استاد علی نظری منفرد از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار  پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «سه دستورالعمل کاربردی» پرداخت.

/270/260/20/

این خطیب توانمند در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: احادیثی که از ائمه اطهار علیهم السلام به ما رسیده است، بسیار است؛ به گونه ای که در کتاب قیّم وسائل الشیعه، بیش از سی و شش هزار حدیث وجود دارد. در مجموع اصول و فروع و روضه کافی شانزده هزار و دویست و پنج حدیث آمده است. برخی از این احادیث، مربوط به احکام، برخی از احادیث، مفسر آیات قرآن کریم است. برخی از احادیث متضمن ثواب و عقاب است. چه اینکه مرحوم شیخ صدوق رحمت الله علیه کتاب ثواب الاعمال و عقاب الاعمال را نگاشته است. برخی از احادیث، متضمن احادیث اعتقادی است؛ چه اینکه در اصول کافی، کتاب الحجه را داریم. برخی از احادیث، احادیث اخلاقی است. به عنوان نمونه، بخشی از جلد دوم اصول کافی، به روایاتی در این مباحث پرداخته است و روایاتی حول محور صدق و یقین و تکبر و حسد و ... آمده است. دسته ای از احادیث مربوط به حل مشکلات است. به تعبیر دیگر، احادیثی کاربردی است و در زندگی مؤثر است. امام جواد علیه السلام در حدیثی فرمود:«الثِّقَةُ بِاللَّهِ تَعَالَى ثَمَنٌ لِكُلِّ غَالٍ وَ سُلَّمٌ إِلَى كُلِّ عَال‏» وثوق و تکیه کردن به خدا قیمت خرید هر جنس گرانبهایی است. و وسیله و نردبانی است برای اینکه انسان به هر جایی برسد.

دستورالعمل کاربردی اول:

استاد نظری منفرد در ادامه بیان کرد: در باب «چگونگی رسیدن وثوق به خدا» باید گفت که اولین مسأله، خداباوری است. و یکی از راه های خداباوری، دل است. و یکی دیگر از راه ها،  شناخت آیتی است. «إِنَّ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتي‏ تَجْري فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فيها مِنْ كُلِّ دابَّةٍ وَ تَصْريفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُون‏» بی تردید در آفرینش آسمان ها و زمین و رفت و آمد شب و روز و کشتی هایی که در دریاها [با جابجا کردن مسافر و کالا] به سود مردم روانند و بارانی که خدا از آسمان نازل کرده و به وسیله آن زمین را پس از مردگی اش زنده ساخته و در آن از هر نوع جنبنده ای پراکنده کرده و گرداندن بادها و ابرِ مسخّر میان آسمان و زمین، نشانه هایی است [از توحید، ربوبیّت و قدرت خدا] برای گروهی که می اندیشند. (بقره: 164)

این استاد درس خارج حوزه افزود: مهمترین مسأله ای که نسل جوان ما باید به آن توجه داشته باشد، باور کردن به خدا است. در آیات پایانی سوره مبارکه بقره می خوانیم: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَ إِلَيْكَ الْمَصيرُ (285) لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسينا أَوْ أَخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرينَ (286)» آیه 285 مجموعه اصول اعتقادات خمسه ما است. «آمَنَ بِاللَّهِ ...» توحید، «كُتُبِهِ ... آنچه که انبیاء آوردند، که یکی از آنها امامت است؛ چرا که «الیوم اکملت لکم دینکم» «وَ رُسُلِهِ ...» نبوت، «وَ إِلَيْكَ الْمَصيرُ» معاد است. در این یک آیه، مجموعه اعتقادات ماست. که ابتدای آن خداباوری است.

وی افزود: خدایی که ما به آن معتقدیم، خدای آگاهی است. در آیاتی از قرآن کریم می خوانیم:

«وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏» (الأنعام: 59)

«هُوَ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ في‏ سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‏ عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فيها وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصير» (الحديد:  4)

«وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ فيما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ في‏ أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَ لكِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلاَّ أَنْ تَقُولُوا قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما في‏ أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَليم‏» (البقرة: 235)

«وَ قاتِلُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليم‏» (البقرة:  244)

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَجيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْييكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُون‏» (الأنفال:  24)

«وَ ما تَكُونُ في‏ شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفيضُونَ فيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏» (يونس:  61)

استاد نظری منفرد خاطرنشان کرد: انسان خداباور باید بداند که این خدا قادر است به هر چیزی. در آیاتی از قرآن کریم آمده است:

«وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ وَ كانَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مُقْتَدِرا» (الكهف:  45)

«ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدير» (البقرة: 106)

وی افزود: ماه های متمادی صهیونیسم، غزه را بمباران کرد؛ و خداوند متعال در لس آنجلس به پهنای غزه، آن شهر را به آتش کشانید؛ بسیج شدند تا این آتش را مهار کنند، روزها تلاش کردند و نتوانستند. تمام امکانات را به صحنه آوردند و نشد. چرا که تا می خواستند خاموش کنند، مجددا باد می آمد و آتش باز شعله می شد. قدرت بادها گاه آنچنان است که تریلی را از جا می کَند و به فاصله ای دور می اندازد. این، حکایت از قدرت الهی است. انسان باید به این قدرت الهی معتقد باشد. اینکه خداوند متعال باد را در اختیار سلیمان قرار داد، نیروی باد، نیروی قدرتمندی است.

«وَ لِسُلَيْمانَ الرِّيحَ عاصِفَةً تَجْري بِأَمْرِهِ إِلى‏ الْأَرْضِ الَّتي‏ بارَكْنا فيها وَ كُنَّا بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عالِمينَ‏» (الأنبياء:  81)

«فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ تَجْري بِأَمْرِهِ رُخاءً حَيْثُ أَصاب‏» (ص:  36)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداباور باید معتقد باشد که خداوند بخیل هم نیست. در نصوص ما آمده است: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْفَاشِي فِي الْخَلْقِ أَمْرُهُ وَ حَمْدُهُ الظَّاهِرِ بِالْكَرَمِ مَجْدُهُ الْبَاسِطِ بِالْجُودِ يَدَهُ الَّذِي لَا تَنْقُصُ خَزَائِنُهُ وَ لَا يَبِيدُ مُلْكُهُ وَ لَا تَزِيدُهُ كَثْرَةُ الْعَطَاءِ إِلَّا جُوداً وَ كَرَماً إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْوَهَّاب» (طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق، ج 3، ص 109) ما به خدایی معتقدیم که بخلی در او راه ندارد. از این رو به خدا اعتماد داریم «الثقة بالله»

وی خاطرنشان کرد: خداوند متعال در ماه رجب، حضرت ابوطالب را و به فاصله کمی، حضرت خدیجه سلام الله علیها را از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم گرفت. قریش جرأت نمی کرد به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم جسارت کند، تا زمانی که حضرت ابوطالب علیه السلام زنده بود. «ما نالت قريش منّي شيئاً أكرهه حتّى مات أبوطالب». (انظر: ترجمته في سيرة ابن هشام، ج 1، ص 189؛ الطبقات الكبرى لابن سعد، ج 1، ص 119؛ الكامل في التاريخ، ج 2، ص 90؛ الإصابة لابن حجر، ج 4، ص 115؛ الأعلام للزركلي، ج 4، ص 166؛ شرح نهج البلاغه لابن أبي الحديد، ج 14، ص 76- 77؛ إيمان أبي طالب للمفيد، ص 25- 26). بعد از رحلت آن بزرگوار، آزار و اذیت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و پیروان، بسیار شدت یافت. حضرت قبل از آنکه به مدینه تشریف بیاورند، به طائف هجرتی کردند. در این هجرت، امیرالمؤمنین علیه السلام و زید بن حارثه پسرخوانده پیامبر که در موته به شهادت می رسد، همراه حضرت صلی الله علیه و آله و سلم بوده اند. مردم طائف، مردمان سختی هستند و جزو آخرین کسانی هستند که به اسلام گرویدند و مسلمان شدند. ورود و استقبال از پیامبر در طائف با سنگ بود و با سنگ هم حضرت را بدرقه کردند؛ به گونه ای که از ساق پای رسول الله صلوات الله و سلامه علیه و آله خون جاری بود. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم که از طائف بیرون آمدند، گوشه ای رفتند و این عبارت ها را بیان کردند: «ای من تکلنی یا رب الی عدو ملکته ام الی بعید فیتجنبی ...» خدایا من را به چه کسی می خواهی واگذار کنی؟ به دشمن؟ یا به کسی که هیچ ارتباطی با من ندارد. «ان لم تکن غضبت علیّ یا رب فلا باری ...» خدایا تو از من راضی باش. من را هیچ باکی نیست. «اعوذ بنور وجهک الذی اضاءت به السماوات و الارض و کشفت به الظلمة صلح علیه الامر الاولین و الآخرین من ان یحل علیّ غضبک او ینزل به سخطک لک الحمد حتی ترضی و بعد الرضا و لا حول و لا قوة الا بک» خدایا اگرچه من راحتی را دوست دارم، اما آنچه برای من اصل است، رضای توست. این بیان، نتیجه ثقه به خداوند است.

این خطیب توانمد افزود: این روزهای سخت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود؛ کار به جایی رسید که ده سال بعد، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم وارد مکه شدند؛ قبل از آنکه وارد مکه شوند، عباس ابوسفیان را خدمت پیامبر آورد تا بیعت کند. در راه دید که مسلمان ها جمع شدند و هجوم آوردند و پیامبر را در بر گرفتند. از عباس پرسید آنها چه می کنند. گفت مسلمان ها جمع شدند نگذارند آب وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روی زمین بریزد و به تبرک می برند. این عزت است. وقتی انسان با خدا آشتی کرد و وثوق به خدا پیدا کرد، خدا فراموش نمی کند؛ چرا که «من کان لله کان الله له» باید باور کنیم که «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنين‏» (منافقون: 8) روزگاری پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خودش بود و همسرش خدیجه و امیرالمؤمنین ده ساله. امروز نزدیک 2 میلیارد مسلمان در جهان است. و همین است که دشمنان اسلام را به وحشت می اندازد. منتها لبه تیز شمشیر، متوجه هندوها و مسیحیت و ... نیست؛ بلکه متوجه اسلام و تشیع است. چرا که تشیع یک مکتبی است که آن را روی پای خویش نگاه داشته است: «فطرة الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذلک الدین القیّم و لکن اکثر الناس لا یعلمون». آیه آخر سوره مبارکه محمد صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: « ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ (38)» اگر شما به دین خدا پشت کنید، خدای متعال عده ای دیگر را می آورد که مانند شما نیستند؛ و دین خدا را حفظ می کنند. عبارتی که در شب های ماه رمضان در دعای افتتاح می خوانیم: «وَ لَا تَسْتَبْدِلْ بِي غَيْرِي‏» خدایا جای من کسی دیگر را نیاور. ما در این عصر امتحان پس می دهیم. این وعده الهی وعده حقی است. «هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ» اوست که پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد، تا آن را بر همه ادیان پیروز گرداند، هر چند مشرکان خوش نداشته باشند. (توبه: 33)

دستورالعمل کاربردی دوم:  

وی افزود: حضرت جواد علیه السلام فرمود: کسی که بدون امتحان، اقدام به کاری کند، آینده اش پشیمانی و به سختی افتادن و گاه، به هلاکت رسیدن است. روایت کامل این است: «قال أبو جعفر الجواد عليه السّلام: كيف يضيع من اللّه كافله و كيف ينجو من اللّه طالبه، و من انقطع الى غير اللّه و كله اللّه اليه و من عمل على غير علم ما يفسد أكثر ممّا يصلح، القصد الى اللّه بالقلوب أبلغ من إتعاب الجوارح بالأعمال، من أطاع هواه أعطى عدوّه مناه، من هجر المداراة قاربه المكروه، و من لم يعرف الموارد أعيته المصادر، و من انقاد الى الطمأنينة قبل الخبرة فقد عرض نفسه للهلكة و العاقبة المتعبة.» (سفينة البحار / ج‏8 / 540 / مواعظ أبي جعفر الجواد عليه السلام .....  ص : 540). همانند یک پزشک که برای تشخیص بیماری یک فرد، از او آزمایش می گیرد. آزمایش گرفتن برای همه امور است؛ اگر انسان می خواهد رفیق انتخاب کند، او را بیازماید.

دستورالعمل کاربردی سوم:

استاد علی نظری خاطرنشان کرد: «قال عليه السّلام: من هجر المداراة قارنه المكروه، و من لم يعرف الموارد اعيته‏ المصادر» (شامي، يوسف بن حاتم، الدر النظيم في مناقب الأئمة اللهاميم - قم، چاپ: اول، 1420 ق. ؛ ص716) افتخار می کنیم به ائمه ای که چنین کلمات حکیمانه ای برای ما گذاشته اند که امروز در زندگی خود بتوانیم از این کلمات استفاده کنیم و به بیراهه نرویم. فرمود: کسی که آغاز امری را نداند، پایانش به گمراهی می افتد و راه را گم می کند. انسان در راه هایی که می رود، تابلو وجود دارد. اما اگر وارد راهی شد که نمی داند به کجا ختم می شود، بیراهه می شود. در روایت آمده است: «الإمامُ الصّادقُ عليه السلام: العامِلُ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ كَالسّائرِ عَلى غَيرِ الطَّريقِ، و لا يَزيدُهُ سُرعَةُ السَّيرِ مِنَ الطَّريقِ إلاّ بُعدا» كسى كه بدون بينش عمل كند، همچون كسى است كه در بيراهه رود، چنين كسى هر چه تندتر رود، از راه دورتر مى افتد. انسان نیازمند به راهنما است. این است که خدای متعال می فرماید: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون‏». حافظ چه خوش می گوید: 

طی این مرحله بی همرهی خضر مکن              ظلمات است بترس از خطر گمراهی