استاد محمدرضا باقی اصفهانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع "انواع دست ها از منظر روایات و آثار بخل" پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در کتاب شریف کافی، امام صادق (ع) به نقل از پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «الْأَيْدِي ثَلَاثَةٌ: سَائِلَةٌ وَ مُنْفِقَةٌ وَ مُمْسِكَةٌ وَ خَيْرُ الْأَيْدِي الْمُنْفِقَةُ». دست‌ها بر سه قسم هستند: دست گیرنده (سائله)، دست بخشنده (منفقه) و دست نگه‌دارنده (ممسکه) و بهترین دست‌ها، دست بخشنده است.

وی تصریح کرد: «سائل» تنها به معنای گدا نیست، بلکه هر کسی که دست نیاز به سوی مردم دراز کند، مصداق آن است. برخی از روی نیاز واقعی سؤال می‌کنند و برخی از روی عادت و حرص، اما «منفقه» کسی است که دست انفاق و بخشش دارد و این دست، «ید العلیا» (دست برتر) است چرا که به دیگران کمک می‌رساند و خداوند این دست را دوست دارد. در مقابل، «ممسکه» دستی است که بخل می‌ورزد و از انفاق حتی در موارد واجب خودداری می‌کند.

استاد باقی اصفهانی در ادامه بیان کرد: بخل تنها یک صفت اخلاقی نیست، بلکه بیماری خطرناکی است که تمام عیوب را در خود جمع می‌کند. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «الْبُخْلُ جَامِعٌ لِمَسَاوِي الْعُيُوب»؛ بخل جمع‌کننده تمام بدی‌ها و عیب‌هاست. انسان بخیل برای رسیدن به مال، به هزاران گناه آلوده می‌شود.

وی ابراز داشت: قرآن کریم در سوره آل عمران، آیه ۱۸۰، بخیلان را اینگونه توصیف می‌کند: «وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَّهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»؛ آنان که بخل می‌ورزند گمان نکنند این بخل برایشان خوب است، بلکه برایشان شر است و روز قیامت آنچه را به آن بخل ورزیدند، مانند طوقی به گردن می‌اندازند.

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: آثار شوم بخل تنها به آخرت محدود نمی‌شود، بلکه در همین دنیا نیز گریبانگیر انسان بخیل می‌شود. امام رضا (ع) می‌فرمایند: «الْبُخْلُ یُمَزِّقُ الْعِرْضَ»؛ بخل آبروی انسان را پاره پاره می‌کند. فرد بخیل نزد خانواده، اقوام و جامعه‌اش خوار و ذلیل می‌شود.

وی تأکید کرد: از منظر ائمه اطهار (ع)، بخیل‌ترین مردم کسی است که نسبت به پرداخت واجبات مالی خود بخل بورزد. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «أَبْخَلُ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ»؛ بخیل‌ترین مردم کسی است که نسبت به آنچه خدا واجب کرده، بخل ورزد.

استاد باقی اصفهانی خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم (ص) در تعریف بخیل حقیقی فرمودند: «الْبَخِيلُ حَقًّا مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَيَّ»؛ بخیل به راستی کسی است که نام من نزد او برده شود و بر من صلوات نفرستد. بنابراین، بخل تنها به مال محدود نمی‌شود، بلکه شامل بخل در سلام کردن، بخل در محبت و بخل در صلوات فرستادن نیز می‌شود.

وی در پایان افزود: برای رهایی از بخل باید به آثار شوم آن توجه کرد و با انفاق و بخشش، حتی به مقدار کم، خود را از این رذیله اخلاقی نجات داد. امام علی (ع) می ‌فرمایند: «اَلْعَبْدُ أَسِيرُ مَا بَخِلَ بِهِ»؛ انسان اسیر آن چیزی است که به آن بخل می‌ورزد. پس باید با جود و سخاوت، روح و مال خود را از بخل آزاد کنیم.