استاد اسماعیل نوری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «آیه ای در فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام» پرداخت.

/270/260/21/

10- این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سورۀ آل عمران آيه 103 می خوانیم: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا؛ و همگي به ريسمان الهی چنگ بزنيد، و پراكنده نشويد.»

وی افزود: دربارۀ اينكه منظور از «حَبلِ الله» چيست؟ مفسران قرآن، احتمالات مختلفی ذكر كرده‌ اند؛ از جمله: قرآن، اسلام، پيامبر و علی و اولاد معصوم او علیهم اسلام را ذكر كرده‌اند. (الميزان، ج‏ 3، ص‏ 369؛ تفسير نمونه، ج‏ 3، ص‏ 41)

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در روايات معصومين علیهم السلام نيز برای «حَبلِ الله» معانی مختلف نقل شده، ولی بيشتر به ولايت علی علیه السلام تطبیق شده است كه سه روایت در این زمینه نقل می­ کنیم‌.

الف) وی افزود: شخصي به نام «ابن يزيد» می ‌گويد: تفسير آيه را از ابو الحسن (امام كاظم علیه السلام) پرسيدم؟ فرمود: علیّ بن ابی ‌طالب علی ريسمان محكم خداست. «عَنِ ابْنِ يَزِيدَ قَالَ‏ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ قَوْلِهِ: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً» قَالَ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ» (تفسير العياشى، ج‏1، ص: 194؛ تفسير نور الثقلين، ج‏1، ص: 377؛ البرهان في تفسير القرآن، ج‏1، ص: 672؛ بحار الأنوار، ج‏65، ص: 233؛ تفسير احسن الحديث، ج‏2، ص: 151)

ب) این استاد درس خارج حوزه ابراز داشت: از امام سجاد علیه السلام روايت شده است روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به اصحاب خود كه در مسجد بودند، فرمود: مردی از اهل بهشت اكنون به مسجد می‌آيد و از مطلب مهمّی كه برای او ضروری است، سؤال خواهد كرد، پس مردی وارد شد كه شبيه مردم مصر بود، سلام داد، نشست و گفت: يا رسول الله! خدا فرموده است «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» منظور از «حَبلِ الله» كه ما موظّف به تمسّك به آن شده‌ايم، چيست؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم لحظه‌ ای سكوت كرد، بعد سرش را بلند كرد و به سوی علیّ بن ابی‌طالب علیه السلام اشاره نمود و فرمود: «هَذَا حَبْلُ اللَّهِ الَّذِی مَنْ تَمَسَّكَ بِهِ عُصِمَ فِی دُنْيَاهُ وَ لَمْ يَضِلَّ فِي آخِرَتِهِ؛ اين (علی) همان «حبل الله» است كه هر كس به او تمسّك كند، نسبت به دنيايش مصون می‌ماند و نسبت به آخرتش گمراه نمي‌شود.» آن مرد برخاست علی علیه السلام را در آغوش گرفت در حالی كه می‌ گفت: «اِعْتَصَمْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ حَبْلِ رَسُولِه‏؛ به ريسمان خدا و ريسمان پيامبرش تمسّك كردم.» سپس خداحافظی كرد و رفت،‌ در اينجا «عمر» گفت: يا رسول الله! بروم از آن مرد بخواهم كه برای من استغفار كند؟ حضرت فرمود: برايت مفيد خواهد بود!

عمر با عجله رفت، به او رسيد و از او درخواست كرد كه برايش استغفار نمايد،‌ آن مرد گفت: آيا فهميدی كه پيامبر چه فرمود و من چه گفتم؟ گفت:‌ آری. مرد گفت: «إِنْ كُنْتَ مُتَمَسِّكاً بِذَلِكَ الْحَبْلِ فَغَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَ إِلاَّ فَلا غَفَرَ اللَّهُ لَكَ؛ اگر تو، به آن حبل الهی تمسّك كرده‌ای، خدا تورا بيامرزد، و گرنه،‌ خدا تورا نيامرزد.» اين جمله را گفت و رفت.

«3- كنز، [كنز جامع الفوائد و تأويل الآيات الظاهرة] رَوَى الْمُفِيدُ رَحِمَهُ اللَّهُ فِي كِتَابِ الْغَيْبَةِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاتَ يَوْمٍ جَالِساً فِي الْمَسْجِدِ وَ أَصْحَابُهُ حَوْلَهُ فَقَالَ لَهُمْ يَطْلُعُ عَلَيْكُمْ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَسْأَلُ عَمَّا يَعْنِيهِ‏ قَالَ‏ فَطَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَبِيهٌ بِرِجَالِ مِصْرَ فَتَقَدَّمَ وَ سَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ جَلَسَ وَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ اللَّهَ يَقُولُ- وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا فَمَا هَذَا الْحَبْلُ الَّذِي أَمَرَنَا اللَّهُ تَعَالَى بِالاعْتِصَامِ بِهِ وَ أَنْ لَا نَتَفَرَّقَ عَنْهُ قَالَ فَأَطْرَقَ النَّبِيُّ ص سَاعَةً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَ أَشَارَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ قَالَ هَذَا حَبْلُ اللَّهِ الَّذِي مَنْ تَمَسَّكَ بِهِ عُصِمَ فِي دُنْيَاهُ وَ لَمْ يَضِلَّ فِي آخِرَتِهِ قَالَ فَوَثَبَ الرَّجُلُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ احْتَضَنَهُ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِهِ وَ هُوَ يَقُولُ اعْتَصَمْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ حَبْلِ رَسُولِهِ ثُمَّ قَالَ فَوَلَّى وَ خَرَجَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلْحِقُهُ وَ أَسْأَلُهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذاً تَجِدُهُ مَرْفِقاً قَالَ فَلَحِقَهُ الرَّجُلُ وَ هُوَ عُمَرُ وَ سَأَلَهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لَهُ فَقَالَ هَلْ فَهِمْتَ مَا قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ وَ مَا قُلْتُ لَهُ قَالَ الرَّجُلُ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ إِنْ كُنْتَ مُتَمَسِّكاً بِذَلِكَ الْحَبْلِ فَغَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَ إِلَّا فَلَا غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَ تَرَكَهُ» (بحار الأنوار؛ ج ‏36؛ ص: 15؛ كنز جامع الفوائد مخطوط.)

قريب به مضمون فوق، از امام صادق علیه السلام نيز روايت شده است.

ج) استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: ابان بن تغلب از امام صادق علیه السلام روايت كرده كه فرمود: «نَحْنُ حَبْلُ اللَّهِ الَّذِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا؛ ما (اهل بيت) همان ريسمان الهی هستيم كه خدا فرموده است: و همگی به ريسمان الهی چنگ بزنيد و پراكنده نشويد.» (بحارالانوار؛ ص ‏19، ح 12؛ البرهان، ج ‏1، ص 672.)

وی افزود: احاديث بسياری وجود دارد كه اكثر آنها «حبل الله» را به ولايت علی علیه السلام و اولاد معصوم او تطبيق كرده‌اند. (ر.ك: تفسير نور الثقلين، حويزي، ج ‏1، ص ‏377 و 378؛ البرهان، ج ‏1، ص ‏668 ـ 672؛ بحار‏الانوار، ج‏ 36، ص ‏15 ـ 20) ولی روشن است كه اين احاديث، با تفسير «حبل الله» به اسلام و قرآن يا پيامبر منافات ندارد، زيرا منظور از «حبل‏الله» هر گونه وسيلۀ ارتباط با ذات پاك خدای مهربان است،‌ خواه اين وسيله، اسلام باشد،  يا قرآن، يا پيامبر و يا جانشينان او كه علی علیه السلام و فرزندان پاك و معصوم او هستند،‌ همۀ اين مصاديق،‌ در مفهوم وسيع «ارتباط با خدا» كه از «حبل الله» استفاده مي‌شود، جمع است.