به مناسبت فرا رسیدن سالروز میلاد پرنور و سرور صدیقه طاهره، زهرای اطهر (س)، استاد حمیدرضا آلوستانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «از ابلاغ رسالت تا مودّت بر حضرت فاطمه زهرا (س)» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: خداوند متعال در آیه شریفه 23 سوره مبارکه شوری می‌فرمایند: «قُل لا أَسأَلُكُم عَلَيهِ أَجرًا إِلَّا المَوَدَّةَ فِي القُربى». آیه مزبور به عنوان آیه مودّت شناخته شده است. علّامه حلّی در بیان عنوان این آیه می‌فرمایند: «الرابعة آية المودة» (نهج الحق و کشف الصدق، ص ۱۷۵)

وی افزود: علمای امامیّه و همچنین علمای اهل تسنّن اذعان دارند که مراد از قربی، اهل بیت (ع) از جمله حضرت صدّیقه کبری(س) می‌ باشند. مرحوم علّامه حلّی در این باره می‌فرمایند: «رَوَى الْجُمْهُورُ فِي الصَّحِيحَيْنِ وَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فِي مُسْنَدِهِ وَ الثَّعْلَبِيُّ فِي تَفْسِيرِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَ‌ قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ قَرَابَتُكَ الَّذِينَ وَجَبَتْ عَلَيْنَا مَوَدَّتُهُمْ قَالَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ‌ و وجوب المودة يستلزم وجوب الطاعة» (نهج الحق و کشف الصدق، ص 175). افزون بر آن در این زمینه روایات متعدّدی نیز وجود دارد که صحّت چنین مطلبی را تأیید و تأکید می‌نماید. مرحوم شیخ طوسی در تفسیر التبیان في تفسیر القرآن در این زمینه می‌فرمایند: «و اختلفوا في معنى «المودة في القربى» فقال علي بن الحسين (ع) و سعيد ابن جبير و عمرو بن شعيب: «معناه أن تودوا قرابتي» و هو المروي عن أبي جعفر و ابي عبدالله (ع)»؛ سپس بعد از ذکر دو وجه دیگر، در مقام بیان نظریّه مختار می‌فرمایند: «و الأوّل هو الاختيار عندنا و عليه اصحابنا» (التبیان، ج ۹، ص ۱۵۸ و ۱۵۹؛ همچنین رجوع شود: تفسیر المیزان في تفسیر القرآن، ج 18، ص 46)

استاد حمیدرضا آلوستانی اظهار داشت: رسول مکرّم اسلام (ص) در ابلاغ رسالتی که بر عهده ایشان بوده، سختی‌های زیادی را متحمّل شدند. قبل از ابلاغ این رسالت مهمّ که در حقیقت ولایت امیرالمؤمنین (ع) است، طبیعتا سختی بود لکن این سختی بعد از ابلاغ نیز دو چندان شد چراکه برخی از افراد که شکل اسلامی به خود گرفته بودند، هنگام ابلاغ ولایت امام علی (ع) دو مرتبه همانند آتش زیر خاکستر ظاهر شدند و مشکلات را برملا کردند. اسلام چنین افرادی یا به زور شمشیر بوده و یا به جهت منافع خود.

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: آیه قرآن به پیغمبر خدا (ص) دستور داد که به آنان بگو که برای ابلاغ این رسالت مهمّ، اجر و پاداشی نمی‌خواهم بلکه برای این‌که شما را به تکامل حقیقی برسانم، نسبت به اهل بیت من مودّت داشته باشید.

استاد حمیدرضا آلوستانی یادآور گردید: در کتب اهل سنّت روایات متعدّدی درباره فضائل و برخورد‌هایی که با حضرت فاطمه زهرا (س) انجام شده، بیان گردیده است. مرحوم سیّد مرتضی فیروزآبادی از علمای نامدار حوزه علمیّه نجف و قم بوده‌ و بیش از 6 دوره کفایة الأصول را تدریس نموده‌اند که کتاب عنایة الأصول في شرح کفایة الأصول از تألیفات وی است. ایشان کتاب «فضائل الخمسة من الصحاح الستّة و غیرها من الکتب المعتبرة عند أهل السنة و الجماعة» را در بیان فضائل و برخوردهایی که با پنج تن آل عبا (ع) صورت گرفته، به رشته تحریر در آورده‌اند. این کتاب پنج مقصد دارد: مقصد اوّل به بیان فضائل مربوط به پیامبر اکرم (ص)، مقصد دوّم و سوّم به بیان فضائل مربوط به حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س)، مقصد چهارم به بیان فضائل مشترک بین امام حسن و امام حسین (ع) و مقصد پنجم به بیان فضائل مختصّ ایشان، اختصاص دارد.

وی اظهار داشت: در بیان فضائل حضرت زهرا (س) همین بس که رسول خدا (ص) حضرت صدّیقه کبری (س) را بانویی بهشتی دانسته و به همین جهت ایشان را زیاد می‌بوسیدند ولی با این وجود یکی از همسران پیامبر (ص) نسبت به محبّت زیاد ایشان به حضرت فاطمه (س) اعتراض نمودند که چرا فاطمه را زیاد می‌بوسید؟ پیامبر (ص) بعد از بیان ماجرای تشکیل نطفه فاطمه (س)، علّت زیاد بوسیدن حضرت (س) را استشمام بوی بهشت و همچنین بوی درخت بهشتی دانسته‌اند تا جایی که وقتی پیامبر (ص) به سفر می‌رفتند آخرین شخصی که با ایشان خداحافظی می‌کردند حضرت فاطمه (س) بودند همچنان که بعد از بازگشت از سفر، اوّلین نفری که به خانه ایشان می‌رفتند حضرت فاطمه (س) بودند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: مرحوم شیخ صدوق آورده‌اند: «... فَکُلّما اشْتَقْتُ إلی رائحةِ الجنّة شَمِمْتُ رائحةَ ابنتي فاطمة» (امالی، ص 546). در تفسیر العیّاشی آمده است: «كَانَ النَّبِيُّ ص يُكْثِرُ تَقْبِيلَ فَاطِمَةَ قَالَ فَعَاتَبَتْهُ عَلَى ذَلِكَ عَائِشَةُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتُكْثِرُ تَقْبِيلَ فَاطِمَةَ فَقَالَ لَهَا: وَيْلَكِ لَمَّا أَنْ عُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ مَرَّ بِي جَبْرَئِيلُ عَلَى شَجَرَةِ طُوبَى فَنَاوَلَنِي‏ مِنْ‏ ثَمَرِهَا فَأَكَلْتُهَا فَحَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَى ظَهْرِي فَلَمَّا أَنْ هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ وَاقَعْتُ بِخَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ ع فَمَا قَبَّلْتُ فَاطِمَةَ إِلَّا وَجَدْتُ رَائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبَى مِنْهَا» (تفسیر عیاشی، ج 2، ص 212؛ همچنین رجوع شود: فضائل الخمسة من الصحاح الستّة و غیرها من الکتب المعتبرة عند أهل السنة و الجماعة، ج 3، ص 157 – 159)

استاد آلوستانی در ادامه بیان کرد: در مسند الإمام أحمد بن حنبل آمده است: «... عن ثوبان مولی رسول اللّه (ص) قال: کان رسول اللّه (ص) اذا سافر [کان] آخر عهده بإنسان من أهله فاطمة و أوّل من یدخل علیه إذا قدم فاطمة» (مسند احمد بن حنبل، ج 37، ص 46؛ همچنین رجوع شود: سنن أبي داود، ج 4، ص 87)

وی خاطرنشان کرد: در رابطه با برخورد دیگران با حضرت فاطمه زهرا (س) سخن بسیار است. در روایتی از پیامبر خدا (ص) آمده است: «فَاطِمَةُ بضْعَةٌ مِنِّي فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي» (صحیح البخاريّ، ص 910، ح 3714، همچنین رجوع شود: فضائل الخمسة من الصحاح الستّة، ج 3، ص 184) همچنین در روایتی دیگر از رسول خدا (ص) خطاب به حضرت فاطمه (س) آمده است: «إنّ اللّهَ یَغْضَبُ لِغَضَبِکِ و یَرْضَی لِرِضَاکِ» (الإحجتاج علی أهل اللجاج للطبرسي، ج 2، ص 354؛ همچنین رجوع شود: فضائل الخمسة من الصحاح الستّة، ج 3، ص 189)

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: مرحوم سیّد مرتضی فیروزآبادی بعد از ذکر سند‌های مختلفی از منابع اهل سنّت برای این دو حدیث، در پایان می‌فرمایند: «أقول: و من العجیب أنّ أحادیث هذا الباب تصرح بأنّ اللّه یغضب لغضب فاطمه (س) ... و مع ذلک قد روی البخاری بنفسه في صحیحه في الخمس: أنّ فاطمة بنت رسول اللّه (ص) غضبت علی أبي بکر فهجرته (قال) فلم تزل مهاجرته حتّی توفیت» و در ادامه می‌فرمایند: «و روی أیضا في باب غزوة خیبر انّ فاطمة (س) وجدت علی أبي بکر فهجرته فلم تکلّمه حتّی توفیت و روی أیضا في کتاب الفرائض انّ فاطمة (س) هجرت أبا بکر فلم تکلمه حتّی ماتت»؛ ایشان در بیان سند این عبارت مضاف بر صحیح بخاری، صحیح مسلم، مسند احمد بن حنبل و سنن بیهقی دانسته و می‌فرمایند: «و رواه مسلم أیضا في صحیحه في کتاب الجهاد و احمد بن حنبل أیضا في مسنده ج 1، ص 9 في النسخة المطبوعة بالمیمنیة و البیهقي أیضا في سننه ج 6، ص 300 من طبع حیدر آباد» ؛ سپس می‌فرمایند: «و روی الترمذي في صحیحه في باب ما جاء في ترکة رسول اللّه اللّهصلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌و‌سلّم انّ فاطمة (س) قالت لأبي بکر و عمر: و اللّه لا أکلّمکما أبدا فماتت و لا تکلّمهما ...» (فضائل الخمسة من الصحاح الستّة، ج 3، ص 190)

وی در ادامه بیان کرد: روشن است که برخورد حضرت صدّیقه کبری (س) با چنین افرادی غیر قابل انکار می‌باشد. در طول تاریخ نیز بزرگان، علماء و مراجع آن را از تراث شیعه دانسته‌ تا جایی که اشک بر این اتّفاق را از جمله افتخارات خویش برشمردند. هدف اصلی دشمن نشانه گرفتن اسلام و مذهب تشیّع بوده چراکه عقاید مذهب تشیّع است که امروزه حزب اللّه و حماس را وادار به ایستادگی در مقابل استکبار کرده است. بله مذهب تشیّع به هیچ عنوان ظلم و استکبار را نخواهد پذیرفت.

استاد حمیدرضا آلوستانی اظهار داشت: رسالت اصلی طلّاب و دانش‌پژوهان دینی، تفقّه در دین و انذار مردم می‌باشد. تعبیر به «ليَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ» و «لِيُنذِرُواْ قَوۡمَهُم» در آیه شریفه ۱۲۲ سوره مبارکه توبه، دو وظیفه اصلی‌ای می‌باشد که بر عهده مبلّغ دین قرار داده شده است. انذاری که متوقّف بر خودسازی مبلّغ دین است. دانش‌پژوه و طلبه‌ای که در تمام جهات لازم خودسازی نکرده، در امر انذار مردم و تبلیغ رسالت، آن گونه که باید و شاید، موفّق نخواهد بود؛ ضروری است که در هر مجموعه و عرصه‌ای که وارد می‌شود، باید اطّلاعات کافی و وافی را نسبت به آن مجموعه و آن عرصه داشته باشد و الّا ورود چنین شخصی جز ایجاد انحراف در نسل جوان، فائده دیگری بر آن مترتّب نخواهد شد. هنگامی که مبلّغ دین در بعضی از مجالس همانند هیئات حضور پیدا می‌نماید، می‌بایست به عنوان طلبه در جهت خوراک‌دهی معارف اسلامی و ممانعت از اعمال خلاف رضایت اهل بیت (ع) ادای وظیفه نماید نه به عناوین دیگر که خارج از رسالت اصلی ایشان می‌باشد. گاهی اوقات ورود برخی از افراد در بعضی از مسائل، جدایِ از این‌که از باب بی سوادی است، در مواردی نیز بی توفیقی را به همراه دارد. تشکیک در قضایای مسلّم میان شیعه و سنّی همان بی توفیقی و بی سوادی است.

وی خاطرنشان کرد: اینگونه عملکردها نیز مخالف رویّه علمای گذشته می‌باشد چراکه در گذشته، علماء و مبلّغان بعد از سالیان سال خاک خوردن در مکتب اهل بیت (ع)، عملکردی را از خود بر جای می‌گذاشتند. اگر مرحوم شهید مطهّری مبانی اسلام را با زبانی ساده شروع کردند - که اکنون نیز در قالب کتب مختلف چاپ شده‌اند - بعد از سالیان سال تحصیل بود، بعد از سالیان سال درک اساتید متعدّد بود، بعد از کشیدن زحمات فراوان از جمله مطالعه دقیق، فیش برداری و ... بود؛ بدون تردید مرحوم شهید مطهّری بعد از خودسازی هم در زمینه امور معنوی مانند اهل تهجّد بودن، هم در زمینه تفقّه در دین و هم در زمینه انذار مردم، به امر تبلیغ روی آوردند. بنابراین علمیّت لازم داشتن به تنهایی مثمر ثمر نخواهد بود بلکه در کنار خودسازی در تمام جهات آن - خواه خودسازی در امور فردی باشد و خواه خودسازی در امور اجتماعی - فائده لازم را خواهد داشت. معنا ندارد که شخصی قبل از خودسازی به مسائلی ورود نماید که هنوز اهلیّت و شأنیّت ورود در آن‌ها را ندارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مناظره اخیری که انجام شد گذشته از صحّت و سقم محتوایی که در آن بیان گردید، بازخورد عامّه مردم، نشان دهنده عدم پذیرش در برگزاری چنین مناظره‌ای بوده است. بیشترین سوء استفاده از این مناظره را افزون بر افراد غیر متدیّن، معاندین و دشمنان اسلام برده‌اند. اگر قرار بر برگزاری مناظره باشد، باید در فضا و موقعیّتی انجام می‌شد که عامّه مردم پذیرای آن باشند نه این‌که خروجی محتوایی آن، تشکیک در مسلّمات میان شیعه و سنّی باشد. انتخاب شخصیّت علمی و سالیان سال خاک خوردۀ مکتب اهل بیت (ع) برای کرسی مناظره کننده‌ها، از امور بسیار مهمّ تلقّی می‌شود‌. تاریخ ثابت نموده آن‌چه که دست‌مایه دشمنان قرار می‌گیرد، عملکرد نادرست، سخن گفتن بدون دلیل معتبر و خلاصه عدم خودسازی بوده است.

وی افزود: مقام معظّم رهبری (مدّ ظلّه) در یکی از توصیه‌هایی خویش به جوان‌ها می‌فرمایند: «توصیۀ من به شما جوانهای عزیر، چه دانشجو و چه بقیۀ جوانها ... مسئلۀ خودسازی است؛ خودسازی خیلی مهمّ است؛ هم در ابعاد فردی، هم در ابعاد جمعی. هم شخص خود شما باید خودسازی کنید، هم جمعتان باید به عنوان یک جمع خودسازی کند» سپس می‌فرمایند: «... أنس با قرآن، ارتباط با قرآن، نماز با حضور، نماز در اوّل وقت، توجّه به ادعیه ... مواردی است که به نظر من برای خودسازی لازم است. این کمک میکند به شما که از لغزشگاه‌ها راحت عبور کنید، بسلامت عبور کنید. لغزشگاه‌هایی وجود دارد؛ ترس، یک لغزشگاه است، تردید، یک لغزشگاه است، احساس ضعف یک لغزشگاه است، انگیزه ناسالم، یک لغزشگاه است ...» (پایگاه دفتر و نشر آثار حضرت آیت اللّه العظمی خامنه‌ای «مدّ‌ظلّه‌العالی» - بیانات در ارتباط تصویری با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی، 28/02/1399)