استاد محمد ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «گوشه هایی از سیره حاجی نورمحمد ابراهیمی، از عارفان گمنان دیار بشاگرد» پرداخت.

/270/260/20/

دائم الوضو بودن

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از مستحباتی که در روایات مورد تأکید فراوان قرار گرفته، این است که انسان همیشه با طهارت و وضو باشد؛ به ویژه هنگام خواب که استحباب بیشتری دارد.

وی افزود: در برخی از روایات وارد شده کسی که با وضو بخوابد، مانند این است که شب را تا به صبح عبادت کرده است؛ جهت نمونه برخی از این روایات ذکر می‌ کنیم. در روایتی نبوی (ص) می خوانیم: «و ما منكم من احد یخرج من بیته متطهرا الا و الملائكة تقول: اللهم اغفر له اللهم ارحمه؛ هرگاه یكى شما از خانه خارج مى شوید با طهارت (با وضو) باشید، در این صورت ملائكه در حق شما دعا مى‌كنند: خدایا او را بیامرز، و بر او رحم كن.» (جامع احادیث الشیعه، ج 6، ص 387)

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: در روایتی نبوی (ص) آمده است: «إِنَّ أُمَّتِی یأْتُونَ یوْمَ اَلْقِیامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِینَ, مِنْ أَثَرِ اَلْوُضُوءِ, فَمَنْ اِسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ یطِیلَ غُرَّتَهُ فَلْیفْعَلْ.‏ مُتَّفَقٌ عَلَیهِ؛ همانا امت من در روز قیامت از آثار وضو، پیشانى سفیدها خوانده مى شوند، پس هر كس از شما كه مى تواند بر نورانیت و سفیدى (چهره اش ) بیفزاید این كار را بكند.» (ریاض الصالحین، ص 296)

3- وی اظهار داشت: در روایتی دیگر می خوانیم: «عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (ص) قَالَ: مَنْ بَاتَ عَلَى طُهْرٍ فَكَأَنَّمَا أَحْیا اللَّیلَ؛ کسی که شب را با وضو بخوابد، مانند کسی است که شب زنده داری کرده است» (وسائل الشیعة؛ ج‏ 1؛ ص 379)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یکی دیگر از خصوصیات «حاجی» این بود که در طول شبانه روز دائم الوضو بود و همیشه بعد از قضای حاجت وضو می ‌گرفت؛ و حتی سرمای شدید نیز او را از این کار باز نمی داشت.

وی افزود: نکته مهم و حائز اهمیت این بود که اگر در طول شب نیز بیدار می‌ شد و نیاز به قضای حاجت داشت، بعد از قضای حاجت، باز دوباره وضو می ‌گرفت و می‌ خوابید؛ نمونه این رفتار را فقط در زندگی برخی از علما و عرفای بزرگ می‌ توان یافت.  

استاد محمد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: نکته دیگر اینکه حتی در زمستان ها که آب بیرون از منزل خیلی سرد می‌ شد و گاهی در حد یخ زدن بود، و از طرفی آب گرم در منزل وجود داشت نیز، شب ها و نیمه شب ها با همان آب سرد وضو می‌ گرفت.

وی اظهار داشت: شاید علت آن، تاکیداتی است که در برخی از روایات نسبت به وضو گرفتن با آب سرد وارد شده است؛ به عنوان نمونه در روایت آمده است: «قال علی بن الحسین (ع): إنّی لا أتطهر إلا بماء بارد؛ من فقط با آب سرد تطهیر می‌ کنم (وضو می‌ گیرم)» (هدایة الأمة إلى أحكام الأئمة؛ ج 1؛ ص 65)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام هادی (ع) در ضمن حدیثی طولانی به خادمش کافور فرمود: «....أ ما عرفت رسمی، أننی لا أتطهر إلا بماء بارد، فسخنت لی ماء و تركته فی السطل؛ ...آیا شیوه مرا نمیدانی که فقط با آب سرد وضو می‌گیرم؛ چرا آب را گرم کرده و درون سطل ریخته ای! ...» (الأمالی (للطوسی)؛ النص؛ ص 299)

تلاوت قرآن

استاد محمد ابراهیمی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از مستحباتی که در آیات و روایات ما بر آن تاکید فراوان شده، تلاوت قرآن مجید است. در آیات و روایات، به این موضوع بسیار اشاره شده است. در سوره مبارکه مزمل می خوانیم: «فَاقْرَءُوا مَا تَیسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ؛ آنچه براى شما میسّر است قرآن بخوانید» (مزمل آیه 20)

وی افزود: قال رسول الله (ص) «اِنَّ البَیتَ اِذا كَثُرَ فیهِ تِلاوَةُ القُرآنِ كَثُرَ خَیرُهُ وَ اتَّسَعَ اَهلُهُ وَ اَضاءَ لاَهلِ السَّماءِ كَما تُضى ءُ نُجومُ السَّماءِ لاَهلِ الدُّنیا؛» (كافى (ط- الاسلامیه)، ج 2، ص610)

 «رسول خدا (ص) فرمود: خانه اى كه در آن قرآن فراوان خوانده شود، خیر آن بسیار گردد و به اهل آن وسعت داده شود و براى آسمانیان بدرخشد چنان كه ستارگان آسمان براى زمینیان مى درخشند.»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایت آمده است: «قال الصادق (ص): «عَلَیكُمْ بِتِلاَوَةِ اَلْقُرْآنِ فَإِنَّ دَرَجَاتِ اَلْجَنَّةِ عَلَى عَدَدِ آیاتِ اَلْقُرْآنِ فَإِذَا كَانَ یوْمُ اَلْقِیامَةِ یقَالُ لِقَارِئِ اَلْقُرْآنِ اِقْرَأْ وَ ارْقَأ؛ بر شما باد به تلاوت قرآن؛ به درستی که درجات بهشت به تعداد آیات قرآن است، پس زمانی که روز قیامت شود، به قاری قرآن گفته می‌شود، قرآن بخوان و بالا برو.» (وسائل الشیعه، ج ۲، ص ۸۴۲)

وی اظهار داشت: در روایتی نبوی (ص) می خوانیم: «قال رسول الله (ص) «اِقرَؤُوا القرآنَ فإنّ اللّهَ تَعالى لا یعَذِّبُ قلباً وَعَى القرآنَ؛ قرآن را بخوانید، به درستی که خداوند دلی را که قرآن را دریافته عذاب نمی‌ کند.» (نهج الفصاحه، ص ۸۰، ح ۴۲۶)

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از خصوصیات «حاجی» این بود که انس فراوانی با تلاوت و قرائت قرآن داشت و هر روز بعد از نماز صبح و تعقیبات آن و همین طور اوقاتی که در منزل بیکار بود، آیات بسیاری از قرآن را تلاوت می‌نمود و گاهی در طول شبانه روز بویژه در ماه مبارک رمضان، چندین جزء قران را تلاوت می ‌کرد، و خود ایشان به حقیر گفت: در جوانی هر سه چهار روز یک بار قرآن را ختم می‌کردم؛ و معمولا دو قران داشت که یکی را در مسجد گذاشته بود و بعد از نماز صبح تلاوت می‌کرد، و یکی در منزل که اوقات بیکاری تلاوت می ‌کرد و همانطور که در ویژگی های اجتماعی خواهد آمد، ایشان مکتب خانه ‌ای داشت و به کسانی که خواهان یادگیری قران بودند قران می ‌آموخت.

بیداری بین الطلوعین

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: یکی دیگر از مستحباتی که در روایات تاکید شده، بیداری بین الطلوعین یعنی از اذان صبح تا طلوع آفتاب است؛ جهت نمونه دو روایت ذکر می کنیم. در روایتی نبوی (ص) آمده است: «مَن جَلَسَ فی مُصَلّاهُ مِن صَلاةِ الفَجرِ إلى‏ طُلوعِ الشَّمسِ سَتَرَهُ اللَّهُ مِنَ النّارِ؛ هر کس از نماز صبح تا طلوع خورشید در سجاده خود بنشیند، خداوند او را از آتش حفظ مى‏‌ کند.» (تهذیب الأحکام، ج 2، ص: 139؛ ح 542)

وی افزود: از امام صادق (ع) روایت شده است: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى یقْسِمُ الْأَرْزَاقَ مَا بَینَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَى‏ طُلُوعِ‏ الشَّمْسِ‏ فَإِیاكُمْ وَ تِلْكَ النَّوْمَةَ؛ از خواب بین الطلوعین (از طلوع فجر تا طلوع آفتاب) بپرهیزید؛ چون خداوند متعال روزی‌ها را در آن زمان تقسیم می‌ کند.» (من لا یحضره الفقیه؛ ج ‏1؛ ص502)

استاد محمد ابراهیمی اظهار داشت: یکی دیگر از خصوصیات «حاجی» این بود که با اینکه ساعت ‌ها قبل از اذان صبح بیدار بود و شب زنده داری می ‌کرد، ولی بعد از نماز صبح نیز نمی خوابید و مشغول تعقیبات و دعا و تلاوت قران می ‌شد تا آفتاب طلوع می ‌کرد؛ و برخی از دعاها و زیارت‌ها مثل زیارت عاشورا را هر روز می‌ خواند.

ساخت و نگه داری مسجد    

وی در ادامه بیان کرد: یکی دیگر از مستحباتی که در روایات به آن سفارش فروان شده، ساختن مسجد، تعمیر مسجد، تنظیف، نگه داری و خدمت به مسجد است؛ جهت نمونه چند روایت در این خصوص ذکر می ‌شود. در روایت آمده است: «عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع) أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَنَى مَسْجِداً كَمَفْحَصِ قَطَاةٍ بَـنَى اللَّهُ لَهُ بَیتاً فِی الْجَنَّة، الحدیث؛ امام باقر (ع) فرمود: کسی‌ که یک مسجد بنا کند (هرچند کوچک باشد‌) خداوند یک خانه در بهشت برای او بنا می‌ کند.» (وسائل‏الشیعة؛ ج: 5  ص: 204)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: رسول الله (ص) فرمود: «مَنْ أَحَبَّ أَنْ لَایُظْلَمَ لَحَدُهُ فَلْیُنَوِّرِ الْمَسَاجِدَ؛ هر کس دوست دارد قبرش تاریک و ظُلُمانی نباشد، مساجد را روشنایی دهد.» (مستدرک، ج 3، ص 385)

وی افزود: در روایت می خوانیم: «قال رسول الله (ص): مَنْ قَمَّ مَسْجِداً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَهٍ وَ مَنْ اَخْرَجَ مِنْهُ ما یَقْذی عَیْناً کَتَبَ اللَّهُ - عَزَّ وَ جَلَّ - لَهُ‏کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ؛ هر کس مسجدی را خاکروبی کند، خداوند پاداش آزاد کردن بنده‏ای را برایش ‏می‏ نویسد و اگر از این مسجد به اندازه خاشاکی که در چشم رود، غبار برگیرد، خداوند دو برابر رحمت خویش را به وی عطا می‏ فرماید.»» (بحار الانوار ج ۸۰ ص ۳۸۳)

استاد محمد ابراهیمی اظهار داشت: ابن مسعود از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده که آن حضرت فرمود : در شبی که به معراج رفتم دیدم بر برخی از درهای بهشت چنین نوشته بود:

وی در ادامه بیان کرد: «من أحب أن لا تأكله الدیدان تحت الأرض فلیكنس‏ المساجد؛ کسی که دوست دارد خوراک کرم‌های زیر خاک نشود، مسجدها را نظافت کند.» (الفضائل (لابن شاذان القمی)، ص: 153)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: «حاجی» با توجه به علاقه فراوانی که به نماز و مسجد داشت، یک مسجد را با هزینه شخصی خود، و یک مسجد را با همکاری مردم، و یک مسجد را نیز با همکاری مردم و دولت ساخته بود؛

وی افزود: نکته مهم این بود که هزینه نگه داری آنها را نیز شخصا بر عهده داشت، و هیچ گونه دستمزدی نه از طرف دولت و نه از طرف مردم، دریافت نمی ‌کرد. لازم به ذکر است که در ساخت سرویس‌های بهداشتی برخی از این مساجد، از کمیته امداد و مرحوم حاج عبدالله والی رحمت الله علیه نیز کمک گرفته بود.

أذان گفتن

استاد محمد ابراهیمی اظهار داشت: یکی دیگر از مستحباتی که در روایات به آن سفارش شده، أذان گفتن است که جهت نمونه چند روایت ذکر می ‌شود. در روایت نبوی (ص) می خوانیم: «یغْفَرُ للمؤذّنِ مَدُّ صَوتِهِ و بَصَرِهِ ، و یصدِّقُهُ كلُّ رطْبٍ و یابِسٍ ، و له مِن كُلِّ مَن یصلّی بأذانِه حَسَنةٌ؛ پیامبر خدا (ص)  فرمود : مؤذّن تا جایى كه صدایش مى رسد و نگاهش كار مى كند به همان اندازه آمرزیده مى شود و هر خشك و ترى [گفته ]او را تصدیق مى كند و به تعداد هر نفرى كه با اذان او نماز بگزارد حسنه اى برایش منظور مى شود.» (بحار الأنوار: ج 84، ص 104)

وی افزود: در روایتی نبوی (ص) می خوانیم: «یحْشَرُ الْمُؤَذِّنُونَ‏ یوْمَ الْقِیامَةِ أَطْوَلَ النَّاسِ أَعْنَاقاً ینَادُونَ بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؛ رسول خدا (ص) فرمود: کسانی که أذان می ‌گویند در روز قیامت یک سر و گردن بلندتر از دیگران محشور می‌شوند در حالی که صدا به لااله الله بلند می‌ کنند» (دعائم الإسلام؛ ج‏ 1؛ ص 144)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایتی از امام صادق (ع) می خوانیم: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع)  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)‏ مَنْ‏ أَذَّنَ‏ فِی‏ مِصْرٍ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِینَ سَنَةً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ؛ امام صادق (ع) می ‌فرماید: رسول خدا فرمود: کسی که یک سال در شهری از شهرهای مسلمانان أذان بگوید بهشت بر او واجب می‌ شود.» (وسائل الشیعة؛ ج ‏5؛ ص 371)

وی خاطرنشان کرد: در وسائل الشیعه آمده است: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) مَنْ أَذَّنَ مُحْتَسِباً یرِیدُ بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ ثَوَابَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ شَهِیدٍ وَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ صِدِّیقٍ وَ یدْخُلُ فِی شَفَاعَتِهِ أَرْبَعُونَ أَلْفَ مُسِی‏ءٍ مِنْ أُمَّتِی إِلَى الْجَنَّة؛ کسی که بخاطر خدا أذان بگوید خداوند متعال ثواب چهل هزار شهید و چهل هزار صدیق به او عطا می‌کند و با شفاعت او چهل هزار گنهکار از امتم وارد بهشت می ‌شود.» (وسائل الشیعة؛ ج‏ 5؛ ص 376)

استاد ابراهیمی افزود: «حاجی» در طول عمر خویش برای احیای مسجد و توجه دادن مردم به اوقات نماز، به صورت کاملا افتخاری و قربة الی الله، سه وعده در مسجد أذان می‌گفت و حتی در سخت ترین شرایط آب و هوایی، در تابستان و زمستان، در زیر بارش باران و تگرگ، از این تکلیف شانه خالی نمی کرد.

وی در ادامه بیان کرد: نکته قابل ذکر اینکه صدای او به نحوی بود که حتی در زمانی که برق به روستا نیامده بود و بلندگویی در کار نبود، صدای او به دورترین نقطه می‌رسید؛ حتی چند نفر به حقیر گفتند که صدای أذان «حاجی» را (بدون بلندگو ) کیلومترها آن طرف تر از روستا شنیده‌اند.

گریه در نماز

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار داشت: یکی دیگر از خصوصیات «حاجی» این بود که هنگام نماز، با توجه و حضور قلب در برابر خداوند متعال قرار می‌گرفت و بسیار احساس تذلل و خشوع می‌کرد، و چه بسا احساس تذلل او با گریه و اشک ریختن نیز همراه می‌شد، خصوصا در نیمه‌های شب و به هنگام نماز شب - همانطور که قبلا نیز ذکر شد- همینطور در سایر نمازها، از جمله اینکه- طبق نقل اهالی روستا- یک بار در نماز عید قربان که به امامت «حاجی» برگزار شده بود، هنگام گفتن جمله «یا أهل التقوی و المغفرة» حالتی به ایشان دست داده بود که با صدای بلند گریه کرده بود، به طوری که بسیاری از جمعیت نیز با او به گریه افتاده بودند و به سختی نماز را به پایان رسانده بود.

امامت جماعت 

استاد محمد ابراهیمی خاطرنشان کرد: «حاجی» با اینکه فردی عامی و معمولی بود، ولی تقوا و خلوص او به حدی بود که مورد اعتماد مردم واقع شده بود و مردم از او در خواست إقامه نماز جماعت کرده بودند، ایشان ابتدا قبول نکرده بود ولی اصرار مردم سبب شده بود به حضور امام جمعه وقت شهرستان میناب رسیده و این مساله را با او در میان بگذارد؛ و ایشان پس از اطمینان از صحت قرائتش، او را تشویق به برگزاری نماز جماعت کرده بود و بدین وسیله امامت جماعت ایشان(حاجی) آغاز شده بود و تا اواخر دهه نود هجری شمسی، ادامه داشت.

وی افزود: نکته قابل توجه این است که در منطقه بشاگرد، تنها جایی که مردم به یک فرد عامی (غیر روحانی) اقتدا می‌کردند مسجد ایشان بود. آنقدر ایشان مورد اعتماد بود که گاهی برخی از روحانیون نیز که ایشان را می‌شناختند مخفیانه به او اقتدا می‌کردند؛ با این حال اگر متوجه شود یک روحانی در مسجد حضور دارد به احترام او هرگز پیشنماز نمی شد؛ حتی این حقیر که فرزند ایشان بودم بعد از اینکه چند سال در حوزه علمیه درس خوانده بودم، هر وقت به روستا می‌آمدم مرا مقدم می‌کرد و اجازه نمی داد به ایشان اقتدا کنم.  نکته مهم دیگر اینکه ایشان دقت زیادی در قرائت حمد و سوره داشت، و گاهی به حقیر نیز تذکر می‌داد که مثلا در تلفظ فلان حرف باید دقت بیشتری شود.