به مناسبت فرا رسیدن سالگرد ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، آیت الله العظمی امام روح الله خمینی رضوان الله تعالی علیه، استاد حسن آقا خرمی ارانی از اساتید حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «بعضی ازویژگی های معنوی حضرت امام خمینی قدّس سرّه» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه علمیه در  ابتدای گفتگو ضمن تسلیت به مناسبت سالگرد ارتحال امام خمینی رضوان الله علیه خاطرنشان کرد: امام خمینی قدّس سرّه نمونه کامل و مصداق بارز این سخن شریف امام صادق علیه السلام است که: «کونوا دعاة الناس بغیر ألسنتکم...»؛ ایشان در زندگی فردی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی خویش چنان زیست که گفته اش بر کرده اش پیشی نگیرد. همچنان که اجداد طاهرینش که رهبران مطلق بشریت می باشند چنین بودند.

وی افزود: آدمی چه در اندیشه و چه در رفتار و کردار نیازمند الگو و اسوه ‌ای است که خود را با آن همگون ساخته و به پیشرفت و تعالی مطلوب و هدف خویش دست یابد. اما مهم اینجاست که او چه الگویی و چه اسوه‌ ای را برمی‌ گزیند. اگر الگوی او در مرتبه ‌ای متعالی و والا قرار داشته باشد، رفتار و اندیشة انسان نیز متعالی و مترقی خواهد بود؛ زیرا مشاهدة کردار مثبت و اندیشة‌ متعالی، انسان را به تبعیت از آن اسوه وا خواهد داشت و جاذبة آن اندیشه و کردار به دلیل همسازی با فطرت الهی انسان، او را با خود بالا خواهد برد. از طرف دیگر آن کس که ارزش‌ ها و کمالات را در کردار خویش بنمایاند، در جذب و هدایت دیگران سرآمدتر از کسی است که به گفت و شنود یک‌ سویه و گفتار خالی بسنده کند.

استاد خرمی ارانی در ادامه بیان کرد: اسلام عزیز این معنا را در متن آموزه ‌های خود به انسان نمایانده و راه و رسم دعوت به حق و رهبری دیگران به سوی ارزش‌ ها را وابسته به نمایش عملی آن دانسته است. یعنی راهبر دیگران باید ابتدا خود انجام دهنده ارزش‌ها و کمالات باشد تا این مرتبه را بیابد که به هدایت دیگران نیز بپردازد.

وی تأکید کرد: امام خمینی قدّس سرّه نمونه کامل و مصداق بارز این سخن شریف امام صادق علیه السلام است که: «کونوا دعاة الناس بغیر ألسنتکم...»؛ ایشان در زندگی فردی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی خویش چنان زیست که گفته‌اش بر کرده‌اش پیشی نگیرد. همچنان که اجداد طاهرینش که رهبران مطلق بشریت می‌باشند چنین بودند. تعدادی از ویژگی ها و خصوصیات اخلاقی امام جنبه معنوی دارد؛ گرچه تمام خصوصیات اخلاقی ـ رفتاری امام، رنگ خدایی دارد.

1 ـ خدا محوری

این استاد حوزه و دانشاگاه خاطرنشان کرد: در روزگار ما، امام خمینی مظهر و مصداق روشن خدا محوری است. ایشان درون را از شائبه غیرخدا پیراسته و تمام جلوه های نفسانی را کنار زده و با اکسیر خدا محوری، ماهیت دانش و کردار خود را دگرگون کرده بود. هیچ گاه رضای مخلوق را بر رضای خالق مقدم نداشت. در کردار و گفتارش اخلاص و خدا محوری را سر لوحه قرار داده و همواره بدان سفارش می کرد: سعی کنید که انگیزه ها، انگیزه های الهی باشد، سعی کنید که به مردم خودتان، هر جا هستند، به کشورهای خودتان هرجا هستند، تزریق کنید که انگیزه هایشان الهی باشد.

وی افزود: رهبر معظم انقلاب اسلامی، شخصیت خدا محوری امام خمینی قدّس سرّه را اینگونه ترسیم می کنند: بزرگ ترین ستایش برای رهبر ما همین است که او را «عبدالله»؛ یعنی بنده خدا و تسلیم اراده پروردگار... یاد کنیم.

استاد خرمی ارانی در ادامه بیان کرد: امام قدسّ سرّه در نخستین گام مبارزه، امام. آیه شریفه ذیل را تابلوی راه و روش خود قرار داد: «قُلْ إِنّمَا أعِظُکُمْ بِوَاحِدَه أنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَی وَ فُرَادَی» بگو تنها پند من این است که برای خدا قیام کنید. بر همین اساس نیز، انقلاب را رهبری کرده و به پیروزی رساند. آشنایانی که سال ها با او زندگی کرده و در صحنه های گوناگون او را نظاره گر بوده اند، همه و همه بر این باورند که امام در تمام زندگی اش فقط خدا را محور تمام کارهای خویش قرار داده بود. اگر به سخنان امام؛ چه قبل و چه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی توجه و دقت کنیم،  درمی یابیم که آنچه هدف و انگیزه حرکت و انقلاب و جهت گیری های امام را تشکیل  می داد، خدا بود. امام خمینی قدّس سرّه در یک جمله کوتاه ولی با مضمون بسیار والا می فرماید:  «عالم محضر خدا است» یعنی جامعه ای که فکر و اعتقادش این باشد که عالم محضر خدا است و خدا اعمال و حرکات، افکار و عقاید انسان را می بیند و در همه جوامع حاضر و ناظر است، می تواند فرهنگ خود را بر اساس آن دگرگون سازد. اگر خدا در متن زندگی انسان  ها و در تمام جهت گیری های سیاسی، اجتماعی و فردی ما حضور یابد، آن وقت جامعه ما، جامعه ای اسلامی است و فرهنگ نیز، اصیل خواهد بود.

2 ـ حق پذیری

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یکی از آثار برجسته شرح صدر در اسلام، «حق پذیری» است. انسان به دلایل زیر همواره در معرض لغزش و خطا است. به دلیل محدودیت های فکری و علمی؛ یعنی وسعت تنوع و پیچیدگی حقایق و معارف در جهان و دشواری احاطه فکری همه جانبه بر آنها، خطای انسان در بازیابی اندیشه و رویه صحیح را در پی خواهد داشت.

وی افزود: دلیل دیگری که انسان، دچار خطا و لغزش می شود، پیروی از تمایلات و خواهش های نفسانی است و سومین دلیل متقن برای اشتباهات انسان، موضوع فراموشی و غفلت ناخواسته است که از ضعف ذهنی و روحی ناشی می شود.

استاد خرمی ارانی خاطرنشان کرد: سؤال بسیار مهم این است که چه کسانی می توانند از این خطاها و گناهان مصون باشند؟ پاسخ این است که کسانی می توانند دارای خصیصه عالی اخلاقی «حق پذیری» باشند که از سرمایه الهی شرح صدر برخوردار باشند. آنها که گرفتار تنگ نظری ها و ضیق صدر هستند، در برابر حق، نرمش و انعطاف ندارند و هرگاه مورد تذکر، نصیحت و انتقاد قرار گیرند، برافروخته و خشمگین می شوند. حضرت علی سلام الله علیه به مالک اشتر می فرمایند: هر حقی سنگین است و گاهی خداوند حق را (با همه سنگینی اش) بر کسانی که طالب آخرتند و صبر را بر خود هموار کرده اند، سبک و آسان می گرداند. «وَ الْحَقُّ كُلُّهُ ثَقِيلٌ وَ قَدْ يُخَفِّفُهُ اللَّهُ عَلَى أَقْوَامٍ طَلَبُوا الْعَاقِبَةَ فَصَبَّرُوا نُفُوسَهُمْ وَ وَثِقُوا بِصِدْقِ مَوْعُودِ اللَّهِ لِمَنْ صَبَرَ وَ احْتَسَبَ فَكُنْ مِنْهُمْ وَ اسْتَعِنْ بِاللَّه‏»

وی در ادامه بیان کرد: یکی از نمونه های عالی«حق پذیری» در سیرت و زندگی، امام خمینی قدّس سرّه می باشد که باید الگوی همگان قرار گیرد. حضرت امام در یکی از سخنانش فرمود: اگر من یک پایم را کنار گذاشتم، کج گذاشتم، ملت موظف است که بگویند پایت را کج گذاشتی، خودت را حفظ کن... همه باید مراعات این مسائل را  بکنند. امام در پاسخ به خبر نگار مجله تایم که پرسیده بود: «آیا هرگز در مورد چیزی اشتباه کرده اید؟» فرمودند: فقط محمد رسول الله و دیگر پیامبران و ائمه اشتباه نمی کردند، هر کس دیگری اشتباه می کند.

3 ـ شرح صدر

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شرح صدر به معنای گسترده شدن نیروی روح و ظرفیت وجودی انسان است که در پرتو آن، ظرفیت های متناسب با حوادث زمان ایجاد می گردد و انسان را از شتابزدگی در تصمیم و عمل و تزلزل در برخوردها باز می دارد و این صفت ممتاز از عنایات الهی است که به افراد خاصی از جمله رسول خدا3 اعطا شده است. خداوند به ایشان می فرماید: )ألَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ ،آیا ما سینه ات را فراخ نکردیم؟ یا آنگاه که حضرت موسی علیه السلام در کوه طور در پیشگاه خدا قرار می گیرد، اولین خواسته او شرح صدر است: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی‏» خداوند هر کس را دوست داشته باشد، به او شرح صدر عنایت می کند. این صفت مهم در وجود امام خمینی(س) نهفته بود و ایشان اسطوره و نمونه بارز این صفت زیبا بود. این صفت در زندگی امام، بسیار برجستگی داشت تا جایی که در مقابل پیشامدهای ناگواری؛ چون: پانزده خرداد، تبعید، شهادت فرزندشان آقا مصطفی، قضیه گروهک ها، توطئه ها و حوادث سال شصت، هشت سال دفاع مقدس و... با سینه سترگ استقامت کرد و کمترین اضطراب و دلهره ای از خود بروز نداد. یکی از یاران امام می گوید: «وقتی حاج آقا مصطفی شهید شد، امام مثل کوه ایستادگی کرد و ما ندیدیم یک بار حتی اخم کند. فقط فرمود: «إِنّا للَّهِ‏ وَإِنّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ امید داشتم که مصطفی به درد جامعه بخورد.»

4 ـ اطمینان و آرامش

وی افزود: عالی ترین صفت روحی یک انسان در زندگی، اطمینان و آرامش است. که از ایمان و عوامل دیگر مانند عبادت و نیایش، تقوا، توکل، زهد و ساده زیستی، ارتباط با خدا، خوف از خدا، تکامل ایمان نشأت می گیرد و سعادتی بالاتر از آن نیست، آرامش روحی از ویژگی های بندگان تکامل  یافته خداست که در اثر یقین و اعتقاد صحیح، با تمام وجود حجاب های میان خود و خدا را برداشته و به آرامش رسیده اند، نه به لذت ها دل می بندند و نه از مصیبت ها نگران می گردند. قرآن در وصف آنان می فرماید: )الّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللهِ] کسانی که ایمان آوردند و دل هایشان با یاد خدا آرام می گیرد. از بارزترین خصلت های پسندیده روحی و معنوی امام، اطمینان و آرامش خاطر بود، آنهایی که ایشان را درک کرده اند به این حقیقت اعتراف نموده اند که امام در تمام فراز و نشیب ها، حتی یک لحظه دچار اضطراب نشد. یکی از نویسندگان مسیحی هنگام مراجعت از ایران می گوید: امام خمینی یک طوفان بود، با این همه در نهاد این طوفان یک سکون و  آرامش مطلق وجود داشت. در درون او یک حقیقت ساکن و غیر قابل حرکت وجود داشت، ولی همین بی حرکتی باعث حرکت کل یک کشور شد ... لااقل از دیدگاه من، «خمینی» مسیح معاصر ما بود.