استاد عباس بادله طارسی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «اهمیت نگاهی دوباره به جایگاه والای راویان حدیث» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: جایگاه راویان احادیث در اسلام بسیار مهم است؛ آنها کسانی هستند که روایات معصومین علیهم السلام را با ذکر سند، نقل می کنند و نقش اساسی در انتشار دانش دینی دارند.

وی افزود: از شرایط راوی در اسلام، عقل، بلوغ، ایمان، عدالت و ضابط بودن است. مراد از ایمان، شیعه 12 امامی بودن، و مراد از ضابط بودن داشتن قدرت حافظه در حدیث است. احادیث بر طبق حالات راوی به چهار قسم تقسیم می شوند: «صحیح، حسن، موثق و ضعیف» و البته هر کدام، شعبه هایی دارد که در کتاب ها به صورت مفصل بیان شده است. جایگاه راویان حدیث را علم رجال و درایه بیان می کند. در علم رجال، بحث از شناسایی راویان احادیث، از جنبه نام و اوصافی که در مدح و ذمّ آنها بیان شده است؛ که به آنها جرح و تعدیل گفته می شود. در علم رجال، بحث از فهرست، تراجم و مشیخه هم می شود.

استاد بادله طارسی در ادامه بیان کرد: در کتاب رجال به راویانی اشاره شده و به بررسی حال آنها پرداخته است. مانند عبدالله بن عباس، اصبغ بن نباته، عامر بن واصل، ابوخالد کابلی، زرارة بن اعین، هشام بن حکم، ابان بن عثمان، حسن بن محبوب، حسین بن سعید اهوازی، علی بن مهزیار اهوازی، محمد بن حسن صفار قمی و .... عالمان و فقهای ما به سادگی تسلیم هر سخن که منسوب به ائمه علیهم السلام باشد را نمی شوند؛ بلکه از طرق گوناگون سخنان مطرح شده را مورد ارزیابی قرار می دهند؛ ار جمله «بررسی سندی، عدم مخالفت با قرآن کریم، طباق مضمون روایات با حکم عقل؛ و البته منظور، عقل روش مند و ژرف اندیش است.

وی اضافه نمود: در زمان حضور ائمه علیهم السلام چهارصد کتاب در زمینه های مختلف جمع آوری شده که به «اربعمئه» معروف شد؛ که بعدها باب بندی شد و در ذیل چهار کتاب اصلی، یعنی کافی کلینی رحمت الله علیه، من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق رحمت الله علیه، و تهذیب و استبصار شیخ طوسی رحمت الله علیه تدوین گردید.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: برای نقل روایت، باید از بزرگان اساتید خود اجازه نقل حدیث می گرفتند. در نقل روایت، اینگونه بود که صاحب روایت، روایت را بخواند و شنونده گوش کند تا نقل روایت کند. نقل روایت، به سادگی نبود و راویان به اساتید خود می گفتند روایت را باید برای ما بخوانید و ما از شما بشنویم تا برای دیگران نقل کنیم.

وی افزود: معیار نقل کنندگان حدیث این بود تا اطمینان کامل از واسطه های حدیث نداشتند، آن روایت را نقل نمی کردند. مثلا اگر راوی یک حدیث از ضعفا نقل می کرد، نمی پذیرفتند؛ حتی با راویان حدیث ضعیف برخورد می کردند؛ مثلا احمد بن خالد برقی که در قم زندگی می کرد و خود از بزرگان بود، اما او را از قم بیرون کردند؛ چون از ضعفا نقل می کرد. امام علیه السلام فرمود: «لا تأخذنّ معالم دینکم من غیر شیعتنا» مسائل دینی را از غیر شیعه نگیرید. در کمال الدین صدوق و احتجاج طبرسی از امام زمان علیه السلام در این زمینه روایتی آمده است؛ در کمال الدین می خوانیم: «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِصَامٍ الْكُلَيْنِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ‏ چ الْكُلَيْنِيُّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ الْعَمْرِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْ يُوصِلَ لِي كِتَاباً قَدْ سَأَلْتُ فِيهِ عَنْ مَسَائِلَ أَشْكَلَتْ عَلَيَّ فَوَرَدَتْ فِي التَّوْقِيعِ بِخَطِّ مَوْلَانَا صَاحِبِ الزَّمَانِ ع‏ ... وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ» (کمال الدین و تمام النعمة، ج 2؛ ص: 483؛ ح: 4)

استاد بادله طارسی خاطرنشان کرد: ائمه علیهم السلام و مخصوصا امام باقر و امام صادق علیهم السلام عده ای را به عنوان معتمدان راوی به اصحاب معرفی می کردند. امام فرمود «زكريّا بن‏ آدم‏ قمّى المأمون على الدّين و الدّنيا» آنكه در دين و دنيا مورد اعتماد است. امام باقر علیه السلام در باره زراره بن اعین فرمود: «لَوْ لَا زُرَارَةُ لَظَنَنْتُ أَنَّ أَحَادِيثَ أَبِي علیه السلام سَتَذْهَبُ». اگر زراره نبود، احادیث پدرم از میان می‌ رفت. (شیخ طوسی، إختيار معرفة الرجال المعروف بـ رجال الكشي، ۱۴۰۹ ق، ج ۱، ص ۱۳۳.) امام صادق علیه السلام فرمود: هر چه زراره از پدرم نقل کرد، «فلا یجوز ردّهم». کشی صاحب کتاب رجال از قول امام فرمودند: بروید سراغ ابان بن تغلب. هر چه ابان گفته، بگو امام صادق علیه السلام گفته است و بپذیرید. احمد بن اسحاق می‌گوید: به امام هادی علیه‌ السلام عرض کردم: با که معامله کنم یا احکام دینم را از که بگیرم و سخن که را قبول نمایم؟ فرمود: «العمری ثقتی فما أدی الیک عنی فعنی یؤدی و ما قال لک فعنی یقول فاسمع له و أطع فانه الثقة المأمون». «عثمان بن سعید عمری مورد اطمینان من است پس هر آنچه را به تو می‌ رساند از من می ‌رساند و آنچه را به تو می‌ گوید از من می ‌گوید پس از او بشنو و اطاعت نما که او ثقه و امین است».

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شاهد آن هستیم که متأسفانه نسبت به مقابر و مزار برخی از راویان بزرگ حدیث کم توجهی می شود و بعضا آنچنان مورد اقبال مردمی صورت نمی گیرد. به نظر می رسد که نقش رسانه های عمومی و خصوصی و همچنین مبلغین در این عرصه سنگین است. باید در صحبت ها و سخنرانی ها به راویان حدیث و نقش و جایگاه آنها اشاره شود و شناخته شده شوند.