استاد محمدحسن شفیعی شاهرودی، از اساتید درس خارج حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به تبیین ادله قرآنی لزوم معرفت و شناخت امام، با تمرکز بر دلایل عصمت امام و تعیین مصادیق اهل بیت (ع) پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو اظهار داشت: در باب «ادله لزوم معرفت و شناخت امام» دلایلی قرآنی بیان می شود؛ دلیل اول یک فرمول و یک بسته قرآنی است که مشتمل بر شش دسته از آیات می باشد.

دسته ‌بندی آیات در فرمول قرآنی:

استاد شفیعی شاهرودی خاطرنشان کرد: چهار دسته از آن موارد شش گانه اینچنین است:

دسته اول: آیاتی که بر انحصار هدایت، حکومت و ولایت در خداوند و تعهد الهی بر هدایت خلق دلالت دارند.

دسته دوم: آیاتی که به نصب خلیفه، هادی و امام توسط خداوند در راستای انجام همان وظیفه هدایت اشاره می‌ کنند.

دسته سوم: آیاتی که ولایت را برای آن خلیفه، هادی و امام قرار داده‌ اند.

دسته چهارم: آیاتی که به حضور و وظیفه مردم در جامعه دینی می ‌پردازند. در این راستا به شش آیه اشاره کردیم: آیه اطاعت، آیه تبعیت، آیه تحکیم، آیه «خُذوا ما آتیناکم بقوه»، آیه «لیقوم الناس بالقسط» و آیه ۲۴۶ سوره بقره «اِذ قالوا لِنَبیٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنا مَلِکا»

دسته پنجم: آیات عصمت

استاد حوزه علمیه قم افزود: دسته پنجم از آن موارد، مربوط به آیات عصمت است؛ در این دسته، خداوند تأکید می‌کند که آن خلیفه، هادی، امام، ولی و اولی‌الامر باید معصوم باشد.  اگرچه واژه «عصمت» در قرآن نیامده، اما مفهوم آن به وضوح وجود دارد. مانند آیه ۳۵ سوره یونس: «أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمَّن لَّا یَهِدِّیَ إِلَّا أَن یُهْدَىٰ» (آیا کسی که به سوی حق هدایت می‌کند برای پیروی شایسته‌تر است، یا آن کس که خود هدایت نمی‌یابد مگر آنکه هدایتش کنند؟( بر اساس این آیه، انسان‌ها در طول تاریخ دو گروهند: «مَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ» (هادی به حق) و «مَن لَّا یَهِدِّیَ إِلَّا أَن یُهْدَىٰ» (کسی که خود راه نمی‌داند مگر هدایت شود). به حکم عقل، گروه دوم باید در تمام شئون زندگی از گروه اول تبعیت کنند.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به قرینه مقابله در آیه، روشن می‌شود مراد از «هادی به حق»، انسانی معصوم است؛ چرا که تنها چنین فردی است که هرگز خطا و گناهی ندارد و نیازمند هادی دیگری نیست. بنابراین، هادی، خلیفه و امام باید معصوم باشد. این «هادی الی الحق» بودن، عین عصمت است.  همچنین در آیه ۱۲۴ سوره بقره «لاینال عهدی الظالمین» نیز عصمت امام استفاده می‌شود. «ظلم» در اصطلاح قرآن، اعم از شرک درونی و گناه بیرونی است. عهد امامت به کسی می‌رسد که هیچ گونه ظلم و ستمی نداشته باشد؛ یعنی نه شرک داشته باشد و نه مرتکب گناه صغیره یا کبیره شود و این همان عصمت است.  حتی واژه «خلیفه» در آیه ۳۰ سوره بقره «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» بر ویژگی عصمت دلالت دارد. چرا که خلیفه به معنای «مظهر اسماء و صفات الهی» است. انسانی که در حال خطا و گناه باشد، مظهر صفات الهی نیست، بلکه مظهر صفات شیطانی است.

معادله هدایت:

استاد شفیعی شاهرودی خاطرنشان کرد: با کنار هم قرار دادن سه آیه، به یک «معادله هدایت» می ‌رسیم:

یک: آیه ۱۲ سوره لیل: «إِنَّ عَلَیْنَا لَلْهُدَى» (هدایت بر عهده ماست.)

دو:  آیه ۷ سوره رعد: «لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ» (برای هر قومی هدایتگری است.)

سه:  آیه ۳۵ سوره یونس: «أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَق ...»

وی افزود: بر اساس این معادله: خداوند هدایت را وظیفه خود می‌داند: «إِنَّ عَلَیْنَا لَلْهُدَى»؛ در پاسخ به چگونگی این هدایت، می ‌فرماید: «لِکُلِّ قَوْمٍ هَاد» و برای شناسایی این هادی از مدعیان دروغین، مشخصه او را «هَادٍ إِلَى الْحَقِّ» می‌ داند، نه کسی که خود محتاج هدایت است؛ بنابراین، هادی واقعی که خدا می‌فرستد، کسی است که به حق هدایت می‌کند و از هر خطا و نادانی مبراست.

دسته ششم: تعیین مصداق

استاد شفیعی شاهرودی اظهار داشت: آخرین فراز این فرمول قرآنی، تعیین مصداق آن خلیفه، هادی، امام، ولی، اولی‌ الامر و معصوم در امت اسلامی است. خداوند در مدل حکومت دینی، همه بخش‌ها را مشخص کرده: از خودش شروع کرده، به نصب امام رسیده، وظیفه مردم را بیان کرده و اوصاف امام را (از جمله عصمت) معلوم کرده. اکنون تنها چیزی که باقی می‌ماند، تعیین مصداق است.

وی افزود:   خداوند در آیه ۳۳ سوره احزاب، پاسخ این سؤال را نیز داده است: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا.» خداوند با «انّما» که برای حصر است، تأکید می‌کند که اراده کرده هر پلیدی و آلودگی («الرِّجْس» به معنای مطلق آلودگی) را از شما اهل بیت بزداید و شما را پاک گرداند.

مصداق اهل بیت (ع) در آیه تطهیر:

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: به اجماع مسلمانان،پنج تن آل عبا (اصحاب کسا) یعنی پیامبر اکرم (ص)، امیرالمؤمنین علی (ع)، حضرت فاطمه زهرا (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) قطعاً مصادیق آیه تطهیر هستند. هیچ مسلمانی را نمی‌ یابید که بگوید اهل بیت، مصادیق این آیه نیستند.

وی افزود: رجس در این آیه، همان ظلم در آیه «لاینال عهدی الظالمین»، همان تعدی از حدود الهی و همان طغیان است. خداوند در این آیه اعلام می‌کند که اهل بیت از تمامی این آلودگی‌ها مبرّا هستند. تعیین این مصداق، تنها فرازی است که عقل به تنهایی قادر به درک آن نیست و نیاز به بیان الهی دارد. خداوند این وظیفه را نیز انجام داده است.

پاسخ به شبهه شمول آیه بر همسران پیامبر(ص):

استاد شفیعی شاهرودی اظهار داشت: برخی شبهه می‌کنند که همسران پیامبر (ص) نیز داخل در آیه تطهیرند. در پاسخ می ‌گوییم: از لحاظ لغوی، «اهل» از «آل» گرفته شده و «آل» به بستگان نسبی اشاره دارد، نه سببی مانند همسر.

از لحاظ قرآنی، آیات دیگر قرآن مانند آیه مباهله (آل عمران:۶۱) و آیه مودت (شوری:۲۳) که به «ذوی القربی» اشاره دارد، قرینه ‌ای محکم بر معنای مراد از «اهل بیت» هستند. در جریان مباهله، پیامبر (ص) تنها امام علی (ع)، حضرت زهرا (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را به همراه برد.

از لحاظ روایی نیز روایات فراوانی از پیامبر (ص) در منابع معروف فریقین (همچون مستدرک حاکم نیشابوری، مسند احمد بن حنبل و الخصائص نسائی) وارد شده که مصداق اهل بیت در این آیه را همان پنج تن آل عبا می‌دانند. حتی در حدیث کسا آمده که ام سلمه خواست به آنان بپیوندد، پیامبر (ص) فرمود: «تو بر خیری، ولی تو از اهل بیت من نیستی.»

از لحاظ تاریخی و عملکردی: با توجه به عملکرد منفی برخی همسران پیامبر (ص) که آیات سوره احزاب و تحریم در مورد آنان نازل شد و همچنین نقش برخی در ایجاد فتنه‌هایی مانند جنگ جمل که منجر به کشته شدن هزاران مسلمان و به خطر افتادن جان امام علی (ع) و امام حسن (ع) و امام حسین (ع) شد، چگونه می‌ توان آنان را مصداق آیه‌ای دانست که بر پاکی مطلق از هر «رجس» تأکید دارد؟ این عملکرد، با آیاتی مانند آیه مودت و امر به قیام به قسط در تضاد کامل است. کسانی که به جنگ اهل بیت می‌روند، مشمول آیات ۴۴، ۴۵ و ۴۷ سوره مائده می‌شوند که عمل نکردن به احکام الهی را هم‌ردیف کفر، فسق و ظلم می‌داند.

نتیجه:

این استاد درس خارج حوزه در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: خداوند در قرآن کریم با این فرمول منسجم، ضرورت امامت، اوصاف امام (از جمله عصمت) و مصادیق آن را که همان اهل بیت پیامبر (ع) هستند، به طور کامل تبیین کرده است. ادعای نبودن دلایل قرآنی محکم در مورد امامت و ولایت به شیوه شیعه، ادعایی بی‌اساس است.