به مناسبت فرا رسیدن سالگرد شهادت امام سجاد علیه السلام استاد احمد دهقان از اساتید حوره علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «روایاتی از آن امام همام» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو ضمن تسلیتب به مناسبت سالگرد شهادت امام زین العابدین علیه السلام خاطرنشان کرد: نام حضرت، علی و کنیه ایشان، ابو الحسن، ابو الحسین، ابو محمد و ابو عبدالله است. از القاب حضرت، سجاد، زین العابدین، سیدالساجدین، ذوالثفنات است. ایشان در ۵ شعبان یا ۱۵ جمادی الثانی ،۳۸ ق و در مدینه به دنیا آمدند. پدر ایشان امام حسین علیه السلام و مادر مکرمه، شهربانو، و همسر ایشان ام عبدالله است. فرزندان ایشان محمد، عبدالله، حسن، حسین اکبر، زید، عمر الاشرف (جدّ اعلای امامزاده ناصرالحق)، حسین اصغر، عبد الرحمن، سلیمان، علی، خدیجه، محمد اصغر، فاطمه، علّیه و ام کلثوم است. مدت امامت حضرت، ۳۴ سال (۶۱ تا ۹۵ ق) بود. حضرت در ۱۲ یا ۲۵ محرم سال ۹۴ یا ۹۵ ق به شهادت رسیدند و بدن مطهر را در قبرستان بقیع به خاک سپردند.

پاداش هزار شهید

وی افزود: امام سجاد علیه السلام می فرمایند: «منْ ثَبَتَ عَلَی مُوَالاتِنَا فِی غَیبَةِ قَائِمِنَا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِیدٍ مِثْلَ شُهَدَاءِ بَدْر» هر کس در غیبت قائم ما بر دوستی ما ثابت قدم بماند، خداوند متعال ثواب هزار شهید همچون از شهدای جنگ بدر  را به وی عطا می فرماید. (کمال الدین : 302)

سه اعتذار از خداوند متعال

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: در كتاب ارزشمند صحيفه سجاديّه، دعاى 38 مى خوانیم: «اَللّهُمَّ اِنّى اَعْتَذِرُ اِلَيْكَ مِنْ مَظْلُوم ظُلِمَ بِحَضْرَتى فَلَمْ اَنْصُرْهُ، وَ مِنْ مَعْرُوف اُسْدِىَ اِلَىَّ فَلَمْ اَشْكُرْهُ، وَ مَنْ مُسِىء اِعْتَذَرَ اِلَىَّ فَلَمْ اَعْذِرْهُ»؛ پروردگارا! در پيشگاه تو از سه چيز عذرخواهى نموده، و پوزش مى طلبم:

1.  از مظلومى كه در حضور من مورد ظلم و ستم قرار گرفته، و ياريش نكردم.

2.  از كسى كه خدمتى به من كرده، و من از او قدردانى و تشكر ننمودم.

3.  و از شخص خطاكارى كه در حق من بدى كرده و عذرخواهى نمود، ولى عذر او را نپذيرفتم.

دعای مرزداران

استاد دهقان افزود: امام سجاد علیه‌السلام می فرماید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ حَصِّنْ ثُغُورَ الْمُسْلِمِينَ بِعِزَّتِكَ وَ أَيِّدْ حُمَاتَهَا بِقُوَّتِكَ وَ أَسْبِغْ عَطَايَاهُمْ مِنْ جِدَتِكَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ  وَ كَثِّرْ عِدَّتَهُمْ وَ اشْحَذْ أَسْلِحَتَهُمْ وَ احْرُسْ حَوْزَتَهُمْ وَ امْنَعْ حَوْمَتَهُمْ وَ أَلِّفْ جَمْعَهُمْ وَ دَبِّرْ أَمْرَهُمْ وَ وَاتِرْ بَيْنَ مِيَرِهِمْ وَ تَوَحَّدْ بِكِفَايَةِ مُؤَنِهِمْ وَ اعْضُدْهُمْ بِالنَّصْرِ وَ أَعِنْهُمْ بِالصَّبْرِ وَ الْطُفْ لَهُمْ فِي الْمَكْرِ .» خدایا! بر محمّد و آلش درود فرست و به عزّتت مرزهای مسلمانان را محکم و استوار ساز و به نیرویت نگهبانان مرزها را توانایی بخش و عطایای آنان را به توانگری‌ات کامل و سرشار کن. خدایا! بر محمّد و آلش درود فرست و تعدادشان را بیافزا و سلاحشان را تیز و برّا کن و اطراف و جوانبشان را محکم و نفوذناپذیر ساز و جمعشان را به هم پیوند ده و کارشان را رو به راه کن و آذوقه آنان را پی‌ در پی برسان و سختی‌ هایشان را به تنهایی کارساز باش و به یاری خود نیرومندشان ساز و به شکیبایی مددشان ده و آنان را در چاره‌ جویی، دقّت نظر عنایت کن.

مداومت و پشتكار دركارها

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: از امام علی بن الحسین علیه السلام روایت است: من دوست دارم كه بر كار مداومت داشته باشم اگر چه كم باشد. «انّى لاَُحِبُّ أنْ اُداوِمَ عَلَى الْعَمَلِ وَ اِنْ قَلَّ.» (وسائل الشيعة، ج 1، ص 70)

ايمان كامل

وی افزود: امام باقر عليه السلام فرمود: پدرم امام على بن الحسين عليهماالسلام مى فرمود: هركس داراى چهار ويژگى باشد، ايمانش كامـل است، و گناهانش از او خواهد ريخت و پروردگارش را در حالى كه از او خوشنود است، ملاقات خواهد كرد:

 ـ كسى كه حق مردم را به خاطر خدا ادا كند:

1 ـ با مردم راست سخن گويد

2 ـ از زشتي ها پيش خدا و مردم حيا و پرهيز كند

3 ـ با خانواده اش با اخلاق خوب برخورد كند.

«عَنْ أَبى جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلىٍّ عليهماالسلام قالَ: كانَ أَبى عَلىُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليهماالسلام يَقُولُ: اَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فيهِ كَمُلَ اِيمانُهُ، و مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ، وَ لَقِىَ رَبَّهُ وَ هُوَ عَنْهُ راضٍ: مَنْ وَفى لِلّهِ بِما جَعَلَ عَلى نَفْسِهِ لِلنّاسِ، وَ صَدَقَ لِسانُهُ مَعَ النّاسِ، وَاسْتَحْيى مِنْ كُلِّ قَبيحٍ عِنْدَاللّه ِ وَ عِنْدَ النّاسِ، وَ حَسُنَ خُلْقُهُ مَعَ أَهْلِهِ.» (امالى مفيد، ص 299)

وضو و امام سجاد علیه السلام

استاد احمد دهقان در ادامه بیان کرد: امام سجاد عليه السلام هنگامى كه وضو مى گرفت رنگ مباركش زرد مى شد، خانواده اش به او مى گفتند: چه حالتى است كه شما را دست مى دهد؟ مى فرمود: آيا مى دانيد آماده مى شوم تا در مقابل چه كسى بايستم؟ «كانَ عَلىُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليهماالسلام اِذا تَوَضَّأَ اِصْفَرَّ لَونُهُ، فَيَقُولُ لَهُ أَهْلُهُ: مَا الَّذى يَغْشاكَ؟ فَيَقُولُ: أَتَـدْرُونَ لِمَنْ أَتـأَهَّـبُ لِلْقيامِ بَيْنَ يَدَيْهِ.» (بحار الانوار، ج 46، ح 74.)

آمـادگى بـراى مـرگ

وی افزود: از امام زین العابدین علیه السلام روایت است: بـراسـتى آمـادگى براى مـرگ، دورى از حرام و بذل و بخشش در كار خير است. «انَّـما الاِْسْتِـعْدادُ لْلِمَوْتِ تَجنُّبُ الْحرامِ وَبَذْلُ النَّدى فى الْخَيْرِ.» (بحارالانوار، ج 46، ص 66)

انس بـا قـرآن

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: امام سجاد علیه السلام فرمود: اگر همه آنها كه بين مشرق و مغرب هستند، بميرند، تا وقتى قرآن با من باشد، احساس تنهائى نمى كنم. «لوْماتَ مَنْ بَيْنِ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَمَا اسْتَوْحَشْتُ بَعْدَ اَنْ يَكُونَ الْقُرآنُ مَعى.» (الانوار البهيّه، الشيخ عباس القمى ص 94، منشورات الشريف الرضى قم. اصول كافى، ج 2، ص 602)

ظلم بـر بیكسـان

استاد دهقان در ادامه بیان کرد: امام باقر علیه السلام فرمود وقتی زمان ارتحال امام سجاد علیه السلام فرا رسید، من را در آغوش گرفت و فرمود: تو را به چیزی وصیت می کنم که پدرم آن زمانی که شهادتش فرا رسید، به  آن وصیت کرد و فرمود آن را جدّمان امیرالمؤمنین علیه السلام در هنگام شهادت به ایشان وصیت کرده بود: فرزنـدم! بپرهـيز از سـتم بر كسى كه ياورى جز خدا ندارد. «عن أبي جعفر عليه السّلام قال: لمّا حضر عليّ بن الحسين عليهما السّلام الوفاة ضمّني الى صدره و قال: يا بنيّ أوصيك بما أوصاني به أبي حين حضرته الوفاة و بما ذكر انّ أباه أوصاه به، قال: يا بنيّ إيّاك و ظلم من لا يجد عليك‏ ناصرا الّا اللّه‏»  (اصول الكافى، ج 2، ص 331)

پرهـيز از گـناه

وی در ادامه بیان کرد: در شگفتم از كسى كه از غذا مى پرهيزد تـا گـرفـتـار زيـان آن نشـود ؛ ولى از گـناه پـرهـيز نمى كـند تا گرفتار ننگ و عار آن نگردد. «عجِبْتُ لِمَنْ يَحْتَمى مِنَ الطَّعامِ لِمَضَرَّتِهِ وَلايَحْتَمى مِنَ الذَّنْبِ لَمِعَرَّتَهِ.» (كشف الغمه، ج 2، ص 107)

ثواب نگاه به مؤمن

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: از این امام همام روایت شده است: نگاه مؤمن از روى دوستى و مهربانى به سيماى برادر مؤمِنش عبادت است. «نظَرُ الْمُؤمِنِ فى وَجْهِ اخيهِ الْمُؤمِنِ لِلْمـَوَدَّةِ وَالمَحـَبَّةِ لَهُ عِبـادَةٌ.» (تحف العقول، علميه اسلاميه ص 332)

پنج فایده گفتار نیک

وی اظهار داشت: امام زین العابدین علیه السلام درباره سخن و گفتار نیک می فرماید اینچنین گفتاری پنج فایده دارد:

1-  مال انسان را زیاد می کند؛

2- رزق و روزی انسان را زیاد می کند؛  

3- اجل را به تاخیر می اندازد؛    

4-  انسان را در میان اهل و خانواده خود محبوب می کند؛

5- انسان را داخل بهشت می کند؛   

«اَلْقَوْلُ الْحَسَنُ يُثْرِى الْمالَ وَ يُنْمِى الرِّزْقَ وَ يُنْسِئُ فِى الاَْجَلِ وَ يُحَبِّبُ اِلَى الاْهْلِ وَ يُدْخِلُ الْجَنَّةَ» (الأمالي (للصدوق)؛ ص 2)

سه اثر دعای مومن:

استاد دهقان خاطرنشان کرد: از امام سجاد علیه السلام روایت شده است: دعاى مؤمن از سه حال خارج نيست:

1- يا برايش ذخيره مى ‌گردد،

2-  يا در دنيا برآورده مى ‌شود،

3-  يا بلايى كه مى ‌خواهد به او برسد، دفع مى ‌شود.

«المؤمنُ مِن دُعائهِ على ثلاثٍ: إمّا أن يُدَّخَرَ لَهُ، و إمّا أن يُعَجَّلَ لَهُ، و إمّا أن يُدْفَعَ عَنهُ بَلاءٌ يُريدُ أن يُصِيبَهُ» ( تحف العقول، ص 280)

پنج علامت مؤمن:

وی اظهار داشت: از امام زین العابدین علیه السلام روایت است که انسان مؤمن پنج نشانه و علامت دارد:

1- پرهیز از گناه در خلوت،

2- صدقه دادن در هنگام تنگدستی،‌

3- شکیبایی در وقت مصیبت،

4- بردباری در حال خشم

5- و راستگویی به هنگام ترس.

«علَاماتُ المُؤمِن خَمسٌ: الوَرَعُ فِی الخَلوَةِ، والصَّدَقَةُ فِی القِلَّةِ، والصَّبرُ عِندَ المُصِیبَةِ،‌ والحِلمُ عِندَ الغَضَبِ، والصِّدقُ» (الخصال، جلد 1، صفحه 269)

ظلم به خاندان رسالت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سید ابن طاووس می نویسد :روزی امام سجاد علیه‌ السّلام در بازارهای دمشق راه می‌ رفتند؛ یکی از اصحاب رسول اکرم صلی الله علیه و آله به نام منهال بن عمرو، امام سجاد علیه‌ السّلام را دید و به استقبال ایشان آمد و گفت: «كيْفَ أَمْسَيْتَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله؟» حضرت فرمود: «أَمْسَيْنَا كَمَثَلِ بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي آلِ فِرْعَوْنَ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِسَاءَهُمْ! يَا مِنْهَالُ! أَمْسَت الْعَرَبُ تَفْتَخِرُ عَلَى الْعَجَمِ بِأَنَّ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله و سلم عَرَبِيٌّ وَ أَمْسَتْ قُرَيْشٌ تَفْتَخِرُ عَلَى سَائِرِ الْعَرَبِ بِأَنَّ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله و سلم مِنْهَا وَ أَمْسَيْنَا مَعْشَرَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ نَحْنُ مَغْصُوبُونَ مَقْتُولُونَ مُشَرَّدُونَ فَإِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‌ مِمَّا أَمْسَيْنَا فِيهِ يَا مِنْهَالُ» ای فرزند پیامبر خدا صلی الله علیه و آله چگونه صبح را به شب رساندی؟ امام سجاد علیه السلام فرمود : مانند بنی اسرائیل در میان فرعونیان که پسران آنها را سر می‌ بریدند و زنانشان را زنده می‌ گذاشتند. ای منهال! عرب بر عجم افتخار می ‌کند که محمد صلی الله علیه و آله عرب است و قریش بر عرب مباهات می ‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله از آنهاست؛ ولی ما خاندان او، روز را در حالی به شب رساندیم که حقّمان غصب شده است و ما را کشتند و از خانه هایمان رانده و آواره نمودند. پس ای منهال بر این مصیبت پیش آمده استرجاع می‌ کنیم و می‌ گوییم : انا لله و انا الیه راجعون! (اللهوف ص ۱۹۴)

خطبه امام سجاد علیه السلام

وی افزود: امام سجاد علیه السلام در مسجد اموی از یزید خواست که در حضور جمع خطبه ای ایراد کند. حضرت خطبه معروف خود را این طور شروع کردند: «أَيُّهَا النَّاسُ أُعْطِينَا سِتّاً وَ فُضِّلْنَا بِسَبْعٍ» اى مردم! خداوند به ما ۶ خصلت عطا فرموده و ما را به ۷ ويژگى بر ديگران فضيلت بخشيده است. «أُعْطِينَا الْعِلْمَ وَ الْحِلْمَ وَ السَّمَاحَةَ وَ الْفَصَاحَةَ وَ الشَّجَاعَةَ وَ الْمَحَبَّةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ» علم، بردبارى، سخاوت، فصاحت، شجاعت و محبت در قلوب مؤمنين را به ما ارزانى داشت. «وَ فُضِّلْنَا بِأَنَّ مِنَّا النَّبِيَّ الْمُخْتَارَ مُحَمَّداً وَ مِنَّا الصِّدِّيقُ وَ مِنَّا الطَّيَّارُ وَ مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ وَ أَسَدُ رَسُولِهِ وَ مِنَّا سِبْطَا هَذِهِ الْأُمَّةِ ...» و ما را بر ديگران برترى داد به اينكه پيامبر بزرگ اسلام، صديق، جعفر طيار، شير خدا و شير رسول خدا (ص) و امام حسن و حسین (ع) دو فرزند بزرگوار رسول اكرم (ص) را از ما قرار داد.....

نماز نافله حضرت زینب سلام الله علیها

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایتی از امام سجاد علیه السلام آمده است: عمّه ام،حضرت زینب (سلام الله علیها)، با وجود همه ی مصیبتها و رنجهایی که در مسیرمان به سوی شام به او روی آورد، حتّی یک شب اقامه نماز شب را فرو نگذاشت. «قالَ الاْمامُ عَلی بنُ الْحسَین، زَیْنُ الْعابدین عَلَیْهِ السَّلامُ: إنَّ عَمَّتی زَینَبَ مَعَ تِلک المَصائبَ و المِحَنِ النّازِلَةِ بِها فی طَرِیقِنا إلَی الشّامِ ما تَرَکتْ [تَهَجُّدَها] لِلَیلَة» (وفیات الأئمه، ص ۴۴۱)

شهادت امام زين العابدين سلام الله عليه

وی افزود: علّامه مجلسی رحمه الله در جلاء العیون می نویسد: «ابن بابویه و جمعی را اعتقاد آن است که امام سجاد علیه السّلام را ولید بن عبدالملک لعنه الله زهر داد، و بعضی هشام بن عبدالملک لعنه الله نیز گفته‌اند. و در مدّت عمر آن حضرت نیز خلاف است، و اکثر پنجاه و هفت سال گفته اند. کلینی رحمه الله به سند معتبر از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده است که حضرت علی بن الحسین علیه السّلام را در وقت شهادت پنجاه و هفت سال بوده، و شهادت آن جناب در سال نود و پنج واقع شد، و بعد از امام حسین علیه السّلام سی و پنج سال زندگانی کرد.» (جلاء العیون، ص ٨۴٠ و ٨۴١)

زیارتنامه امام سجاد علیه السلام:

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: در زیارتنامه این امام همام می خوانیم: «بسم الله الرحمن الرحیم السَّلامُ عَلَیْکَ یا زَیْنَ الْعابِدِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا زَیْنَ الْمُتَهَجّـِدِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اِمامَ الْمُتَّقِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ الْمُسْلِمِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا قُرَّهَ عَیْنِ النّاظِرِینَ الْعارِفِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیَّ الْوَصِیّـِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خازِنَ وَصایَا الْمُرْسَلِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا ضَوْءَ الْمُسْتَوْحِشِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ الْمُجْتَهِدِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سِراجَ الْمُرْتاضِینَ السَّلامُ عَلَیْکَ یا ذَخِیرَهَ الْمُتَعَبّـِدِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مِصْباحَ الْعالَمِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَفِینَهَ الْعِلْمِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَکِینَهَ الْحِلْمِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مِیزانَ الْقِصاصِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَفِینَهَ الْخَلاصِ ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَحْرَ النَّدى، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَدْرَالدُّجى،اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الاَوّاهُ الْحَلِیمُ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصّابِرُ الْحَکِیمُ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَئِیسَ الْبَکّائِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یامِصْباحَ الْمُؤْمِنِینَ السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا مُحَمَّد، أَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّهُ اللهِ وَابْنُ حُجَّتِهِ وَأَبُو حُجَجِهِ، وَابْنُ أَمِینِهِ وَابْنُ اُمَنائِهِ، وَأَنَّکَ ناصَحْتَ فِی عِبادَهِ رَبِّکَ، وَسارَعْتَ فِی مَرْضاتِهِ ...»