استاد سید جعفر ربانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع « گناه، توبه و بنیان‌های ایمان» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: گناه، توبه، بنیان‌ های ایمان و خطر "علو" (برتری ‌طلبی) از محورهای مهمی هستند که باید مورد توجه بیشتر قرار بگیرند؛ چه اینکه با رجوع به آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السلام)، می توانیم به تبیین احکام و سپس مبانی فکری و اخلاقی یک زندگی دینی اصیل دست پیدا کنیم.

بخش اول: احکام عملی گناه و توبه

استاد ربانی اظهار داشت: چند نکته‌ فقهی، نقشی مهم و کاربردی را ایفا می کنند.

1. وجوب فوری توبه: اولین اثر گناه، وجوب فوری توبه است. انسانی که مرتکب معصیت می ‌شود، بلافاصله باید توبه کند.

2. وجوب امر به توبه: اگر کسی را در حال گناه ببینیم، تنها نظاره‌گر نباشیم. امر به توبه کردن بر دیگران نیز واجب است، چرا که این کار، مصداق "امر به معروف" است.

3. حرمت مقدّمه گناه: خود گناه حرام است، اما قصد و نیت انجام گناه برای توبه کردن بعدی نیز حرام است. انسان نباید عمداً گناه کند و بگوید بعداً توبه می ‌کنم.

4.  فسق و سقوط عدالت: شخص عادل اگر مرتکب گناه شود، "فاسق" می ‌شود. مثلاً اگر امام جماعتِ بانوان مرتکب گناه شود، دیگر نمی ‌تواند امامت کند و باید ابتدا توبه کند تا عدالتش بازگردد.

5. سفر برای گناه: اگر کسی با قصد انجام گناه سفر کند، این سفر، "سفر معصیت" محسوب می ‌شود و باید نمازش را کامل (چهار رکعتی) بخواند و اگر در ماه رمضان است، روزه‌اش نیز بگیرد، مگر اینکه در میان راه توبه کند.

6. عدم کمک به گناه: اگر بدانیم فرد فقیر یا سیدی، پول ما را صرف گناه می‌ کند، دادن زکات یا سهم سادات به او حرام است. قرآن می‌ فرماید: "بر گناه و تجاوز همکاری نکنید" «لا تعاونوا علی الإثم»

7. بطلان وقف و نذر برای گناه: اگر کسی مالی را وقف کند یا نذر و عهدی بخورد که کاری گناه آلود انجام دهد، باطل است.

بخش دوم: فلسفه آفرینش؛ بندگی به جای عبادت محض

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در قرآن کریم می خوانیم «وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُون» منظور از «لیعبدون» تنها انجام عبادات مشخصی مانند نماز و روزه نیست، بلکه معنای وسیع‌تر "بندگی" است.

وی افزود: بندگی یعنی خود را مالک خود ندانستن. یعنی باور داشته باشیم: "إِنَّا لِلَّهِ" ما مال خدا هستیم. این نگرش، سنگ بنای یک زندگی سالم است. اگر این فرهنگ در جان ما نهادینه شود که ما "بنده‌ خدا" هستیم، هم خانواده و هم جامعه متحول می ‌شود. نقطه مقابل این بندگی، "جدایی از خدا" و "علو" (برتری ‌طلبی) است که سرمنشأ هزاران آفت می‌ شود.

بخش سوم: بیماری مهلک "علو" و پیامدهای شوم آن

استاد ربانی اظهار داشت: "علو" امر شوم و خطرناکی است. علوّ یعنی برتری‌ طلبی، خودبرتربینی و فراتر از حد خود دیدن. از آیات کریمه قرآن مثال های متعددی می توان درباره غلو بیان نمود که به برخی از آنها اشاره می کنیم.

قوم عاد و ثمود:

وی افزود: قوم عاد و ثمود، با ساختن قصرهای بلند و نشانه ‌گذاری در مکان‌ های مرتفع، در پی نشان دادن برتری خود و جاودانه پنداشتن خویش بودند.

فرعون:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: قرآن به صراحت می‌ فرماید: «إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْض» (فرعون در زمین برتری ‌طلبی کرد). علو فرعون باعث شد مردم را به گروه ‌های مختلف تقسیم کند و حتی به کشتن پسران اقدام نماید تا مبادا موسی به دنیا بیاید و قدرت او را به چالش بکشد.

داستان حضرت موسی (ع):

استاد سید جعفر ربانی خاطرنشان کرد: فرعونیان معجزات موسی را می ‌دیدند و به پیامبری او یقین داشتند. قرآن کریم می فرماید: «وَ اسْتَیْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ»، اما به خاطر «ظلماً و علواً» (سوء استفاده و برتری‌طلبی) آن را انکار کردند.

وی تأکید کرد: یک فرعون درون در وجود هر یک از ما هست. اگر خداوند انسان را از شر نفسش حفظ نکند، این فرعون درون سرکشی می‌ کند و همه چیز را تباه می ‌سازد. علو است که باعث نزاع‌ها، دشمنی‌ ها، تکبر و خودنمایی‌ها می‌شود. حتی گاهی درس خواندن و کسب علم نه برای خدا، بلکه برای «لیباهی بالعلماء» (خودنمایی در برابر علما) و "یماری بالسفهاء" (غلبه جویی بر نادانان) است که این نیز از مصادیق علو است.

بخش چهارم: راه نجات؛ درمان علو با ایمان و بندگی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ائمه اطهار علیهم السلام برای رهایی از این بیماری مهلک، یعنی غلو، راهکارهایی را بیان می‌کنند.

دعا کردن: قرآن می ‌فرماید: "بخوانید مرا تا برای شما اجابت کنم. آنان که از عبادت من تکبر می‌ورزند، به زودی خوار به دوزخ درآیند." اگر دعا نکنیم، معنایش این است که در برابر خدا تکبر داریم.

زندگی برای امر خدا: از امام صادق (ع) روایت شده که فرمودند: اگر بنده‌ خدا مشغول به "امر خدا" باشد، دیگر برای "مراء" (جدال) و "مباهات" (فخر فروشی) فرصت نمی ‌یابد. چنین انسانی دنبال تکاثر (انباشت ثروت برای فخر) و آنچه نزد مردم است (مانند مقام و ظواهر زندگی) نیست و اوقات خود را باطل نمی‌گذراند.

نگاه صحیح به دنیا: باید دنیا را مهمانخانه بدانیم که چند روزی در آن هستیم و سپس خدا حافظ. این نگرش، دنیا را برایمان اصلاح می‌کند.

جمع‌بندی نهایی:

استاد سید جعفر ربانی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ریشه‌ بسیاری از گناهان و مشکلات فردی و اجتماعی، "علو" و فراموش کردن موقعیت "بندگی" است. توبه تنها پاک کردن گناهان گذشته نیست، بلکه ایجاد یک انقلاب درونی برای جایگزینی "منیّت" و "برتری‌طلبی" با "عبودیت" و "إِنَّا لِلَّهِ" است.