به مناسبت فرا رسیدن سالروز رحلت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها در گفتگوبا خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به  موضوع «کلید درمان مشکلات روحی و روانی، بهره‌گیری از آموزه‌های دینی» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در کتاب شریف بحارالانوار می خوانیم: «مَنْ زَارها عَارِفاً بِحَقِّها فَلَهُ الجَنَّةُ» (بحار الأنوار، ج 99، ص 266)

وی افزود: علماء در رابطه با مباحث نو‌ظهور و مستحدثه سعی کرده‌اند که از جوانب گوناگونی آنها را پیگیری نمایند. یکی از مباحث در این دوران درمان مشکلات روحی و روانی، اضطراب‌ ها و پریشانی‌ هایی است که با توجّه به شرائط این زمان و اوضاع و احوال دنیا و پیدایش مسائل و امکانات جدید به سراغ انسان ‌ها می ‌آید.

استاد آلوستانی در ادامه بیان کرد: امروزه روان ‌شناسی غربی که در مقابل روان ‌شناسی اسلامی قرار دارد، اگرچه شاید به صورت محدود و ظاهری مشکل افراد را برطرف نماید، ولی بدون شکّ نمی‌ تواند در طولانی مدّت، راهکاری مطمئن باشد؛ زیرا در نگاه غربی، جایگاهی برای دین در زندگی آدمی وجود ندارد تا بتوان آن را راهکاری مطمئن پنداشت. در حقیقت تکیه‌ گاه اصلی روان‌ شناسی غربی بر تجربه است؛ درحالی‌که تکیه‌گاه اصلی روان‌شناسی اسلامی، آموز‌ه ‌های دینی می ‌باشد. آموز‌ه‌ های دینی که بر پایه وحی استوار بوده و هیچ ‌گاه خطا پذیر نیستند؛ برخلاف آموزه ‌های تجربی که احتمال خطا پذیری در آنها بسیار بالا است.

وی ابراز داشت: روشن است که هدف غایی روان‌ شناسی غربی، رساندن آدمی به آرامش دنیوی است؛ غافل از اینکه با تفحّص میان منابع اسلامی درمی ‌یابیم که قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام درصدد بیان برنامه ‌ای منسجم، همه جانبه و روان ‌شناسی شده در جهت حصول آرامش آدمی در دنیا و آخرت می‌ باشند.

استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: خداوند متعال در سوره مبارکه رعد آیه شریفه 28 می‌ فرمایند: «أَلَا بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ القُلُوْبُ». بنابراین آرامش حقیقی تنها از طریق ذکر خداوند متعال و آموزه ‌های دینی حاصل می‌شو؛ نه آموزه ‌های تجربی که پشتوانه روان‌ شناسی غربی است. البته ذکر خدا تنها شامل ذکر لسانی نیست؛ بلکه عمل به تمام آموزه ‌های دینی نیز مصداق «ذِکْرُ اللّهِ» می‌ باشد.

وی خاطرنشان کرد: همان ‌گونه که هر دری کلید مخصوص خود را می‌ خواهد، مشکلات آدمی نیز کلید خاصّ خود را می ‌خواهد و آموزه ‌های دینی نیز به مثابه آن کلید هستند.

استاد آلوستانی اظهار داشت: اگر دانش ‌پژوهان دینی به این اعتقاد برسند که درمان تمام مشکلات بشریّت، پرداختن به همین علوم اهل بیت علیهم السلام است، بدون تردید مردم نیز - که اعتقاد خویش را از همین دانش‌ پژوهان أخذ می‌کنند - برای درمان مشکلات خود به آموزه ‌های دینی روی می‌آورند؛ نه آموزه‌ های غربی.

وی افزود: مرحوم شیخ حرّ عاملی در وسائل الشیعة می ‌فرمایند: «أَقُولُ: وَ قَدْ تَوَاتَرَ بَيْنَ الْعَامَّةِ وَ الْخَاصَّةِ عَنِ النَّبِيّ صلی الله علیه و آله و سلم أَنَّهُ قَالَ: «إِنِّي‏ تَارِكٌ‏ فِيكُمُ‏ الثَّقَلَيْنِ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي وَ إِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ » (وسائل الشیعه: ج 18، ص 19)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حدیث مزبور پیامبر مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دو امر را مایۀ رهایی از ضلالت و گمراهی برشمردند: یکی قرآن کریم و دیگری اهل بیت صلی الله علیه و آله و سلم و این نشان دهنده آن است که تنها راه درمان مشکلات آدمی، عمل نمودن به آموزه ‌هایی است که در قرآن کریم و در روایات اهل بیت علیهم السلام آمده‌ است؛ از این رو وظیفه اصلی دانش‌پژوهان دینی، یادگیری دقیق آموزه‌ های دینی از قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام و یاد دادن آنها به مردم می‌ باشد؛ قطعا دانش‌ پژوهی که کلید مشکل را از طریق این دو امر گران ‌بهاء در دست دارد، هم می ‌تواند خود را نجات دهد و هم می ‌تواند دیگران را از ضلالت و گمراهی خارج کند؛ امّا اگر این کلید از طریق روان‌ شناسی غربی و آموزه ‌های تجربی باشد، طبیعتا تفکرات غربی انتقال داده خواهد شد که در بسیاری از موارد، نه می‌ تواند خود را نجات دهد و نه می ‌تواند مشکلات دیگران را حل کند.

دو نمونه‌ از آموزه‌های دینی

استاد آلوستانی اظهار داشت: در منابع اسلامی «دعا» به مثابه سلاح مؤمن در نظر گرفته شده است که راهگشای بسیاری از مشکلات می‌ باشد. مرحوم کلینی در الکافی باب مستقلّی با عنوان «بابُ أَنّ الدُّعاءَ سِلاحُ المُؤمِنِ» را به این مهمّ اختصاص داده و روایاتی را در این زمینه ذکر کرده‌ اند. مثلا در حدیث سوّم که از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل نموده، می ‌فرمایند: «أَ لَا أَدُلُّكُمْ عَلَى سِلَاحٍ يُنْجِيكُمْ مِنْ أَعْدَائِكُمْ وَ يُدِرُّ أَرْزَاقَكُمْ‏ قَالُوا بَلَى قَالَ تَدْعُونَ رَبَّكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ فَإِنَّ سِلَاحَ الْمُؤْمِنِ الدُّعَاءُ» (ج 2، ص 468)

وی افزود: در این حدیث دعا به عنوان سلاح مؤمن انگاشته شده که به واسطه آن می‌توان از دشمنان نجات پیدا کرد و رزق و روزی‌ها را زیاد نمود. مرحوم شیخ عبّاس قمّی در مفاتیج الجنان برای موضوعات متعدّدی همانند پرداخت بدهی، دفع فقر، کسب رزق و ... دعایی را بیان نموده‌اند و این نشان دهنده آن است که در روان‌شناسی اسلامی، دعا مهمّ‌ترین راه ارتباطی بنده با خداوند متعال است که قدرت دفع بسیاری از بدی‌ها و جذب بسیاری از خوبی‌ها را دارد.

استاد آلوستانی تأکید کرد: در حدیثی از امام هادی علیه السلام نقل شده که هر روز از ایّام هفته، مزیّن به چهارده معصوم علیه السلام است. مرحوم علّامه مجلسی در بحار الأنوار در حدیثی از امام هادی علیه السلام در مورد معنای روایت «لَا تُعادُوا الأیَّامَ فَتُعَادِیَکُم» که از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است، فرمودند: «... الْأَيَّامُ نَحْنُ مَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ فَالسَّبْتُ اسْمُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ الْأَحَدُ كِنَايَةٌ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْإِثْنَيْنِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ الثَّلَاثَاءُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ الْأَرْبِعَاءُ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ وَ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ وَ أَنَا وَ الْخَمِيسُ ابْنِيَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ وَ الْجُمُعَةُ ابْنُ ابْنِي وَ إِلَيْهِ تَجْتَمِعُ عِصَابَةُ الْحَقِّ وَ هُوَ الَّذِي يَمْلَؤُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً فَهَذَا مَعْنَى الْأَيَّامِ فَلَا تُعَادُوهُمْ فِي الدُّنْيَا فَيُعَادُوكُمْ فِي الْآخِرَةِ ثُمَّ قَالَ وَدِّعْ وَ اخْرُجْ فَلَا آمَنُ عَلَيْكَ» ج 24، ص 239. بنابراین توجّه به ایّام هفته و دعای مخصوص آن روز همانند دعای مخصوص روز چهارشنبه، قطعا مشکلات فراوانی را برطرف می‌ کند.

استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: در نمونه دوم از آموزه های دینی باید گفت در منابع اسلامی «علم و عمل» به مثابه هویّت آدمی لحاظ شده است. در حدیثی از امام علی علیه السلام نقل شده که: «لَا يُعْرَفُ‏ الرَّجُلُ‏ إِلَّا بِعِلْمِهِ كَمَا لَا يُعْرَفُ مِنْ الشَّجَرِ إِلَّا عِنْدَ حُضُورِ الثَّمَر» (غرر الحکم و درر الکلم، ص 700) یعنی علم تنها راه شناخت آدمی می‌باشد؛ کما اینکه درخت ناشناس، تنها با رسیدن ثمر آن شناخته می‌شود. پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم در پیوند علم و عمل می‌ فرمایند: «مَنْ‏ عَمِلَ‏ بِمَا يَعْلَمُ‏ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلْمَ مَا لَمْ يَعْلَمْ» (بحار الأنوار، ج 40، ص 128)

وی اضافه نمود: روان‌شناسی اسلامی برای تمام ابعاد بشریّت راهکاری را قرار داده است؛ مثلا در مورد موضوع صدقه روایات فراوانی برای دفع بدی‌ها و جذب خوبی‌ ها وارد شده به عنوان نمونه مرحوم شیخ حرّ عاملی در این باره می‌فرمایند: «الصَّدَقَةُ تَدْفَعُ الْبَلَاءَ الْمُبْرَمَ فَدَاوُوا مَرْضَاكُمْ‏ بِالصَّدَقَةِ» و یا می‌ فرمایند: «الصَّدَقَةُ تَدْفَعُ مِيتَةَ السَّوْءِ عَنْ صَاحِبِهَا»  (وسائل الشیعة، ج 2، ص 648)

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد: صدقه دادن بلاء حتمی و مردن به صورت دل‌خراش را دفع و بیماری‌ها را درمان می‌نماید. این گزاره یکی از آموز‌ه‌های عملی دینی است یعنی ما علم داریم که با صدقه دادن، سه نتیجه حاصل می‌شود آنگاه در مقام عمل می‌بایست صدقه بدهیم تا این سه نتیجه حاصل گردد و یا در موضوعات دیگر مانند دروغ نگفتن، غیبت نکردن، احترام گذاشتن به بزرگ‌تر و ... که از جمله مصادیق عملی روان‌شناسی اسلامی بوده، باعث دفع خیلی از بدی‌ها و جذب خیلی از خوبی‌ها می‌شوند.

وی افزود: رسیدن به آرامش حقیقی، تنها از طریق آموزه‌ های دینی و روان ‌شناسی اسلامی به دست می‌ آید؛ نه آموزه‌ های تجربی و روان ‌شناسی غربی که خطاپذیر است. سعد أشعری قمّی می ‌گوید: در محضر امام رضا علیه السلام بودم؛ به من فرمود: ای سعد! از برای ما در نزد شما (در قم) قبری وجود دارد. عرض کردم: فدایت گردم، آیا مقصود شما قبر فاطمه دختر موسی بن جعفر علیه السلام است؟ امام علیه السلام فرمودند: «نَعَمْ مَنْ زَارها عَارِفاً بِحَقِّها فَلَهُ الجَنَّةُ» و این بیان امام علیه السلام یعنی «عَارِفاً بِحَقِّها» و نتیجه مترتّب بر آن یعنی «فَلَهُ الجَنَّةُ» اشاره به همین مطلب دارد که با شناخت معارف دینی و پیاده کردن آن‌ها در زندگی، سعادت دنیا و آخرت نصیب انسان می ‌شود.