَ إِنْ وَافَقْتَهُ حَسَدَكَ وَ اعْتَدَى وَ إِنْ خَالَفْتَهُ مَقَتَكَ وَ مَارَى يَعْجِزُ عَنْ مُكَافَاةِ مَنْ أَحْسَنَ إِلَيْهِ وَ يُفْرِطُ عَلَى مَنْ بَغَى عَلَيْهِ يُصْبِحُ صَاحِبُهُ فِي أَجْرٍ وَ يُصْبِحُ هُوَ فِي وِزْرٍ لِسَانُهُ عَلَيْهِ لَا لَهُ وَ لَا يَضْبِطُ قَلْبُهُ قَوْلَهُ يَتَعَلَّمُ لِلْمِرَاءِ وَ يَتَفَقَّهُ لِلرِّيَاءِ يُبَادِرُ الدُّنْيَا وَ يُؤَاكِلُ التَّقْوَى فَهُوَ بَعِيدٌ مِنَ الْإِيمَانِ قَرِيبٌ مِنَ النِّفَاقِ مُجَانِبٌ لِلرُّشْدِ مُوَافِقٌ لِلْغَيِّ فَهُوَ بَاغٍ غَاوٍ لَا يَذْكُرُ الْمُهْتَدِينَ» (بحار الأنوار، ج ‏75، ص10)

11- سست عنصر:

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: از ویژگی های دوست بد، سست عنصر بودن اوست؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: تَوَقَّوْا مُصَاحَبَةَ كُلِّ ضَعِيفِ الْخَيْرِ قَوِيِّ الشَّرِّ خَبِيثِ النَّفْسِ إِذَا خَافَ خَنَس‏.» (مجموعة ورام، ج ‏2، ص121)

12- متکبّر:

وی افزود: از ویژگی های دوست بد، متکبر بودن اوست؛ به روایاتی در این زمینه اشاره می کنیم؛ علی علیه السلام فرمود: با آنکه خود را برتر می ­داند و برای تو هیچ امتیازی نمی­شمارد هم­سفر نباش «لا تَصْحَبَنَّ فِي سَفَرٍ مَنْ لايَرَى لَكَ الْفَضْلَ عَلَيْهِ كَمَا تَرَى لَهُ الْفَضْلَ عَلَيْك.» (محاسن، ج‏ 2، ص 357) در روایتی دیگر از علی علیه السلام می خوانیم: «إِيَّاكَ وَ صُحْبَةَ مَنْ أَلْهَاكَ وَ أَغْرَاكَ فَإِنَّهُ يَخْذُلُكَ وَ يُوبِقُك»‏. (تصنيف غرر الحكم، ص433)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام صادق علیه السلام دوستی داشتند که زیاد با هم همراه می­شدند. در یک مسافرت غلام آن دوست عقب افتاد. او غلامش را با «این بدکار زاده»» صدا زد. امام علیه السلام فرمود: مادرش را قذف کردی؟ او گفت: مادرش کافر است. امام فرمود:  فکر می­کردم اهل ورع هستی. هر ملتی نکاح دارد. دیگر همراه من نباش. (روضة المتقين، ج‏10، ص106)

وی اضافه نمود: عُقبه مکی با اُبیّ مدنی دوست هم بودند. روزی عقبه پیامبر را مهمانی داد. حضرت به منزل او رفت ولی فرمود: تا یکتایی خدا را نپذیری غذا نمی­خورم. عقبه مسلمان شد. ابیّ، که از منافقان مدینه بود عقبه را سرزنش کرد و با اصرار گفت: باید مرتد شوی و به پیامبر توهین کنی. عقبه چنین کرد. عقبه در جنگ بدر و ابیّ در جنگ احد کشته شدند. در باره این دو دوست آیه­ای از سوره فرقان نازل شد. «يا وَيْلَتى‏ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي‏» (مجمع البیان، ج 7، ص 166)

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: امام کاظم دوستی داشتند. به او فرمود: چرا نزد فلانی می­ روی؟ او خدا را به اجسام تشبیه می ­کند و در مورد خداوند سخن زشت می­گوید.

 او گفت: او دایی من است. من با سخنانش چه کار دارم!

حضرت فرمود: آیا نشنیدی وقتی موسی از رود نیل می­ گذشت یکی از همراهان او باز گشت تا پدرش را نصیحت کند. او نیز در لشکر فرعون غرق شد. موسی فرمود: فرزند در رحمت خداست ولی عذاب فراگیر است و کسی را جدا نمی­ کند. اگر همراه گناه­کار باشی تو را نیز می ­گیرد. (کافی، ج 4، ص 105)

وی افزود: آنانکه علی علیه السلام را تنها گذاشتند، چند گروه بودند. یک گروه که بیشتر آنان بودند بر امام حسد داشتند. یونس بن حبیب نحوی عثمانی مذهب است. روزی به خلیل بن احمد نحوی گفت: پرسشی دارم، ولی از طرح پرسشم می­ ترسم. آن را کتمان کن.

خلیل گفت: تو از پرسشت می­ ترسی، من چگونه از پاسخش نترسم؟ پس تو نیز پاسخ مرا کتمان کن.

هر دو وعده دادند که تا زمان مرگ دیگری این پرسش و پاسخ را بازگو نکنند.

یونس پرسید: اصحاب پیامبر با علی چه مشکلی داشتند؟ آنان به هم مهربانی و برادری کردند؛ ولی با علی دشمنی نمودند، مثل اینکه همه از یک مادر بودند، و علی از مادر دیگری بود.

خلیل گفت: همگی حسد کردند. مردم دوست دارند همه هم­شکل آنان باشند و کسی از آنان جلوتر نیافتد. علی پیش از آنان اسلام آورد. در علم بر همه پیشی گرفت. زهد و جهادش بر همه ترجیح داشت. از این رو حسدش کردند. «إِنَّ عَلِيّاً علیه السلام تَقَدَّمَهُمْ إِسْلَاماً، وَ فَاقَهُمْ عِلْماً، وَ بَذَّهُمْ شَرَفاً، وَ رَجَحَهُمْ زُهْداً، وَ طَالَهُمْ جِهَاداً فَحَسَدُوهُ، وَ النَّاسُ إِلَى أَشْكَالِهِمْ وَ أَشْبَاهِهِمْ أَمْيَلُ مِنْهُمْ إِلَى مَنْ بَانَ مِنْهُمْ، فَافْهَمْ.» (أمالي طوسی، ص 609)

دوستان خوب

دوستان خوب وسیله حل مشکلات و آرامش زندگیند. نصیحت می­کنند، عیب­ها را بر طرف می­کنند، پشت سر دفاع می­کنند، نگهبان آبرویند و بر علم و عقل انسان می­افزایند. آنان می­توانند در روز قیامت از همدیگر شفاعت کنند. باید قدر دوستان زیر را شناخت.

1- خداترسان:

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اولین ویژگی دوست خوب، خداترس بودن اوست. در قرآن کریم می خوانیم: «وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَ لا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا». (کهف، 28) در سوره عبس می خوانیم: «عَبَسَ وَ تَوَلَّى أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى‏ وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى‏». (عبس، 1 – 6)

2- شکیبان:

وی افزود: شکیبا بودن از ویژگی های دوست خوب است. به روایاتی در این زمینه اشاره می کنیم: «الصَّادِقُ علیه السلام قَالَ مَنْ غَضِبَ عَلَيْكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ لَمْ يَقُلْ فِيكَ سُوءاً فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِكَ خَلِيلا.» (مجموعة ورام، ج‏ 2، ص 118)

«أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تَسُمَّ الرَّجُلَ صَدِيقاً سِمَةً مَعْرُوفَةً حَتَّى تَخْتَبِرَهُ بِثَلَاثٍ تُغْضِبُهُ فَتَنْظُرُ غَضَبَهُ يُخْرِجُهُ مِنَ الْحَقِّ إِلَى الْبَاطِلِ وَ عِنْدَ الدِّينَارِ وَ الدِّرْهَمِ وَ حَتَّى تُسَافِرَ مَعَهُ» (بحار الأنوار، ج‏ 71، ص 180)

3- خردمندان:

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: از مشخصات دوست خوب، خردمند بودن است. که به روایاتی در این زمینه اشاره می کنیم: «صُحْبَةُ الْوَلِيِّ اللَّبِيبِ حَيَاةُ الرُّوح‏.  صَاحِبِ الْعُقَلَاءَ وَ جَالِسِ الْعُلَمَاءَ وَ اغْلِبِ الْهَوَى تُرَافِقِ الْمَلَأَ الْأَعْلَى‏. صَاحِبِ الْحُكَمَاءَ وَ جَالِسِ الْحُلَمَاءَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الدُّنْيَا تَسْكُنْ جَنَّةَ الْمَأْوَى‏». ( تصنيف غرر الحكم، ص429 و 430)

«وَ احْذَرْ صَحَابَةَ مَنْ يَفِيلُ رَأْيُهُ وَ يُنْكَرُ عَمَلُهُ فَإِنَّ الصَّاحِبَ مُعْتَبَرٌ بِصَاحِبِهِ». (نهج البلاغة، ص460)

مَنْ دَعَاكَ إِلَى الدَّارِ الْبَاقِيَةِ وَ أَعَانَكَ عَلَى الْعَمَلِ لَهَا فَهُوَ الصَّدِيقُ الشَّفِيق‏.» (تصنيف غرر الحكم، ص424)

4- مؤدبان:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از ویژگی های دوست خوب، مؤدب بودن است. به روایاتی در این زمینه اشاره می کنیم: «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ كَانَ يَقُولُ اصْحَبْ مَنْ تَتَزَيَّنُ بِهِ وَ لَا تَصْحَبْ مَنْ يَتَزَيَّنُ بِكَ. وَ أَسْعَدُ النَّاسِ مَنْ خَالَطَ كِرَامَ النَّاس‏.» (الفقيه، ج‏2، ص278 و 395)

«قَارِنْ أَهْلَ الْخَيْرِ تَكُنْ مِنْهُمْ وَ بَايِنْ أَهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُم‏». (نهج البلاغة، ص403)

«و إذا نازَعَتْكَ إلى صُحبَة الرِّجالِ حاجَةٌ فاصحَب مَن إذا صَحِبتَه زانَكَ، وَ إذا خَدَمتَه صانَكَ، وَ إذا أردتَ منه مَعُونَةً فاتَك، وَ إن قُلتَ صَدَّقَ قَولَكَ، وَ إنْ صُلتَ شَدَّ صَولَتَكَ، وَ إن مَدَدْتَ يَدَكَ بِفَضلٍ جَدَّها، وَ إن بَدَت مِنكَ ثُلمَةٌ سَدَّها، وَ إن رأى‏ مِنكَ حَسَنَةً عَدَّها، وَ إن سَألتَهُ أعطاكَ، وَ إن سَكَتَّ عَنهُ ابتَداكَ، وَ إن نزَلَت بِكَ أحَدُّ المُلِمَّاتِ أَسالَكَ، مَن لا يَأتيكَ مِنهُ البَوائقُ، وَ لا يَختَلِف عَلَيكَ مِنهُ الطَّوالِقُ، وَ لا يخذُلُكَ عِندَ الحَقائِقِ، وَ إن تَنازَعْتُما مَنفَساً آثَرَك.» (مكاتيب الأئمة ع، ج‏ 3، ص 64 )

5- امینان:

وی افزود: از ویژگی های دوست خوب، امین بودن است. در روایت می خوانیم: «لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِيَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ.» (كافي، ج‏ 2، ص 104)