استاد علی فاضلی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «جوان و عالم غیب» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سرنوشت انسان، اضافه بر آنچه می­ بینیم یا می ­شنویم، چیزهای دیگری نیز تأثیر دارند. قرآن جهان هستی را به غیب و شهادت تقسیم می ­کند، یعنی آنچه می ­بینیم و آنچه نمی­بینیم. سپس مؤمنان را به ایمان به غیب دعوت می­ کند و می ­فرماید: خوشبخت کسی است که قوانین غیبی این جهان را نیز در نظر بگیرد. «عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ» (انعام، 73)

وی افزود: اهمیت این سخن آنچنان زیاد است که آیات بی­ شماری به آن پرداخته ­اند. گاهی از آنچه نمی ­بینیم، ضربه می­ خوریم. گاهی سود آنچه نمی ­بینیم، بیشتر بوده است. گاهی باید به آنچه باور نداریم، امید می ­بستیم. «الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيه‏ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ أُولئِكَ عَلى‏ هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» «وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ‏ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِين‏» (انعام، 59) «وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَ ما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ» (هود، 122 و 123)

استاد فاضلی با اشاره به روایات بسیار در موضوع عالم غیب اظهار داشت: امام صادق علیه السلام فرمود: آنکه آبروی دیگری را می ­برد، روزی آبروی خودش نیز خواهد رفت. آنکه شمشیر می­ کشد، با همان کشته خواهد شد. در همان چاهی که برای دیگران کنده ­اید خواهید افتاد. با سفیهان ننشنید که تحقیر می ­شوید با عالمان بنشینید تا بزرگ شوید. جاهای بد نروید تا متهم نگردید. «يَا بُنَيَّ مَنْ كَشَفَ حِجَابَ غَيْرِهِ انْكَشَفَتْ عَوْرَاتُ نَفْسِهِ وَ مَنْ سَلَّ سَيْفَ الْبَغْيِ قُتِلَ بِهِ وَ مَنْ حَفَرَ لِأَخِيهِ بِئْراً سَقَطَ فِيهَا وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّفَهَاءِ حُقِّرَ وَ مَنْ خَالَطَ الْعُلَمَاءَ وُقِّرَ وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوء اتهم» (بحار الأنوار، ج‏ 75، ص 202)

وی خاطرنشان کرد: در روایتی دیگر از امام صادق علیه السلام می خوانیم: به پدر نیکی کنید تا از فرزند نیکی ببینید. بر زنان پاکدامنی کنید تا زنان خود شما هم پاکدامن باشند. «بَرُّوا آبَاءَكُمْ يَبَرَّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ وَ عِفُّوا عَنْ نِسَاءِ النَّاسِ تَعِفَّ نِسَاؤُكُمْ.» (كافي، ج‏ 5، ص 554)

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در روایتی دیگر از امام صادق علیه السلام آمده است: حتی اگر تنها تصمیم بر گناه داشتید، از روزی خود محروم خواهید شد. «إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيَنْوِي الذَّنْبَ فَيُحْرَمُ رِزْقَهُ» (وسائل الشيعة، ج‏ 1، ص 58)

وی اظهار داشت: شخصی به امام حسین علیه السلام نوشت: مرا در دو جمله موعظه کنید. امام علیه السلام نوشت: هر که با گناه بخواهد به پیروزی برسد، شکست می ­یابد. «مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ كَانَ أَفْوَتَ لِمَا يَرْجُو وَ أَسْرَعَ لِمَجِي‏ءِ مَا يَحْذَر.» (كافي، ج‏ 2، ص 373)

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: حضرت عیسی علیه السلام می ­فرمود: با همان ترازویی که دیگران را محک می­زنید، خود شما را محک خواهند زد. هر حکمی در باره دیگران می­ کنید، با همان بر شما حکم خواهند نمود. «بِالْمِكْيَالِ الَّذِي تَكِيلُونَ يُكَالُ لَكُمْ وَ بِالْحُكْمِ الَّذِي تَحْكُمُونَ يُحْكَمُ عَلَيْكُم‏» (بحار الأنوار، ج ‏74، ص 43)

وی افزود: علی علیه السلام فرمود: عیب بگیرید، عیبتان را می­گیرند. فحش بدهید، فحش خواهید خورد. درخت تقوی بکارید تا میوه آرزو بچینید. «مَنْ عَابَ عِيبَ وَ مَنْ شَتَمَ أُجِيبَ وَ مَنْ غَرَسَ أَشْجَارَ التُّقَى اجْتَنَى ثِمَارَ الْمُنَى». (كشف الغمة، ج‏ 2، ص 347)

آثار گناه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: در این میان مهمترین عامل تأثیرگزار تقوی و معصیت است. تقوی امنیت، رفاه و آسایش می ­آورد. گناه نعمت ها را از بین می­ برد، سرنوشت را تغییر می ­دهد و بیشتر مصیبت ها در اثر آن است.

وی در ادامه بیان کرد: قرآن در این باره چند بار سخن گفته است. در سوره فاطر می خوانیم نیرنگ زشت جز اهلش را احاطه نمی­ کند. مگر سنت پیشینیان را نمی ­بینید که تکبرشان هلاکشان ساخت. سنت­ های خدا تغییر نمی ­پذیرند. «وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ‏ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلا.» (فاطر: 43)

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: در سوره مبارکه انفال آمده است: خداوند هیچ نعمتی را تغییر نمی­دهد مگر اینکه خود مردم تغییر دهند. «ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى‏ قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِم‏.» (انفال، 53)

وی افزود: در سوره مبارکه شوری آمده است: هر ناگواری که می­ بینید، اثر کارهای خودتان هست. از بیشتر کارهایتان ما گذشت می ­کنیم. «وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ» (شوری: 30)

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: در سوره مبارکه طلاق آمده است: هر که پروا داشت، از مشکلات بیرون می ­رهد و روزی بی ­حساب می ­خورد. «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ‏» (طلاق: 2)

وی خاطرنشان کرد: در سوره اعراف می خوانیم اگر شهروندان ایمان آورده و تقوی پیشه منند درهای آسمان و زمین را به رویشان باز می ­کنیم. ولی دروغ گفتند و ستم کردند. ما نیز آنچه داشتند را باز پس گرفتیم. کسی نمی­ تواند جلوی ما را بگیرد. «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ‏ وَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِين‏» (اعراف: 96‏)

استاد فاضلی در ادامه بیان کرد: امیرالمؤمنین علی علیه السلام در دعای کمیل می ­فرماید: خدایا بر من ببخش گناهانی که پرده معصومیت مرا پاره می­کنند، انتقام می­کشند، نعمتها را عوض می­کنند، دعا را حبس می­کنند و بلا می­آورند. «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَهْتِكُ الْعِصَمَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ النِّقَمَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُغَيِّرُ النِّعَمِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَحْبِسُ الدُّعَاءَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ الْبَلَاء» (مصباح المتهجد، ج ‏2، ص 845)

وی افزود: علی علیه السلام در قبرستان به مردگان خطاب کرد و فرمود: ای اهالی خاک، ای ناشناسان، پس از شما اخبار ما این بود: خانه­هاتان به دیگری رسید. همسرانتان ازدواج کردند. اموال شما را نیز تقسیم نمودند. شما چه خبر دارید؟ سپس فرمود: اگر اجازه سخن داشتند، می ­گفتند: ما بهترین توشه را تقوی یافتیم. «يَا أَهْلَ التُّرْبَةِ وَ يَا أَهْلَ الْغُرْبَةِ أَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُكِنَتْ وَ أَمَّا الْأَزْوَاجُ فَقَدْ نُكِحَتْ وَ أَمَّا الْأَمْوَالُ فَقَدْ قُسِمَتْ فَهَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا وَ لَيْتَ شِعْرِي مَا عِنْدَكُمْ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَ قَالَ لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِي الْجَوَابِ لَقَالُوا إِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى.» (الفقیه، ج ‏1، ص 180)

نمونه ­ها

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قوم سبا آئینه روشنی در جلوی چشمان ماست. 850 سال پیش از میلاد در یمن زندگی می­ کردند. سد بزرگ مأرب را ساخته بودند. شهری بزرگ داشتند که مرکز سلاطین بود. شهری سرسبز و پر از میوه، که هر کسی با زنبیل پر به خانه بر می­گشت. خداوند می­ فرماید: نافرمانی کردند، ما سیل عرم را فرستادیم و سد و مزارعشان را نابود ساختیم.

وی افزود: مرحوم شیخ کاظم قاروبی تبریزی مرجعی عارف بود. روزی پزشک جراحش به او گفت: خواهر زاده­ام فلج است، برایش دعا کنید. او فرموده بود: خواهرزاده شما جوان متدینی است، ولی عادت دارد به ترانه گوش کند. آن را ترک کند، کم­ کم بهتر می­ شود. همچنین کسی به ایشان گفته بود مدتهاست مشکلی دارم که حلّ نمی­شود. ایشان گفته بود: زمینی اضافه دارید. خمسش را بپردازید تا مشکلتان حل شود.

استاد فاضلی در ادامه بیان کرد: مرحوم شیخ عبدالنبی عراقی به خدمت امام زمان علیه السلام تشرف داشته است. از دربان امام  نقل می ­کند: اگر یک دروغ در تمام عمر خود گفته بودم، مرا دربان امام نمی ­گماشتند.

وی اظهار داشت: راهزنی میهمان بود. دو کبوتر بریان آوردند. او با دیدن آنها خندید. میزبان پرسید: چرا خندید. راهزن گفت: مدت ها پیش اموال تاجری را در گذرگاهی گرفتم. او اصرار داشت تا او را نکشم. من به اصرارش توجه نکردم. او دو کبوتر داشت، آنها را رها کرد و گفت: شما شاهد باشید. یاد سخن او کردم و خندیدم. میزبان از ماموران حکومتی بود. گفت: از قضا این دو کبوتر همان دو شاهدند. او را گرفت و دستور به دار داد. (گنجینه معارف، ج 1، ص 694)

نکته ها

استاد فاضلی خاطرنشان کرد: نباید فریب دنیا را خورد. دنیا پشت این نقابش باطنی دارد. باطن دنیا هم شکل ظاهر آن نیست و غفلت از آن خسارت زاست. فلسفه مهم نماز تذکر و غفلت زدایی است. از مهمترین غفلت ­های انسان بی­توجهی به اسرار نهفته است. از رهروان عشق جز افسانه ­ای نماند – آشفته را ز سیل بلا خانه ­ای نماند

بلبل ز دست برد خزان خامشی گرفت

الا فغان بوم به ویرانه­ ای نماند

وی افزود: امروزه ثابت شده که تمام عناصر طبیعت یک نظام به هم پیوسته هستند. همه چیز در همه چیز اثر می­ گزارد. کارهای ما نیز بخشی از همین نظام به هم پیوسته هست. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: تمام کارهاتان به خودتان باز خواهد گشت. پنهان و آشکارش تفاوتی ندارند. «مَنْ أَسَرَّ سَرِيرَةً رَدَّاهُ اللَّهُ رِدَاءَهَا إِنْ خَيْراً فَخَيْرٌ وَ إِنْ شَرّاً فَشَرٌّ.» (كافي، ج‏ 2، ص 294)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در پاداش و کیفر غیبی معیارهای دیگری نیز وجود دارند، نباید هر مصیبتی را کیفر و هر نعمتی را پاداش الهی شمرد. به طور مثال کیفر مؤمنان زودتر از کافران است، زیرا خداوند آنان را تأدیب می­ کند. نیز نمی­ خواهد کیفرشان به روز قیامت بماند. از طرف دیگر رفاه کافر ممکن است از باب استدراج باشد. یعنی وقتی کفر را برگزید، خدا دنیایش را از او نمی­ گیرد.

وی اظهار داشت: اثر کار انسان به دیگران نیز می­ رسد؛ ولی ابتدا به خود انسان می­ رسد. خوبی و بدی هر دو چنین هستند. مانند گلخانه یا بالوعه که نفع و ضرر اصلی آن از برای خود انسان است و البته اثری نیز به دیگران می ­رسد. «إنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها»