خودخواهی انسان باید به نوعی شکسته شود، به طور کلی طلب مغفرت از خدا موضوعیت دارد چه در اصلاح خود شخص چه در اصلاح حالات دیگران و چه برای روشنایی محیط اجتماع.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محمد باقر تحریری در ادامه بحث های اخلاق روز پنجشنبه خود در مدرسه علمیه معصومیه سلام الله علیها به شرح دعای سی و نهم از صحیفه سجادیه پرداخت.

این درس اخلاق بدین شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

اللَّهُمَّ وَ أَيُّمَا عَبْدٍ نَالَ مِنِّي مَا حَظَرْتَ عَلَيْهِ، وَ انْتَهَكَ مِنِّي مَا حَجَزْتَ عَلَيْهِ، فَمَضَى بِظُلَامَتِي مَيِّتاً، أَوْ حَصَلَتْ لِي قِبَلَهُ حَيّاً فَاغْفِرْ لَهُ مَا أَلَمَّ بِهِ مِنِّي، وَ اعْفُ لَهُ عَمَّا أَدْبَرَ بِهِ عَنِّي، وَ لَا تَقِفْهُ عَلَى مَا ارْتَكَبَ فِيَّ، وَ لَا تَكْشِفْهُ عَمَّا اكْتَسَبَ بِي، وَ اجْعَلْ مَا سَمَحْتُ بِهِ مِنَ الْعَفْوِ عَنْهُمْ، وَ تَبَرَّعْتُ بِهِ مِنَ الصَّدَقَةِ عَلَيْهِمْ أَزْكَى صَدَقَاتِ الْمُتَصَدِّقِينَ، وَ أَعْلَى صِلَاتِ الْمُتَقَرِّبِينَ  وَ عَوِّضْنِي مِنْ عَفْوِي عَنْهُمْ عَفْوَكَ، وَ مِنْ دُعَائِي لَهُمْ رَحْمَتَكَ حَتَّى يَسْعَدَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا بِفَضْلِكَ، وَ يَنْجُوَ كُلٌّ مِنَّا بِمَنِّكَ.

بحث در توضیح دعای سی و نهم صحیفه سجادیه است در این دعا امام سجاد علیه السلام طلب عفو و بخشش از خدای متعال می کند به جهاتی که انسان در زندگانی در روابط گوناگونش مبتلا به لغزشهایی می شود.

گاهی طلب عفو برای خود است که باید باشد در عین حال برای برادران ایمانی هم باید باشد چه در ارتباط با قصور باشد یا تقصیر. به طور کلی طلب مغفرت از خدا موضوعیت دارد چه در اصلاح خود شخص چه در اصلاح حالات دیگران و چه برای روشنایی محیط اجتماع.

این طور نیست که تمام استغفارها به خاطر کم کاری های خودشان بوده باشد، ملائکه هم برای مومنین طلب مغفرت می کنند که این در روحیات جامعه مومنین اثرگذار است، شیاطین همواره کار خودشان را می کنند آن ها هیچگاه نمی خوابند نسبت به رفتار و اعمال انسان ها بی تفاوت نیستند، ما هم مطلوب هست این کارها را داشته باشیم.

حضرت سجاد علیه السلام می فرمایند: اگر حرامی نسبت به بنده ای واقعی شد «انْتَهَكَ مِنِّي مَا حَجَزْتَ عَلَيْه» بار خدايا، هر بنده‏اى كه درباره من مرتكب عملى شده كه تو آن را نهى كرده‏اى، يا در آنچه تو منع فرموده‏اى پرده حرمت من دريده، و اينك كه حق مرا ضايع كرده در گذشته، يا هنوز زنده است و حقى از من بر گردن او است، او را در اين ستمى كه بر من روا داشته و اكنون گريبانگير او است بيامرز، و در حقى كه از من تباه كرده عفو نماى.

در واقع همه حقوق که در روابط اجتماعی به گردن آدمی می آید و مدیون شده است منظور است. حقوق عرضی سخت تر از حقوق مادی است، حقوق مادی تاثیر کمی دارد اما حقوق عرضی هم در زندگی مادی و هم در آخرت برای انسان مشکل ایحاد می کند.

حضرت می فرمایند و اینکه بر گردن منم حقی است و او زنده است خدایا از لغزشهای او درگذر «بار خدايا، اگر در حق من خلافى به جاى آورده است، او را سرزنش مكن. اگر به سبب آزار من گناهى بر او است، او را رسوا مساز. اى خداوند، اين عفو و گذشت مرا و اين صدقه‏اى را كه به آنان ارزانى داشته‏ام پاك‏ترين صدقه بخشندگان و برتر از هر صله و عطيه‏اى قرار ده كه براى تقرب جستن به تو ارزانى شده است.»

طلب مغفرت تاثیرات روحی ناخودآگاه می گذارد که مثلا فرد می گوید کسانی که آن ها مدیون من هستند از آن ها می گذرم در دعای روز دوشنبه این نکات به طور خاص آورده شده است.

«وَ اعْفُ لَهُ عَمَّا أَدْبَرَ بِهِ عَنِّي، وَ لَا تَقِفْهُ عَلَى مَا ارْتَكَبَ فِيَّ‏» البته انسان باید درصدد جبران هم باشد نه اینکه تنها طلب مغفرت کند انسان باید این حالات را داشته باشد. خودخواهی انسان باید به نوعی شکسته شود .تعدی کردن نوعی تحقیر و شکستن مومن است وقتی انسان چنین می کند نمی خواهد شکسته شود اما انسان را می شکنند.

«قالَ‏ رَبِ‏ ارْجِعُونِ‏ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ- كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها»

زندگانی انسان در روابط اجتماعی باید با مجاهدت های نفسانی همراه باشد هر مجاهدتی نوعی شکستن خود است، اما از یک طرف انسان بزرگ می شود و مرتبه عالی انسان حفظ می شود و علو حقیقی پیدا می کند و بالا می رود. خداوند خود وعده این امر را داده است.

«وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قيلا»، «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً- إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرا»

همیشه عسر مادی نیست همین درگیری های درونی نوعی عسر است که انسان با همین هواها درگیر شود.

بعضی از بزرگان این را بیان  می کردند که با جرئت در برابر سوالی که از ایشان می شد می فرمودند: نمی دانم.

ما باید این مجاهدت ها را انجام دهیم تا دستگیری شویم.

«اعْفُ لَهُ عَمَّا أَدْبَرَ بِهِ عَنِّي، وَ لَا تَقِفْهُ عَلَى مَا ارْتَكَبَ فِيَّ»

بار خدايا، اگر در حق من خلافى به جاى آورده است، او را سرزنش مكن‏.

«وَ لَا تَكْشِفْهُ عَمَّا اكْتَسَبَ بِي‏ وَ اجْعَلْ مَا سَمَحْتُ بِهِ مِنَ الْعَفْوِ عَنْهُمْ، وَ تَبَرَّعْتُ بِهِ مِنَ الصَّدَقَةِ عَلَيْهِمْ أَزْكَى صَدَقَاتِ الْمُتَصَدِّقِينَ، وَ أَعْلَى صِلَاتِ الْمُتَقَرِّبِين‏»

اگر به سبب آزار من گناهى بر او است، او را رسوا مساز. اى خداوند، اين عفو و گذشت مرا و اين صدقه‏اى را كه به آنان ارزانى داشته‏ام پاك‏ترين صدقه بخشندگان و برتر از هر صله و عطيه‏اى قرار ده كه براى تقرب جستن به تو ارزانى شده است.

انسان باید این روحیه را داشته باشد که اگر خیری می رساند تاثیرگذارترین خیرها باشد زیرا این خیرها در خود انسان منعکس می شود.

ببینید این تعالیم چقدر نورانی است که انسان  وقتی در پیشگاه خدا قرار می گیرد تنها به فکر خودش نباشد.

این تعالیم را به ما می دهند که در جهات این تعالیم بلند روحمان را تقویت کنیم.

از مالک اشتر منقول است که فرد ناآشنایی به او توهین کرد وی برای آن فرد در مسجد نماز خواند.

ان شاالله خدا توفیق دهد در جهت این تعالیم حرکت کنیم. باید از خودگذشتگی داشته باشیم تا خدا در لحظات حساس از به ما کمک کند  تا اینکه نفسمان در جهات منفی تقویت نشود. اگر انسان خود خواهی هایش تقویت شود ممکن است در جامعه ظهور کند.

«زالت العالم» فراگیر می شود. حضرت زهرا سلام الله علیها شبهای جمعه برای همسایگانش دعا می کردند بعضی از اینها از جاهلان بودند حتما لطف ایشان شامل حال ما هم می شود. از سفارشات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به حضرت زهرا سلام الله علیها طلب مغفرت به هنگام خواب است.

استاد تحریری در خاتمه به ذکر مصیبت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها پرداخت./240/31/20