استاد محمد هادی جوادی گیلانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «نگاهی به کلمه قصار 39» پرداخت.

/270/260/21/

امیرالمؤمنین علیه السلام در حکمت 39 نهج البلاغه می فرماید: خیری در نوافل نیست، اگر به فرائض و واجبات، ضرر بزند. «وَ قَالَ ع‏ لَا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ‏ إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِض‏». در احکام فقهی جدای از 17 رکعت، نماز واجب، نافله های نماز ظهر و عصر، مغرب و عشا و نماز صبح هم داریم که تعداد رکعاتش در رساله ها آمده است. البته کسانی که دستور سلوکی می دهند، به این نکته توجه داده اند که برای کسی که آغاز کار اوست، نمی تواند همه نوافل را بخواند. از این رو گفته اند اگر کسی می خواهد تربیت خود را آغاز کند، از نافله ظهر شروع نماید و بر آن استمرار ببخشد. آرام آرام نفس آماده می شود و نوافل را به راحتی می خواند. یکی از بزرگان از علما در یزد، اول اذان صبح، نماز صبح را به جماعت می خواند و بعضی که می آمدند، به نماز صبح ایشان نمی رسیدند؛ اعتراض کردند که چرا نماز صبح را زود می خوانید؛ کمی تأخیر بیاندازید. او گفت نمی خواهم کسانی که نافله صبح نمی خوانند، پشت سرم نماز بخوانند. علما تقیدی اینچنینی داشتند.

وی افزود: حضرت امیر علیه السلام بر آسیب رساندن نوافل بر فرائض، انذار می دهد. که به دو گونه است؛ یک حالت آن است که انسان نافله بخواند، و آنقدر کار بر او سخت بشود که نماز واجب را هم ترک کند. اگر این است، بهتر آن است که نماز نافله را نخواند. البته آنچنان مبتلا به نیست. به نظر می آید نوع دوم از ضرر، کسالتی است که در نماز واجب ممکن است پیش بیاید. اگر کسی اهل نافله نیست و تمرین نکرده و نفس او انس نگرفته، حالی که باید در نماز ظهر داشته باشد، ممکن است حوصله او سر برود و نماز را تند بخواند. چه اینکه در باشگاه بدنسازی هم مربی متناسب با بدن و برآمدگی عضلات، تمرین خاصّی به ورزشکار می دهد. اگر این کار مراعات نشود و در ابتدای کار، بر خود سنگین بگیرد، درد عضلات می گیرد و ممکن است بخواهد هفته های آینده اصلا بدنسازی و باشگاه را ترک کند و بگوید من به درد این کار نمی خورم! اما اگر طبق اصول پیش برود، آرام آرام، چربی ها تبدیل به عضله می شود و عضله آمادگی کار با وزنه های سنگین تر را پیدا می کند. نفس انسان هم اینچنین است. اگر کسی اصلا اهل نافله نیست، یک نافله نماز را مدتی استمرار دهد تا نفس او انس گیرد.

استاد جوادی گیلانی در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام می فرماید: «انّ للقلوب اقبالا و ادبارا فاذا اقبلت فاحملوها على النّوافل و اذا ادبرت فاقتصروا بها على الفرائض.» بدرستى كه از براى دلها رو آوردنى است و پشت گردانيدنى، پس هرگاه رو آورند پس بداريد آنها را بر سنّتيها، و هرگاه پشت گردانند پس اقتصار كنيد به آنها بر واجبها، يعنى مداريد آنها را مگر بر آنها اين همان مضمون فقره سابق است بنا بر آنچه اوّلا شرح شد. بسیار تعجب است از کسانی که کلاس یوگا می روند و دو ساعت می نشیند تا تمرکز بگیرد، اما برای چند دقیقه نماز ظهر، حال عبادت ندارد و می خواهد سریع بخواند. بهترین راه برای تمرکز و توجه به عالم قدس، (که بهترین نقطه است) نماز است. البته در یوگا هم علمی وجود دارد. به او می گویند به نقطه ای نگاه کند و سعی کند چند دقیقه به غیر از این نقطه نه به چیزی نگاه و نه فکر کند تا تمرکز ذهن بیاورد. و با تکرار و تمرین، آرام آرام دقایق را می افزایند تا تشططی که در نفس است، جمع بشود. حال اینکه در نماز می خواهیم توجهمان را متوجه عالم قدس کنیم و چه نقطه ای بهتر از آن نقطه. آن زمان که نفس آماده شد، نوافل را می پذیرد. در تحف العقول از امام کاظم علیه السلام روایت آمده است: «صلاة النّوافل قربان إلى اللَّه لكلّ مؤمن. و الحجّ جهاد كلّ ضعيف. و لكلّ شي‏ء زكاة؛ و زكات الجسد صيام النّوافل ...» نمازهاى مستحبى، براى هر مؤمنى وسيله نزديك شدن به خداست. و حج گزاردن، جهاد هر انسان ضعيف و ناتوان است. و از هر چيزى بايد زكاتى داد؛ و زكات بدن گرفتن روزه‏هاى مستحبّى است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: مرحوم کلینی در کافی باب «صَلَاةِ الشَّيْخِ الْكَبِيرِ وَ الْمَرِيضِ‏» آورده است که حضرت امام باقر علیه السلام را دیدند با وجود داشتن سنّ بالا، نوافل نمازشان را ایستاده می خوانند. از حضرت پرسیدند چگونه با سنّ بالا نافله ها را ایستاده می خوانند. حضرت فرمود تا این سال که رسیده ام، نافله نشسته نخوانده ام. «1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع أَ تُصَلِّي‏ النَّوَافِلَ‏ وَ أَنْتَ‏ قَاعِدٌ فَقَالَ مَا أُصَلِّيهَا إِلَّا وَ أَنَا قَاعِدٌ مُنْذُ حَمَلْتُ هَذَا اللَّحْمَ وَ بَلَغْتُ هَذَا السِّنَّ» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏3؛ ص 410)

وی افزود: خواندن نافله ها از اهمیت بالایی برخوردار است؛ در منابع روایی ما آمده است سه تن از صحابه پیمان بستند، که هر کدام از دنیا رفتند، آن دو نفر قضای نوافل نمازهای او را بخواند. از بین این سه تن، دو نفر مردند و یک نفر زنده ماند. و او تا پایان عمرش هم نوافل خودش را می خواند و هم برای دو دوستش همه نوافل را قضا می کرد.