به مناسبت فرا رسیدن عیدالله الاکبر، عید سعید غدیر خم، استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «اهتمام قرآن به تبیین ولایت» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: عید غدیر، عید اکبر است و برای روشن شدن جایگاه این عید، باید به منابع دینی خود رجوع کنیم. بهترین منبع برای  شناخت عید غدیر، خود قرآن کریم است. قرآن چند وصف برای این روز مطرح کرده است. اولا عظمت پیامی که در روز غدیر مطرح شده، برابری می کند با رسالت بیست و سه ساله پیامبر. در آیه سوم سوره مائده می فرماید ولایت مطلبی است که کفار را به ناامیدی می کشاند. ولایت، اکمال دین است. ولایت، اتمام نعمت است و دین را به مرحله رضایت الهی می رساند. همه این عناوین و اوصاف باید تبیین بشود؛ و بیان بشود چگونه با ولایت، کفار مأیوس می شوند.

وی افزود: دین، چند مرحله است؛ مرحله اول، مضامین و تعالیم دین است. جهان بینی، خداشناسی، انسان شناسی، معادشناسی، وحی و نبوت و آنها که بعضا به عنوان اصول دین مطرح می کنیم از این موارد است. یک قسمت دین، مربوط به کمال و رشد انسان از جنبه روح است. به عبارتی یک زمان می خواهیم از جنبه اندیشه، انسان می خواهدعالم را آنچنان که هست، بشناسد، که جهان بینی می شود. یک زمان می خواهیم بگوییم انسان، خودش را که نهال است، رشد بدهد. البته یک قسمت آن به اندیشه و جهان بینی برمی گردد؛ که رشد عقل و فهم انسان است؛ همان که قرآن کریم، اسمش را حکمت گذاشته است. یک قسمت مربوط به خصوصیات اخلاقی انسان است؛ که انسان فضایل اخلاقی را در خودش پرورش بدهد و نهال فضایل را تبدیل به درخت طوبی کند. البته فقط این بیان به شکل تئوری قابل پرورش نیست؛ انسان باید با اعمال صالح و با صراط، این مسیر را برود؛ که همان احکام الهی است و همان شریعت الهی است که سبب می شود انسان همراه با خصوصیات اخلاقی و همراه با بینش و حکمت، مسیر خودش را در صراط تداوم بدهد. «بینش، فضیلت، و عمل صالح»، غذای روح انسان است؛ هم از جنبه عقل و هم از جنبه قلب و هم از جنبه اعضا و جسم انسان؛ که این نهال وجود انسان را به مسیر صراط هدایت می کند و به مسیر رشد و فلاح می رساند. پیامبر اکرم در بیست و سه سال، هم حکمت را توضیح داد و هم تزکیه انفاس کرد و هم فضایل را توضیح داد و هم احکام را، و هم اعمال صالح را تبیین کرد و تعالیم دین را در لباس کتاب و سنت به مردم رساند.

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: لازم است این مرحله اول دین را حفظ کنیم؛ چون حافظ مرحله اول، از طرف خدا تعیین می شود که ما به آن «امام» می گوییم؛ چرا که یکی از شئونات امام، حفظ دین است. و در قرآن به آن اکمال دین گفته می شود. اکمال یک مرحله نوین و نقطه عطف جدید در دین است. با غدیر، دین با تعالیمش مطرح شد. اما در غدیر دین در مرحله دوم هم مطرح شد. یعنی «حافظ دین» هم در خود دین تعبیه و به مرحله رسانده شد. یک وقت، تعالیم دین را به مردم می رسانند؛ و یک زمان حافظ دین را هم به مردم می رسانند. غدیر، اعلان دوم هم هست. از این رو قرآن از غدیر به عنوان اکمال یاد می کند. دین به احکام و شریعتش مطرح شده بود، اما این خطر را داشت که در تداوم، به مشکلات انحراف بر بخورد؛ انحراف تفسیری، انحراف از درون و بازگشت به جاهلیت قبل. یعنی هم مشکل اصل دین مطرح بود و هم مشکل تفسیر دین مطرح بود و هم تطبیق دین در انسان ها مطرح بود؛ که حل هر کدام از این انحراف ها یک انسان الهی را می طلبید. با غدیر  بنا گردید تا هم خود دین حفظ بشود و هم تبیین بشود و هم در جامعه و افراد، تطبیق بشود و با این دین پرورش بیابند. پس نیاز بود باغبانی الهی مطرح بشود و حافظ دینی تعیین گردد تا اصل دین را حفظ کند و معنای گزاره های دین را از انحراف حفظ کند و دین را در جامعه تزریق کند و در جامعه انسان ها را بر اساس دین پرورش بدهد.

وی افزود: قرآن شؤون امامت را در این ها بیان می کند؛ می گویند امام حافظ دین و باغبان انسان ها بر اساس دین است؛ هم جامعه را با دین انس می دهد و احکام دین را با جامعه تطبیق می کند، البته گام به گام و با شرایط جامعه، و هم افراد را هم از جنبه ظاهری و هم از جنبه قلب و روح، قلوب مستعده را پرورش می دهد. شؤون امامت، همان است که قرآن می گوید «اکمال الدین» پس دین، یک مرحله از مرحله ظهور، مرحله رساندن به مردم و یک مرحله هم مرحله حفظ خود دین و عینیت دادن آن به مردم جامعه. حفظ خود دین و عینیت دادن همان دین در جامعه و افراد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: البته عینیت دادن دین در جامعه و افراد، مسأله ای تدریجی است که در زمان ظهور، به صورت کامل اتفاق خواهد افتاد. اما ائمه علیهم السلام با توجه به شرایط جامعه دین را در جامعه عینیت می دادند؛ و طبیعتا این کار به صورت کامل و صد در صد انجام محقق نگردید.. اینکه قرآن کریم می فرماید «الیوم اکملت لکم دینکم» به خاطر همین است؛ که دین اکمال یافت و اهمیت ولایت هم به این است که ولی غیر از نبی است. نبی دین را می رساند و ولی دین را حفظ می کند و در جامعه تطبیق می دهد. سِمتی است که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم هم داشت و هم ولی بود و هم نبی بود. «انما ولیّکم الله و رسوله» این سِمت ولایت در روز غدیر از رسول الله به امیرالمؤمنین علیهما السلام به مردم ابلاغ شد. ولایت دین را برای جامعه قائم نگاه می دارد و در طول شرایط و بحران ها دین را به جامعه می رساند.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: در بیان اوصاف غدیر نکته ای هست که قبل از «الیوم اکملت لکم دینکم» بیان شده است؛ که می فرماید «الیوم یئِس الذین کفروا» است. اهتمام خدای متعال به این است که دین کامل بشود؛ چون دین، دین الهی است و صاحب اصلی دین در حقیقت، خدای متعال و مردم است. چه اینکه «دینی» و «دینکم» در قرآن آمده است. «دینی» جنبه مبدأ، و «دینکم» جنبه مقصد است. دین از طرف خدا آمده است تا به مردم برسد و واسطه اش رسولان الهی هستند؛ صاحب دین، خداست و از این رو خدای متعال در غدیر می خواهد بفرماید دین قائم به رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نیست و با رحلت حضرت، دین از بین نمی رود. بعد از حوادثی که برای حضرت پیش آوردند، چه در مکه و چه در مدینه، تهمت ها که زدند و شکنجه ها و آزارها که رساندند، تحریم های اقتصادی کردند و حتی قصد ترور حضرت را داشتند و ... لکن پیروز نشدند و در هیچ کدام از موارد، نتوانستند  اسلام را نابود کنند.

وی افزود: دشمنان نتوانستند در زمان حیات رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم دین را از بین ببرند؛ اما همچنان این آرزو را در دل داشتند؛ به علت اینکه نبوت را نمی فهمیدند و گمان می کردند نبوت همان سلطنت و حکومت است. و می گفتند اگر حاکمی ورثه و پسر ندارد، حکومت او هم از بین می رود و اگرپیامبری هم  ورثه نداشته باشد، دین او هم از بین می رود. از این رو منتظر بودند تا حضرت از دنیا بروند و دینشان هم از بین برود و آخرین امید و خوشحالی آنها هم در همین بود. خدای متعال در غدیر خم امید آنها را به ناامیدی تبدیل کرد و فرمود: دین قائم به رسول الله نیست؛ بلکه دین قائم به خدا است. تا خدا هست، دین هست و دین ابدی است. از این رو اگر تا قیامت، در زمین دو نفر هم زندگی کنند، یکی مرد الهی است و از طرف خدا محافظ دین است. خدا در غدیر خم می خواهد بگوید دین قائم به شخص نیست و قائم به نوع است که آن هم در خود دین تعبیه شده است. یعنی فردی که حافظ دین باشد و مفسر دین باشد و تطبیق دهنده دین و باغبان دین در جامعه و قلوب افراد باشد، همیشه موجود است؛ و قائم به رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم هم نیست. این اهتمام قرآن است که به ما ولایت را معنا کند و این را برساند که ولایت تا قیامت باقی است. قرآن بیان می کند که از دشمنان دین نترسیم و از خدا باید بترسیم؛ ترس  از خدا هم به خاطر این است که به  وظایف خود در قبال دین عمل نکرده  باشیم.  از این رو دین در غدیر به صورت کامل و آماده بیان شده است. یعنی خدا هم دین را در مرحله اول و هم در فاز دوم آورد؛ تعالیم دین و حافظ آن را هم مطرح و اعلام کرد و نشان داد؛ آنچه که در میدان باید به آن پایبند باشیم، آن است که به دین متمسک بشویم و هم به  ولیّ خدا متمسک بشویم؛ چرا که خدا حدیث ثقلین را در حدیث غدیر، عینیت بخشیده است.