استاد احمد باقریان ساروی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «چند حدیث و چند پیام» پرداخت.

/270/260/20/

حدیث اول: (راز تأخیر اجابت دعا)

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در روایتی با سندی صحیح از امام صادق (علیه السلام) فرمود: «إِنَّ اَلْعَبْدَ لَيَدْعُو فَيَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمَلَكَيْنِ قَدِ اِسْتَجَبْتُ لَهُ وَ لَكِنِ اِحْبِسُوهُ بِحَاجَتِهِ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَ صَوْتَهُ وَ إِنَّ اَلْعَبْدَ لَيَدْعُو فَيَقُولُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَجِّلُوا لَهُ حَاجَتَهُ فَإِنِّي أُبْغِضُ صَوْتَهُ». (الکافي ج۲ ص ۴۸۹). «همانا بنده ای دعا مى ‌كند و خداى عزّ و جلّ‌ به دو فرشته مى ‌فرمايد: من دعاى او را اجابت كردم؛ ولى حاجت او را نگهداريد تا او باز هم دعا كند، زيرا من دوست دارم صدایش را بشنوم. و بنده ‌اى هم هست كه دعا مى‌ كند و خداى تبارك و تعالى مى ‌فرمايد: خواسته‌اش را زود بدهید، زيرا من از صدایش بدم مى ‌آيد».

پیام حدیث

وی افزود: چرا دعاهای مؤمن مستجاب نمی‌ شود و یا دیر مستجاب می‌ شود؟ پاسخ این است که استجابت دعاها شرایطی دارد که اگر یکی از آنها تحقق پیدا نکند دعا به اجابت نمی‌ رسد، مهمترین شرط استجابت دعا مصلحتی است که خدا تشخیص می‌ دهد و این تشحیص از توان بشر خارج است، چنان که فرمود: (... عَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ)، (سوره بقره:216). «... اى بسا چيزى كه نپسنديد و خير شما در آن باشد و بسا چيزى كه دوست داريد و همان براى شما بد باشد و خدا مى ‏داند و شما نمى ‏دانيد».

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: به تجربه نیز ثابت شد که برخی از انسان ها چیزی را از خدا درخواست کردند و به دنبال آن رفته و به آن دست یافتند، ولی پس از مدتی از ان پشیمان شده و از خدا رفع آن را خواهان شدند و در برابر: به برخی چیزی داده شد و در هنگام دریافت آن ناخرسند بودند، ولی پس از مدتی دریافتند که آن چیز نعمت ارزنده خدا برای آنان بوده است. بنابراین انسان مؤمن در هنگام دعا باید مصلحت خدا را در نظر داشته و اگر ان را به لفظ نیز بیاورد بهتر است، مثلا بگوید: «خداوندا، اگر مصلحت می دانی این حاجت و دعای مرا اجابت بفرما»، از این رو اگر دعای او در دنیا دیر مستجاب شد و یا اصلا مستجاب نشد، بداند که مصلحت خدا در تاخیر و یا مستجاب نشدن آن قرار گرفته بود، خداوند فرمود: (وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَليماً حَكيماً)، (سوره انسان:30).  «و [شما] چيزى نخواهيد جز اينكه خدا [آن را] بخواهد، بي‌گمان خدا داناى استواركار است‏». مقصود این است که خواست خداوند اگر نباشد خواست بنده او بی فایده است.

وی خاطرنشان کرد: یکی از مصلحت ‌های خدا در تاخیر استجابت دعای مؤمن این است که خدا تضرع و ناله و زاری مؤمن به درگاه خود را دوست دارد، پس مؤمن نباید نا امید شد، بلکه باید به درگاه خدا ناله و زاری بیشتر داشته باشد تا دعاهایش از سوی او به اجابت برسد. خداوند در وصف عباد الرحمن(بندگان خاص خود) از جمله فرمود: (وَ الَّذينَ يَبيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً) (فرقان: 64). «و آنان هستند كه شب را به سجده و قيام نماز در برابر خدايشان روز كنند». سعدی چه زیبا سروده است:

خداوندی چنین بخشنده داریم              که با چندین گنه امیدواریم

که بگشاید دری کایزد ببندد؟               بیا با هم درین درگه بنالیم

پیامهای اخلاقی قرآن و عترت (احمد باقریان ساروی)

حدیث دوم: (ارزش سبقت در کارهای خوب)

استاد باقریان خاطرنشان کرد: امام صادق از پدرش امام باقر (علیهما السلام) نقل کرده است که فرمود: «كونوا مِنَ السّابِقينَ بِالخَيراتِ، وكونوا وَرِقاً لا شَوكَ فيهِ؛ فَإِنَّ مَن كانَ قَبلَكُم كانوا وَرِقاً لا شَوكَ فيهِ، وقَد خِفتُ أن تَكونوا شَوكا لا وَرِقَ فيهِ، وكونوا دُعاةً إلى رَبِّكُم، وأدخِلُوا النّاسَ فِي الإِسلامِ ولا تُخرِجوهُم مِنهُ، وكَذلِكَ مَن كانَ قَبلَكُم؛ يُدخِلونَ النّاسَ فِي الإِسلامِ ولا يُخرِجونَهُم مِنهُ». (مستدرك الوسائل حدیث 13997). پدرم [ امام باقر عليه السلام] فرمود: «از پيشى گيرندگان در كارهاى خوب باشيد، و گل بى خار باشيد، كه كسانى پيش از شما وجود داشتند كه گل بى خار بودند، و من مى ‌ترسم كه شما خار بى گل باشيد! دعوت كنندگان به سوى پروردگارتان باشيد و مردم را وارد اسلام كنيد و از آن، بيرونشان نكنيد. آنان كه پيش از شما بودند، اين چنين بودند؛ مردم را وارد اسلام مى كردند، نه آن كه آنان را از آن خارج سازند».

پیام حدیث

وی افزود: پیشی گرفتن مؤمنان در هر کار خوب پیام این حدیث است، چنان که خداوند در قرآن ان را ستوده و فرمود: (وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ * أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ * فِي جَنَّاتِ النَّعِيم‏)، (واقعه: 10 – 12). «و پيش روندگان [در طاعت‏] خدا پيشى گرفتگان [به رحمت او] هستند *  [كه‏] آنان مقرّبان [درگاه حقّ‏] اند * در بهشت‌هاى پر نعمت [باشند]». و در وصف مؤمنان دارای خشیت الهی فرمود: (أُولئِكَ يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ هُمْ لَها سابِقُون‏)، (مؤمنون:61). «اين گروه [ها] در نيكى‏ها شتاب مى‏كنند، و آنان‏اند كه در اين كارها پيشى مى‏گيرند». و در آیه دیگر به شتاب کردن در کارهای خوب فرمان داده و فرمود: (فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَميعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدير) (سوره بقره: 148). «پس بشتابيد به خيرات كه هر كجا باشيد همه شما را خداوند (به عرصه محشر) خواهد آورد و محققا خدا بر همه چيز تواناست‏».

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: کلمه «خیرات» که هم در روایت و هم در آیات قرآن به شتاب کردن در آن توصیه و تشویق شده است عمومیت دارد، چه شتاب کردن در ایمان و چه شتاب کردن در عمل، و شتاب کردن در عمل نیز عمومیت دارد، چه در عبادت در یشگاه خدا باشد و چه در اخلاق، رفتار و گفتار خوب و پسندیده و چه در خدمت به مردم، پیشی گرفتن و شتاب ورزیدن در همه اینها مورد توصیه خدا و امامان معصوم علیهم السلام به مؤمنان است. خردمندانه این است که انسان تا زنده است خود به کارهای خیر اقدام نماید و برای پس از مرگ خود سفارش نکند گرچه سفارش برای پس از مرگ نیز پسندیده است؛ ولی ارزش آن به ارزش کارهای خوب در زمان زنده بودن و با دست خود انجام دادن نمی رسد، زیرا چه بسا که وارثان به وصیت عمل نکرده و آن کار خوب وصیت شده را انجام ندهند. سعدی سروده است:

بکوش امروز تا گندم بپاشی               که فردا بر جوی قادر نباشی

تو خود بفرست برگ رفتن از پیش       که خویشان را نباشد جز غم خویش

حدیث سوم: (اهمیت فهم قرآن و عمل به آن)

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه علیها فرمود: «أنَّى تُؤْفَكُونَ؟ وَ كِتَابُ اَللَّهِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ، أُمُورُهُ ظَاهِرَةٌ، وَ أَحْكَامُهُ زَاهِرَةٌ، وَ أَعْلاَمُهُ بَاهِرَةٌ». ((از خطبه فدکیه) – بلاغات النساء ص 25 و طبرسی، الاحتجاج ج 1 ص 101). «به کجا به بیراهه می روید؟ درحالی که کتاب خدا (قرآن) میان شماست، امور قرآن آشکار است، احکامش درخشان و نشانه های آن فروزنده است»..

پبام حدیث

وی افزود: فاطمه زهرا (علیهاالسلام) در این حدیث ما را به اهمیت دادن به فهم قران و عمل به ان توجه می‌دهد، چیزی که خداوند در قرآن فرموده است: (ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ)، (سوره بقره:2). «اين كتاب [كتابى‏] است كه در آن شك نيست، راهنماى پرهيزگاران است‏». (إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدي لِلَّتي‏ هِيَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنينَ الَّذينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبيراً)، (سوره إسراء:9). «بى‏گمان اين قرآن [به راهى‏] هدايت مى‏كند كه آن راست‏تر است و مؤمنانى را كه كارهاى شايسته مى‏كردند، بشارت مى‏دهد به اينكه آنان را پاداشى بزرگ است‏».  و درباره تلاوت قران فرموده است: (وَ إِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجاباً مَسْتُوراً)، (سوره إسراء:45). «و چون قرآن بخوانى، ميان تو و ميان آن كسان كه به آخرت ايمان نمى‏آورند، پرده‏اى پوشاننده و [مانع‏] برقرار كنيم». و به شنودگان قرائت قران فرمود: (وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُون‏)، (سوره اعراف:204) «و هنگامى كه قرآن خوانده مى‏شود بدان گوش فرا دهيد و خاموش باشيد، باشد كه بر شما ببخشايند».

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مهمتر از همه در توجه به قرآن عمل به دستورات آن است، چنانکه علی علیه السلام پس از ضربت خوردن و در بستر قرار گرفتن در وصیتانمه خود از جمله فرمود: «اللَّهَ اللَّهَ فِي الْقُرْآنِ لَا يَسْبِقُكُمْ بِالْعَمَلِ بِهِ غَيْرُكُمْ» (نهج البلاغه (صبحی الصالح) ص 422 نامه 47). «خدا را خدا را در نظر داشته باشید در مورد قرآن، مبدا که در عمل به آن جز شما پیشی بگیرد». دعا کنیم تا خداوند ما را هم آشنا به کتاب الهی خود و هم اهل عمل به آن قرار بدهد.

حدیث چهارم: (همواره امیدوار باش)

استاد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: امام على عليه السلام فرمود: «كُن لِما لا تَرجُو أرجى مِنكَ لِما تَرجُو؛ فإنّ موسى بنَ عِمرانَ عليه السلام خَرَجَ يَقتَبِسُ لِأهلِهِ نارا، فَكَلَّمَهُ اللّهُ عزّوجلّ فَرَجَعَ نَبيّا، و خَرَجَتْ مَلِكَةُ سَبَأٍ فَأسلَمَتْ مَع سُليمانَ عليه السلام، و خَرَجَ سَحَرَةُ فِرعَونَ يَطلُبُونَ العِزَّةَ لِفِرعَونَ فَرَجَعُوا مُؤمِنِينَ». (الأمالی للصدوق صفحه244). «به آنچه اميدش را ندارى اميدوارتر باش از آنچه بدان اميد دارى؛ زيرا كه موسى بن عمران عليه السلام رفت كه براى خانواده‌اش آتش برگيرد؛ اما [در آن جا] خداوند عزّوجلّ با او به سخن در آمد و او پيامبر برگشت. ملكه سبا نيز از كشور خود بيرون آمد، اما به دست سليمان عليه السلام مسلمان شد. و جادوگران فرعون براى تقويت قدرت فرعون بيرون آمدند، اما [به خدا] ايمان آوردند و برگشتند».

پیام حدیث چهارم:

وی افزود: انسان ها گاهی به چیزهایی دل می‌ بندند و آنها را از خدا می ‌خواهند که در مقابل آنچه خدا می ‌خواهد به آنان بدهد از چندان ارزشی برخوردار نیست، تلاش خود را به کار می ‌گیرند تا به یک نعمت دنیا برسند؛ ولی نعمتی مهمتر از سوی خدا به آنان داده می ‌شود. در حدیث امام علی علیه السلام سه نمونه نقل شده است، ولی با مطالعه در قرآن و روایات و تاریخ موارد دیگر نیز یافت می ‌شود. اصحاب کهف برای رهایی از ستم زمامدار وقت و برای حفظ ایمان خود و الوده نشدن به شرک و بت پرستی به غار پناه بردند، ولی لطف بیکران خدا آنان را در برگرفت و بیش از سیصد سال خوابیدند و در هنگام بیدار شدن از خواب، از سویی حجتی برای مردم منکر معاد شدند و از سوی دیگر به سعادت جاودانه نایل گردیدند.

جوان کارگر و گوهرشاد خانم

این استاد درس خارج حوزه در ادامه خاطرنشان کرد: گوهر شاد یکی از زنان باحجاب بوده، همیشه نقاب به صورت داشته و خیلی هم مذهبی بود. او می خواست در کنار حرم امام رضا (ع) مسجدى بنا کند. به همه کارگران و معماران اعلام کرد دستمزد شما را دو برابر مى دهم؛ ولى شرطش این است که فقط با وضو کار کنید و در حال کار با یکدیگر مجادله و بد زبانى نکنید و با احترام رفتار کنید. و اخلاق اسلامى و یاد خدا را رعایت کنید. او به کسانى که به وسیله حیوانات مصالح و بار به محل مسجد می ‌آورند علاوه بر دستور قبلى گفت سر راه حیوانات آب و علوفه قرار دهید و این زبان بسته ها را نزنید و بگذارید هرجا که تشنه و گرسنه بودند آب و علف بخورند. بر آنها بار سنگین نزنید و آنها را اذیت نکنید. اما من مزد شما را دو برابر مى دهم. گوهرشاد هر روز به سرکشی کارگران به مسجد می‌ رفت؛ روزى طبق معمول براى سرکشى کارها به محل مسجد رفته بود، در اثر باد مقنعه و حجاب او کمى کنار رفت و یک کارگر جوانى چهره او را دید. جوان بیچاره دل از کف داد و عشق گوهرشاد صبر و طاقت از او ربود تا آنجا که  بیمار شد و بیمارى او را به مرگ نزدیک کرد. چند روزی بود که به سر کار نمی رفت0 گوهر شاد حال او را جویا شد.  به او خبر دادند جوان بیمار شده، لذا به عیادت او رفت. چند روز گذشت و روز به روز حال جوان بدتر می ‌شد. مادرش که احتمال از دست رفتن فرزند را جدى دید تصمیم گرفت جریان را به گوش ملکه گوهرشاد برساند. و گفت اگر جان خودم را هم از دست بدهم مهم نیست. او موضوع را به گوهرشاد گفت و منتظر عکس العمل گوهرشاد بود. ملکه بعد از شنیدن این حرف با خوشرویى گفت: این که مهم نیست چرا زودتر به من نگفتید تا از ناراحتى یک بنده خدا جلوگیرى کنیم؟ و به مادرش گفت برو به پسرت بگو من براى ازدواج با تو آماده هستم، ولى قبل از آن باید دو کار صورت بگیرد: یکى اینکه مهر من چهل روز اعتکاف توست در این مسجد تازه ساز. اگر قبول دارى به مسجد برو و تا چهل روز فقط نماز و عبادت خدا را به جاى آور. و شرط دیگر این است که بعد از آماده شدن تو. من باید از شوهرم طلاق بگیرم. حال اگر تو شرط را مى پذیرى کار خود را شروع کن.

جوان عاشق وقتى پیغام گوهر شاد را شنید از این مژده درمان شد و گفت چهل روز که چیزى نیست اگر چهل سال هم بگویى حاضرم. جوان رفت و مشغول نماز در مسجد شد به امید اینکه پاداش نماز هایش ازدواج و وصال همسری زیبا بنام گوهرشاد باشد. روز چهلم گوهر شاد قاصدى فرستاد تا از حال جوان خبر بگیرد تا اگر آماده است او هم آماده طلاق باشد. قاصد به جوان گفت فردا چهل روز تو تمام مى‌شود و ملکه منتظر است تا اگر تو آماده هستى او هم شرط خود را انجام دهد. جوان عاشق که ابتدا با عشق گوهرشاد به نماز پرداخته و حالا پس از چهل روز حلاوت نماز کام او را شیرین کرده بود جواب داد: به گوهر شاد خانم بگوید اولا از شما ممنونم و دوم اینکه من دیگر نیازى به ازدواج با شما ندارم. قاصد گفت منظورت چیست؟ مگر تو عاشق گوهرشاد  نبودى؟؟ جوان گفت آنوقت که عشق گوهرشاد من را بیمار و بى تاب کرد هنوز با معشوق حقیقى آشنا نشده بودم، ولى اکنون دلم به عشق خدا مى طپد و جز او معشوقى نمى خواهم. من با خدا مانوس شدم و فقط با او آرام می‌گیرم. اما از گوهر شاد هم ممنون هستم که مرا با خداوند آشنا کرد و او باعت شد تا معشوق حقیقى را پیدا کنم. و آن جوان شد اولین پیش نماز مسجد گوهر شاد و کم کم مطالعات و درسش را ادامه داد و شد یک فقیه کامل و او کسی نیست جز آیت اله شیخ محمد صادق همدانی. (انصاریان، عرفان اسلامی).